አጭሩ መልስ
የ2024 Lancet Commission የመስማት ችግርን ለመርሳት በሽታ ከሚለወጡ ትልልቅ የአደጋ ምክንያቶች አንዱ አድርጎ ይጠራዋል። በ ACHIEVE ጥናት ውስጥ የመስሚያ መርጃዎች በአጠቃላይ የአስተሳሰብ ችሎታ መቀነስን አላዘገዩም፤ ሆኖም ከፍተኛ አደጋ ያለበት ንዑስ ቡድን ያነሰ መቀነስ አሳይቷል። የመስሚያ መርጃዎች በሁለቱም መንገድ ውይይትንና የዕለት ተዕለት ሕይወትን ይረዳሉ። መስማትዎን ያስመርምሩ፣ በሐኪም ትዕዛዝ የሚሰጡ ወይም ያለ ትዕዛዝ የሚገዙ መርጃዎችን ያስቡ፣ ከሐኪም ጋር ይነጋገሩ።
- Lancet Commission የመስማት ችግር በዓለም ዙሪያ ወደ 7% የሚሆነውን የመርሳት በሽታ እንደሚይዝ ይገምታል፤ ከ14 ምክንያቶች መካከል በትልቁ ድርሻ ከሌላው ጋር እኩል ነው።
- 977 አረጋውያንን ባካተተው የ ACHIEVE ጥናት የመስሚያ መርጃዎች በአጠቃላይ የሦስት ዓመት የአስተሳሰብ ችሎታ መቀነስን አልለወጡም።
- በ ACHIEVE ውስጥ በነበረ ትንሽና ከፍተኛ አደጋ ባለው ቡድን ውስጥ የአስተሳሰብ ችሎታ መቀነስ በመስሚያ መርጃ 48% ዘገየ፤ ይህ መረጋገጥ አለበት።
- ከጥቅምት 2022 ጀምሮ በአሜሪካ ያሉ ቀላል እስከ መካከለኛ የመስማት ችግር እንዳለባቸው የሚሰማቸው አዋቂዎች በ FDA ቁጥጥር ስር ያሉ የመስሚያ መርጃዎችን ያለ ሐኪም ትዕዛዝ መግዛት ይችላሉ።
- ያልታከመ የማየት ችግር በ2024 እንደ የመርሳት በሽታ የአደጋ ምክንያት ተጨምሯል፤ ስለዚህ የዓይን ምርመራም አስፈላጊ ነው።
በዚህ ገጽ ላይ (7 ክፍሎች)
የመስማት ችግር በኋለኛ ዕድሜ የተለመደ ነው፤ ተመራማሪዎችም ለመርሳት በሽታ የአደጋ ምክንያት አድርገው በቁም ነገር ይወስዱታል። ይህ ማለት ግን የመስሚያ መርጃዎች የመርሳት በሽታን ለመከላከል የተረጋገጠ መንገድ ናቸው ማለት አይደለም፤ እስካሁን ያለው ምርጥ ጥናት የተደባለቀ ውጤት ነበረው። ይህ ገጽ ጥናቶች ምን እንደሚያሳዩ፣ መስማትን እንዴት ማስመርመር እንደሚቻል፣ በአሜሪካ ያለ ሐኪም ትዕዛዝ የሚገዙ የመስሚያ መርጃዎች ምን እንደሆኑ፣ እንዲሁም ውይይትን እንዴት ቀላል ማድረግ እንደሚቻል ያብራራል።
መስማት ለአንጎል ጤና ለምን ያስፈልጋል?
የመስማት ችግር ከፍ ካለ የመርሳት በሽታ አደጋ ጋር ይያያዛል። የ2024 Lancet Commission በዓለም ዙሪያ ወደ 7% የሚሆነውን የመርሳት በሽታ እንደሚይዝ ይገምታል። የ UCL የሪፖርቱ ማጠቃለያ እንደሚለው፣ በኮሚሽኑ ሞዴል ውስጥ ከሚገኙ 14 ሊለወጡ የሚችሉ የአደጋ ምክንያቶች መካከል ከፍተኛ LDL ኮሌስትሮል ጋር በትልቁ ድርሻ ይጋራል።
ከኮሚሽኑ ዋና ግኝቶች፦
- በመስማት ችግር ከፍ ያለ አደጋ። ስድስት ከፍተኛ ጥራት ያላቸውን ጥናቶች ባጣመረው ትንተናው ውስጥ የመስማት ችግር ያለባቸው ሰዎች መደበኛ የመስማት ችሎታ ካላቸው ሰዎች ጋር ሲነጻጸሩ የመርሳት በሽታ የመያዝ አደጋቸው 37% ገደማ ከፍ ያለ ነበር።
- ብዙ ኪሳራ፣ ብዙ አደጋ። ክብደቱን የተመለከቱ ጥናቶች መስማት ሲባባስ አደጋው እየጨመረ እንደሄደ አገኙ።
- ሊሆኑ የሚችሉ ምክንያቶች፣ ገና ያልተረጋገጡ። ሐሳቦቹ ብቸኝነትንና መገለልን፣ ድብርትን፣ ለአንጎል ያነሰ ማነቃቂያንና ማዳመጥ የሚጠይቀውን ተጨማሪ የአእምሮ ጥረት ያካትታሉ።
የመስማት ችግር የተለመደ ነው። National Institute on Aging (NIA) ከአረጋውያን አንድ ሦስተኛ ያህሉ እንዳለባቸውና በዕድሜ ሲጨምር ዕድሉም እንደሚጨምር ይናገራል።
የ ACHIEVE የመስሚያ መርጃ ጥናት ምን አገኘ?
