Kiarail

Reih Kiarail Chummal da Persoon lesh Dementia

Er ny yannoo ass y noa Lhaih 6 minnidLiorish fwirran Golden Moments · Marrish ta shin screeu

Yn answoor giare

Toshiaght lesh feme, roighyn y pheiagh as e yeearree dy hannaghtyn kianglt rish sleih as cliaghtaghyn ennoil. Cur shilley er thieyn kiarail, briaght mychione traaueyn y chaarjyn-obbragh, plannal kiarail, ghrainyn as costyssyn, as cur yn persoon stiagh ayns reihyssyn cho wheesh as t’eh ny ish geearree.

  • Cha nel un reill ayn dy insh tra ta kiarail chummal kiart.
  • Jean list jeh feme as roighyn y pheiagh roish cosoylaghey thieyn.
  • Cur shilley er ec traa gholl rish traa as cur tastey da’n aght ta kiarailderyn as cummaltee loayrt ry-cheilley.
  • Briaght son fysseree scruit soilshaghey mychione shirveishyn, feeaghyn as feme kiarail sy traa ry-heet.
Er y duillag shoh (6 rheynn)
  1. Kys oddym toiggal vel eh feeu smooinaghtyn er kiarail chummal?
  2. Cre lhisagh mee feddyn magh roish cur shilley er thieyn?
  3. Cre lhisagh mee cur tastey da tra ta mee cur shilley?
  4. Cre ny kyssaghyn ta cooney lesh cosoylaghey y chiarail?
  5. Kys oddym cooney lesh y ghleashaghey?
  6. Kys oddym tannaghtyn goaill ayrn lurg y ghleashaghey?

Foddee smooinaghtyn er kiarail chummal cur lhiat faaseys, trimshey, neu-hickyrys ny ram ennaghyn ec y traa cheddin. Ta’n reihys mychione feddyn cooney ta cooie da feme as roighyn y pheiagh. Cha nel eh ny phrowal jeh cre wheesh ta lught-thie kiarail, ny ny cheim shickyr ta dy chooilley pheiagh roshtyn ec y traa cheddin.

Ta yn stiurey Alzheimer’s Association mychione kiarail foddey-farraghtyn, e list-check kiarail chummal as stiurey kiarail chummal Dementia Australia cur coyrle dy yeeaghyn er feme y pheiagh, y chaarjyn-obbragh, ghrainyn, yn ynnyd as costyssyn. Cha nel y duillag shoh cur coyrle er thie er-lheh ny goaill ynnyd coyrle prowal ny argidoil ynnydagh.

Kys oddym toiggal vel eh feeu smooinaghtyn er kiarail chummal?

Jeeagh er cre’n chooney ta feme ec y persoon nish as vel eh posssil y chooney shen y chur ec y thie. Smooinnee er sauçhys y pheiagh, e feme kiarail gaghlaa, bea sheshoil as roighyn. Smooinnee myrgeddin vel ny feme kiarail gobbraghey er slaynt y pheiagh ny ny persoonyn ta cur cooney da.

Cha nel un stait ny list-check er-lheh ta reaghey tra lhisagh persoon gleashaghey. Foddee dy jean persoon reih co-phobble, ny foddee t’eh ny ish geearree tannaghtyn ec y thie lesh tooilley cooney. Loayr rish y persoon as, my she ymmydoil eh, rish e fer-lhee, obbree sheshoil ny co-ordailleyder kiarail. Briaght cre’n sorch dy chooney oddys cooie roish cur roish gleashaghey.

Cur yn persoon stiagh ayns reihyssyn cho wheesh as t’eh ny ish geearree. Briaght cre ta scanshoil daue: ynnyd, bee, çhengey, cultoor, cliaghtey crauee, grainyn ennoil ny cuirraghtyn veih lught-thie as caarjyn. Foddee ny roighyn oc cooney lesh y list y lheeadaghey, eer tra ta paart dy heme kiarail caghlaa.

Cre lhisagh mee feddyn magh roish cur shilley er thieyn?

Hoshiaght, jean list giare jeh’n chooney ta feme ec y persoon er. Foddee shoh goaill stiagh cooney lesh ghrainyn gaghlaa, kiarail altranish, kiangley sheshoil, çhengey ennoil ny boayl dy chur traa mooie. Briaght jeh persoon slaynt ny kiarail sheshoil cre’n shirveishyn foddee ve ymmydoil mannagh vel oo shickyr.

Cur foon da thieyn roish cur shilley orroo. Briaght vel ad abyl cooney lesh feme y pheiagh, vel shamyr ry-gheddyn, cre ny chied cheimyn as cre’n fysseree ta feme oc ort. Briaght son fysseree scruit mychione ny shirveishyn as ny feeaghyn. Ta reillyn bentyn da cooilleeney, argid as kiarteyys caghlaa rere ynnyd, myr shen jean shickyr jeh bunyn ynnydagh ayns ynnyd treishteil er art er-lheh.

