Ho kgetha tlhokomelo ya bodulo bakeng sa dementia

Ho nahana ka tlhokomelo ya bodulo ho ka tlisa phomolo, maswabi, ho se tsebe hantle kapa maikutlo a mangata ka nako e le nngwe. Qeto ena e mabapi le ho fumana tshehetso e lumellanang le ditlhoko le tseo motho a di ratang. Ha se teko ya hore lelapa le kgathala hakae, hape ha se mohato o behilweng oo bohle ba fihlang ho ona ka nako e le nngwe.

Tataiso ya Alzheimer’s Association ya tlhokomelo ya nako e telele, lenane la yona la ho hlahloba tlhokomelo ya bodulo le tataiso ya Dementia Australia ya tlhokomelo ya bodulo di sisinya ho sheba ditlhoko tsa motho, basebetsi, mesebetsi, tikoloho le ditjeo. Leqephe lena ha le khothaletse lehae le itseng ebile ha le nke sebaka sa keletso ya ditsebi tsa lehae tsa tlhokomelo le tsa ditjhelete.

Nka tseba jwang hore ho molemo ho qala ho nahana ka tlhokomelo ya bodulo?

Sheba hore na motho o hloka tshehetso efe hona jwale le hore na tshehetso eo e ka fumanwa lapeng. Nahana ka polokeho ya motho, ditlhoko tsa hae tsa tlhokomelo ya letsatsi le letsatsi, bophelo ba hae le batho ba bang le tseo a di ratang. Hape nahana hore na ditlhoko tsa ho hlokomela di ama bophelo bo botle ba motho eo kapa ba batho ba mo tshehetsang.

Ha ho na mohato o le mong kapa lenane le lekanang bohle le etsang qeto ya hore na motho o lokela ho falla neng. Motho e mong a ka rata ho dula sebakeng sa setjhaba, kapa a ka batla ho dula lapeng ka thuso e eketsehileng. Buisana le motho eo, mme ha ho le molemo, le ngaka ya hae, mosebeletsi wa setjhaba kapa mohokahanyi wa tlhokomelo. Botsa hore na ke mefuta efe ya tshehetso e ka mo lokelang pele le etsa qeto ya ho falla.

Kenya motho diqetong kamoo a batlang ka teng. Botsa hore na ke eng e leng bohlokwa ho yena: sebaka, dijo, puo, setso, tumelo, mesebetsi e tlwaelehileng kapa ho etelwa ke ba lelapa le metswalle. Seo a se ratang se ka thusa ho fokotsa lenane, le ha tse ding tsa ditlhoko tsa tlhokomelo di fetoha.

Ke lokela ho tseba eng pele ke etela mahae?

Sa pele, etsa lenane le lekgutshwane la tshehetso eo motho a e hlokang. Sena se ka kenyelletsa thuso ka mesebetsi ya letsatsi le letsatsi, tlhokomelo ya booki, ho kopana le batho ba bang, puo e tlwaelehileng kapa sebaka sa ho qeta nako kantle. Haeba o sa tsebe hantle, botsa setsebi sa bophelo bo botle kapa sa tlhokomelo ya setjhaba hore na ho ka hlokahala ditshebeletso dife.

Letsetsa mahae pele o a etela. Botsa hore na a ka tshehetsa ditlhoko tsa motho, hore na ho ka ba le kamore e teng, hore na mehato e latelang ke efe le hore na ba hloka dintlha dife ho wena. Kopa dintlha tse ngotsweng ka ditshebeletso le ditefello. Melao ya ho tshwaneleha, ya tjhelete le ya mangolo e fapana ho ya ka sebaka, kahoo hlahloba mehlodi ya lehae ho ena le ho itshetleha ka sengolwa se akaretsang.

Botsa hore na basebetsi ba na le thupelo ya tlhokomelo ya dementia, hore na meralo ya tlhokomelo e etswa jwang le hore na malapa a ka arolelana dintlha tse ntjha jwang. Fumana hore na meetlo ya letsatsi le letsatsi e sebetsa jwang, ho fanoa ka mesebetsi efe le hore na baahi ba tshehetswa jwang ho etsa dikgetho. Karolo e kgethehileng ya tlhokomelo ya mohopolo ke kgetho e le nngwe, empa ha se bohle ba e hlokang; bapisa tshehetso eo sebaka ka seng se fanang ka yona.

Ke lokela ho ela hloko eng ha ke etetse?

Etela mahae a fetang le le leng ha ho kgoneha. Etsa kopano bakeng la ketelo ya pele, ebe o botsa hore na o ka etela hape ka nako e fapaneng kapa ka nako ya dijo. Ketelo ya bobedi e ka bontsha haholwanyane ka meetlo e tlwaelehileng mme ya o dumella ho kopana le basebetsi ba bang.

Ela hloko kamoo basebetsi ba buang le baahi ka teng. Na ba bua le batho ka tlhompho, ba ba fa nako ya ho araba mme ba ba kenya dikgethong tse tlwaelehileng? Na baahi ba bonahala ba phutholohile mme ba na le dintho tseo ba ka di etsang tse lumellanang le tseo ba di ratang le tseo ba kgonang ho di etsa? Botsa hore na o ka bona manane a mesebetsi, dibaka tsa ho jela, dibaka tsa kantle le dibaka tsa boinotshi.