ACHIEVE የመስሚያ መርጃዎችንና የአስተሳሰብ ችሎታ መቀነስን የተመለከተ የመጀመሪያው በዘፈቀደ የተመደበ ጥናት ነበር። ውጤቶቹ ብዙ ጊዜ በስህተት ይዘገባሉ፤ ስለዚህ ከየታተመው የጥናት ሪፖርት የተገኙት ዝርዝሮች እነሆ።
- የተሳተፉት፦ በአራት የአሜሪካ ማኅበረሰብ ቦታዎች፣ ያልታከመ የመስማት ችግር ያለባቸውና ጉልህ የአስተሳሰብ ችግር የሌለባቸው ከ70 እስከ 84 ዓመት ዕድሜ ያላቸው 977 አዋቂዎች።
- የተነጻጸረው፦ ግማሾቹ የመስሚያ መርጃዎችና ከመስማት ባለሙያ (audiologist) ጋር የምክር ክፍለ ጊዜዎች አገኙ። ሌሎቹ ግማሾች ጤናማ ስለ እርጅና የጤና ትምህርት ፕሮግራም አገኙ።
- ዋና ውጤት፦ ከሦስት ዓመት በኋላ በአጠቃላይ በሁለቱ ቡድኖች መካከል በአስተሳሰብ ችሎታ መቀነስ ላይ ልዩነት አልነበረም።
- የንዑስ ቡድን ውጤት፦ ጥናቱ ከሁለት ምንጮች ሰዎችን ቀጠረ። 238 ሰዎች ረጅም ጊዜ ከቆየ የልብ ጤና ጥናት (ARIC) የመጡ ሲሆን እንደ ቡድን የአስተሳሰብ ችሎታ የመቀነስ ከፍ ያለ አደጋ ነበራቸው። በዚህ ቡድን ውስጥ መቀነሱ በመስሚያ መርጃዎች 48% ዘገየ። ከ739 ጤናማ የማኅበረሰብ ፈቃደኞች መካከል ግልጽ ውጤት አልነበረም።
ይህን በሐቀኝነት እንዴት ማንበብ እንደሚቻል፦
- በአጠቃላይ መልሱ ምንም ውጤት አለመኖር ነበር።
- የንዑስ ቡድኑ ግኝት አስቀድሞ የታቀደ ነበር፤ ሆኖም ከአንድ ትንሽ ቡድን ሁለተኛ ደረጃ ትንተና የመጣ ነው። በሌሎች ጥናቶች መረጋገጥ አለበት።
- ተሳታፊዎቹ በየትኛው ፕሮግራም ውስጥ እንዳሉ ያውቁ ነበር፤ ይህም ውጤቶችን ሊነካ ይችላል።
- Lancet Commission ማስረጃውን የመስሚያ መርጃዎች ከመስማት ችግር ጋር ሌሎች የመርሳት በሽታ የአደጋ ምክንያቶች ላሏቸው ሰዎች በተለይ የሚጠቅሙ እንደሚመስሉ የሚያሳይ አድርጎ ያነበዋል።
ዋናው ነጥብ የመስሚያ መርጃዎች የመርሳት በሽታን ለመከላከል የተረጋገጠ መንገድ አለመሆናቸው ነው። ሰዎች እንዲሰሙ፣ በውይይት እንዲሳተፉና ግንኙነታቸውን እንዲጠብቁ ይረዳሉ፤ ይህም እነሱን ለማሰብ በቂ ምክንያት ነው።
መስማት መመርመር እንዳለበት እንዴት አውቃለሁ?