Briaght vel traaue kiarail dementia ec y chaarjyn-obbragh, kys ta plannyn kiarail jeant as kys oddys lught-thie cur fys noa. Feddyn magh kys ta cliaghtaghyn gaghlaa gobbraghey, cre ny grainyn ta ry-gheddyn as kys ta cummaltee currit er dy yannoo reihyssyn. Ta unnid cooinaghtyn ny reihys, agh cha nel feme ec dy chooilley pheiagh er unnid lheid; jean cosoylaghey yn chooney firrinagh ta dagh boayl cur.

Cre lhisagh mee cur tastey da tra ta mee cur shilley?

Cur shilley er ny smoo na un thie my she posssil eh. Jean cuirrey son troailtys toshiaght, eisht briaght vel oo abyl çheet reesht ec traa elley ny rish lhong. Foddee shilley elley ny smoo jeh’n chliaghtey cadjin y hoilshaghey as cur caa dhyt loayrt rish olteynyn elley y chaarjyn-obbragh.

Cur tastey da’n aght ta kiarailderyn loayrt rish cummaltee. Vel ad loayrt roo dy onnoragh, cur traa daue dy reggyrt as cur ad stiagh ayns reihyssyn cadjin? Vel cummaltee jeeaghyn dy vel ad gerjoil as vel reddyn oc dy yannoo ta cooie da’n anaase as ny ablidyn oc? Briaght vel oo abyl fakin claar grainyn, boaylyn bee, boaylyn mooie as boaylyn preevaadjagh.

Jeeagh er ny mynphointyn ta scanshoil da’n persoon shoh: cowraghyn ta aash dy hoiggal, raaidyn soilshaghey dys y chamyr-lheieys, reddyn ennoil, boaylyn sheeoil, cooney çhengey as cultoor, as caaghyn dy akin sleih deyr. Cha nel halley aalin ny lomarcan soilshaghey kys ta kiarail gaghlaa gobbraghey.

Cur lesh carrey ny oltey lught-thie treishtagh my oddys eh ny ee cooney lhiat cooinaghtyn er kyssaghyn as cosoylaghey ny ennaghtyn lurg shen. Foddee oo ymmyd y yannoo jeh list-check Alzheimer’s Association dy chur tastey da ny t’ou fakin. Jean ymmyd jeh dty noteyn myr coyrle son taggloo, cha nee myr score ta reih y thie er dty hon.

Cre ny kyssaghyn ta cooney lesh cosoylaghey y chiarail?

Briaght kys ta’n chaarjyn-obbragh cooilleenit ec traa gholl rish traa, kys ta kiarailderyn gynsaghey mychione cliaghtaghyn y pheiagh as cre haghyrys tra ta ny feme oc caghlaa. Briaght quoi ta cur plannyn kiarail er ash as kys oddys y lught-thie cur imnea er. My ta feme ec y persoon er cooney lesh bee, kiarail persoonagh ny coloayrtys, briaght cre ta’n chooney shen jeeaghyn er ayns cleayney gaghlaa.

Briaght mychione cuirraghtyn lught-thie, troailtyn, cuirraghtyn lhiaghtagh, ghrainyn as kys oddys y persoon cur lesh reddyn ennoil. My ta claare er-lheh son dementia ec thie, briaght cre’n traaue, grainyn as cooney gaghlaa ta ayn. Briaght son sampleyryn jeh kys ta cummaltee currit stiagh ayns reihyssyn, ayns ynnyd treishteil er ennym y chlaare ny lomarcan.

Briaght son cur-magh feeaghyn er-lheh, cre ta goaill stiagh as kys oddys ny costyssyn caghlaa. Lhaih coardailysyn dy kiaralagh as gow coyrle ynnydagh cooie my ta focklyn argidoil ny leighoil doillee. Ny jean sheiltyn dy vel shirveish goaill stiagh ny ry-gheddyn er bun fysseree veih steat ny çheer elley.

My ta feme er tastey er-lheh ec enney, caidjys ny preevaadjys y pheiagh, jeeagh er nyn stiurey mychione cooney da persoon LGBTQ+ lesh dementia. Ta kyssaghyn ayn mychione enmyn roie-hoie, keayrtee, kiarail persoonagh as polaseeyn y churreyder.

Kys oddym cooney lesh y ghleashaghey?

Cur yn persoon stiagh ayns reihyssyn cho wheesh as t’eh ny ish geearree. Foddee shilley er y thie, bee ayns shen ny tannaghtyn aashagh son tammylt beg cooney lesh paart dy leih gynsaghey mychione yn ynnyd, my t’eh ry-gheddyn as dy vel ad coardail rish. Foddee dy jean y persoon reih red son y shamyr, eaddagh ny cliaghtey dy chur lesh.