Sheba dintlha tse bohlokwa ho motho enwa: matshwao a utlwahalang habonolo, ditsela tse hlakileng tse yang ntlwaneng, dintho tse tlwaelehileng, dibaka tse kgutsitseng, tshehetso ya puo le setso, le menyetla ya ho bona baratuwa. Kamore e ntle ya kamohelo ka boyona ha e bontshe kamoo tlhokomelo ya letsatsi le letsatsi e sebetsang ka teng.

Ha ho ka thusa, tla le motswalle kapa mong ka wena eo o mo tshepang hore a o thuse ho hopola dipotso le ho bapisa maikutlo kamora moo. O ka sebedisa lenane la Alzheimer’s Association ho ngola seo o se bonang. Nka dintlha tsa hao e le tsa ho thusa puisano, eseng dintlha tse kgethang lehae bakeng sa hao.

Ke dipotso dife tse thusang ho bapisa tlhokomelo?

Botsa hore na basebetsi ba sebetsa jwang ka dinako tse fapaneng tsa letsatsi, hore na ba ithuta jwang meetlo ya motho le hore na ho etsahala eng ha ditlhoko tsa hae di fetoha. Botsa hore na ke mang ya hlahlobang meralo ya tlhokomelo le hore na lelapa le ka hlahisa ngongoreho jwang. Haeba motho a hloka thuso ka dijo, tlhokomelo ya motho ka mong kapa puisano, botsa hore na tshehetso eo e shebahala jwang bophelong ba letsatsi le letsatsi.

Botsa ka ho etela ha lelapa, ho tswa, dinako tsa bongaka, mesebetsi le bokgoni ba motho ba ho tla le dintho tse tlwaelehileng. Haeba lehae le na le lenaneo le kgethehileng la dementia, botsa hore na le kenyelletsa thupelo efe, mesebetsi efe le tshehetso efe ya letsatsi le letsatsi. Kopa mehlala ya kamoo baahi ba kenyelletswang dikgethong ho ena le ho itshetleha feela ka lebitso la lenaneo.

Kopa tlhaloso e hlakileng ya ditefello, hore na ho kenyeletswa eng le hore na ditefello di ka fetoha jwang. Bala ditumellano ka hloko mme o fumane keletso e tshwanelehang ya lehae ha dintlha tsa ditjhelete kapa tsa molao di sa hlaka. O se ke wa nka hore tshebeletso e lefuwa kapa e teng ho itshetlehile ka dintlha tse tswang seterekeng kapa naheng e nngwe.

Haeba boitsebiso ba motho, dikamano tsa hae kapa boinotshi ba hae bo hloka tlhokomelo e eketsehileng, sheba tataiso ya rona ya ho tshehetsa motho wa LGBTQ+ ya phelang le dementia. E kenyelletsa dipotso mabapi le mabitso ao a a ratang, baeti, tlhokomelo ya motho ka mong le maano a bafani ba ditshebeletso.

Nka thusa jwang ka ho falla?

Kenya motho dikgethong kamoo a batlang ka teng. Ketelo lehaeng leo, dijo moo kapa ho dula ha nakwana ho ka thusa batho ba bang ho tlwaela sebaka seo, ha ho kgoneha ebile ho amoheleha ho yena. Motho eo a ka rata ho kgetha ntho ya kamoreng, diaparo kapa tloaelo eo a ka tlang le yona.

Arolelana dintlha tse molemo le basebetsi, ka tumello ya motho eo. Sena se ka kenyelletsa lebitso leo a le ratang, tsela ya hae ya puisano, meetlo ya letsatsi le letsatsi, dijo tseo a di ratang, mesebetsi eo a e thabelang le se mo thusang ho ikutlwa a phutholohile. Boloka dintlha di le kgutshwane mme di tsepame tlhokomelong. Motho eo o lokela ho dula e le karolo ya dipuisano tse mabapi le yena.

Tlisa dintho tse tlwaelehileng ha lehae le di dumella. Botsa basebetsi hore na kamore ya motho e ka ikutlwa e tlwaelehile jwang ntle le ho etsa hore ho be thata ho tsamaya. Senepe, kobo eo a e ratang kapa tshupanako e tlwaelehileng di ka ba bohlokwa ho feta ho leka ho etsa kamore e shebahale jwalo ka lehae lohle.

Nka dula jwang ke nka karolo ka mora ho falla?

Sebetsa le basebetsi ho ithuta hore na dintlha tse ntjha di arolelanwa jwang le hore na o ka ikopanya le mang. Botsa motho eo hore na o ikutlwa jwang ka ho etelwa le ka mesebetsi. Batho ba bang ba ka batla ho etelwa kgafetsa ka nako e kgutshwane; ba bang ba ka rata nako ya ho tlwaela. Ela hloko se bonahalang se mo phutholohisa mme le fetole mmoho.

Ditlhoko tsa tlhokomelo le tseo motho a di ratang di ka fetoha. Hlahloba moralo wa tlhokomelo le motho eo le basebetsi, botsa dipotso ha ho na le ho sa hlakang mme o arolelane dintlha tse ntjha tse ka thusang. Haeba motho a ferekana ka tshohanyetso kapa a kula haholo ho feta pele, bolella sehlopha sa tlhokomelo hang-hang; ho ferekana ka tshohanyetso ho hloka tlhokomelo ya bongaka hang-hang, ho latela NHS.

Ho kgetha lehae ke qeto e boima, mme kgetho ya pele e ka nna ya se dule e le e loketseng ka ho fetisisa. Bokella dintlha, kenya motho, botsa ka tlhokomelo ya letsatsi le letsatsi mme o boloke puisano e bulehile le ka mora ho falla.