Cur fys ymmydoil da’n chaarjyn-obbragh, lesh cordail y pheiagh. Foddee shoh goaill stiagh yn ennym t’ad ny s’laik lhieu, yn aght t’ad ny s’laik loayrt, cliaghtaghyn gaghlaa, bee s’mie lhieu, grainyn ta taitnyssagh daue as cre ta cur er ad dy ve ny s’gerjoil. Cum y fys giare as bentyn rish kiarail. Lhisagh yn persoon hannaghtyn marish ayns taggloo mygeayrt-y-moo.

Cur lesh reddyn ennoil my ta’n thie cur kied daue. Briaght jeh’n chaarjyn-obbragh kys oddys shamyr y pheiagh ve ennoil gyn jannoo eh doillee dy ghleashaghey mygeayrt. Foddee dy vel caslys, brat lajer ny clag ennoil ny smoo scanshoil na prowal y thie ooilley y aachroo.

Kys oddym tannaghtyn goaill ayrn lurg y ghleashaghey?

Obbree marish y chaarjyn-obbragh dy hoiggal kys ta fys noa currit as quoi lhisagh oo loayrt roo. Briaght jeh’n persoon kys t’eh ny ish gennaghtyn mychione cuirraghtyn as grainyn. Foddee dy jean paart dy leih geearree cuirraghtyn giare dy mennick; foddee dy jean feallagh elley geearree tammylt dy hoiaghey. Cur tastey da cre ta jeeaghyn gerjoil daue as jean caghlaa ry-cheilley.

Foddee feme kiarail as roighyn caghlaa. Cur y plann kiarail er ash marish y persoon as y chaarjyn-obbragh, briaght kyssaghyn tra nagh vel red erbee soilshaghey as cur fys noa oddys cooney. My ta’n persoon doaltattym chelleeragh ny ny s’doillee, cur fys da’n skimmee kiarail dy tappee; ta feme er kiarail lheeys chelleeragh tra ta doaltattym çheet dy doaltattym, rere NHS.

Ta reih thie ny reihys scanshoil, as foddee nagh bee yn chied reih ny s’cooie sy traa ry-heet. Chruinnaghey fysseree, cur yn persoon stiagh, briaght mychione kiarail gaghlaa as cum coloayrtys foshlit lurg y ghleashaghey.

Feyshtyn cadjin

Kys oddym toiggal tra lhisagh mee smooinaghtyn er kiarail chummal da persoon lesh dementia?

Smooinnee vel y chooney t’ec y persoon nish cooilleeney e feme, as vel cummal ec y thie foast gobbraghey daue as da ny kiarailderyn oc. Loayr rish y persoon as rish e skimmee slaynt ny kiarail sheshoil; cha nel un stait ny list-check er-lheh ta reaghey son dagh lught-thie.

Lhisagh persoon lesh dementia goll dys unnid cooinaghtyn er-lheh?

Cha nel feme ec dy chooilley pheiagh er unnid er-lheh son dementia. Briaght cre’n chooney ta feme ec y persoon er as cre ta dagh thie cur, goaill stiagh traaueyn y chaarjyn-obbragh, ghrainyn, preevaadjys as paart lught-thie.

Cre lhisagh mee briaght jeh thie kiarail chummal?

Briaght mychione traaue dementia, ry-heet y chaarjyn-obbragh, kiarail persoonagh, ghrainyn, coloayrtys rish lught-thie, cuirraghtyn as kys ta kiarail currit er ash. Briaght son fysseree scruit mychione shirveishyn, feeaghyn as kys oddys cooney caghlaa myr ta feme caghlaa.

Kys oddym cooney lesh persoon gleashaghey gys thie noa?

Cur ad stiagh ayns reihyssyn cho wheesh as t’ad geearree. Cur lhieu reddyn ennoil as cur fys da’n chaarjyn-obbragh mychione ny cliaghtaghyn, roighyn as aghtyn coloayrtys t’ad geearree orroo dy hoiggal. Jean gobbraghey marish y chaarjyn-obbragh lurg y ghleashaghey.

Bun-farraneyn

Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.

  1. Long-Term Care · Alzheimer's Association
  2. Choosing a Residential Care Community · Alzheimer's Association
  3. Residential care · Dementia Australia
  4. Sudden confusion (delirium) · NHS

Aarloo son cloie meen?

Caslyssyn mooarey, gyn reilleyder-traa, gyn poyntyn as veg dy chur nyn nennym lesh. Cloie ry cheilley ayns y jeeagheyder-moggey eu.

Gow ny cloiaghyn shoh lhiat

Yn app nastee Golden Moments son iPhone, iPad as Android: teelanyn caslys mooarey, cloiaghyn lesh fotografyn y lught-thie eu hene, as bundeelyn caslys ta gobbraghey gyn Wi‑Fi. Gyn coontys, fograghyn, reilleyder-traa ny poyntyn.