እርስዎ ወይም የሚንከባከቡት ሰው የሚከተሉት ከሆነ ሐኪም እንዲያዩ NIA ይጠቁማል፦
- በስልክ ሰዎችን ለመረዳት ይቸገራል
- ሁለት ወይም ከዚያ በላይ ሰዎች ሲያወሩ ውይይቱን ለመከተል ይከብደዋል
- ሰዎች እንዲደግሙ ብዙ ጊዜ ይጠይቃል
- ሌሎች እስኪያማርሩ ድረስ ቴሌቪዥኑን ጮክ ያደርጋል
- የጀርባ ጫጫታ ሲኖር ንግግር ለመረዳት ይቸገራል
- ሌሎች ሰዎች የሚያጉተመትሙ ይመስለዋል
በመጀመሪያ ደረጃ እንክብካቤ ሐኪም ይጀምሩ፤ እሱም ወደ መስማት ባለሙያ (audiologist) ወይም የጆሮ፣ አፍንጫና ጉሮሮ ሐኪም ሊመራዎት ይችላል። የጆሮ ሰም መከማቸት ሐኪም ሊፈትሸው ከሚችላቸው የመስማት ችግር የተለመዱ መንስኤዎች አንዱ ነው። ድንገተኛ የመስማት ማጣት የሕክምና ድንገተኛ ሁኔታ ነው፤ NIA ወዲያውኑ ሐኪም እንዲያዩ ይመክራል።
የመስማት ችግር ከግራ መጋባት ጋር ሊሳሳት ይችላል። በደንብ መስማት የማይችሉ አረጋውያን አንዳንድ ጊዜ በስህተት ግራ የተጋቡ፣ ምላሽ የማይሰጡ ወይም ትብብር የማያደርጉ እንደሆኑ እንደሚታሰብ NIA ይገልጻል። የሚወዱት ሰው የራቀ ከመሰለ ወይም የሚባለው እያመለጠው ከሆነ የመስማት ምርመራ ጥሩ የመጀመሪያ እርምጃ ነው።
ያለ ሐኪም ትዕዛዝ የሚገዙ የመስሚያ መርጃዎች ምንድን ናቸው?
ከጥቅምት 17፣ 2022 ጀምሮ FDA በአሜሪካ ያለ ሐኪም ትዕዛዝ የሚገዙ (OTC) የመስሚያ መርጃዎችን ምድብ ፈቅዷል። ይህ ከሐኪም ትዕዛዝ ከሚሰጡ መርጃዎች ጋር እንዴት እንደሚነጻጸር እነሆ፦
| ባህሪ | ያለ ትዕዛዝ የሚገዙ (OTC) መርጃዎች | በሐኪም ትዕዛዝ የሚሰጡ መርጃዎች |
|---|---|---|
| ለማን ናቸው | ዕድሜያቸው 18 እና ከዚያ በላይ የሆኑ፣ ቀላል እስከ መካከለኛ የመስማት ችግር እንዳለባቸው የሚሰማቸው አዋቂዎች | ማንኛውም ደረጃ የመስማት ችግር፣ ማንኛውም ዕድሜ |
| የት ማግኘት ይቻላል | ሱቆች ወይም መስመር ላይ፣ ምርመራም ሆነ ትዕዛዝ አያስፈልግም | በፈቃድ ባለው የመስማት ባለሙያ በኩል |
| ማስተካከል | ቅንብሮችን ራስዎ ያስተካክላሉ፣ ብዙ ጊዜ በመተግበሪያ | ባለሙያ ለመስማትዎ ያዘጋጃቸዋል |
FDA OTC መርጃዎች ለከባድ ወይም እጅግ ከባድ የመስማት ችግር እንዳልተዘጋጁ ይናገራል። ከዚህ በታች ያሉት ካሉዎት ከመግዛትዎ በፊት ሐኪም፣ በተለይ የጆሮ፣ አፍንጫና ጉሮሮ ስፔሻሊስት እንዲያዩ ይመክራል፦
- የጆሮ ሕመም ወይም አለመመቸት
- ባለፉት ስድስት ወራት ከጆሮ የወጣ ፈሳሽ፣ መግል ወይም ደም
- ድንገተኛ ወይም የሚለዋወጥ የመስማት ለውጥ
- በአንዱ ጆሮ የባሰ መስማት፣ ወይም በአንድ ጆሮ ብቻ ጩኸት
- ማዞር ወይም መሽከርከር
- ብዙ የጆሮ ሰም
የመስሚያ መርጃዎችን መለማመድ ልምምድ ይጠይቃል፤ ስለዚህ FDA እንደሚጠቁመው ከመግዛትዎ በፊት የመመለሻ ፖሊሲውን ይፈትሹ። ኢንሹራንስዎ የወጪውን ከፊል ይሸፍን እንደሆነ እንዲጠይቁ NIA ይጠቁማል። የመርሳት በሽታ ላለበት ሰው የመስማት ባለሙያ የትኛው ዓይነት መርጃና ማስተካከያ በዕለት ተዕለት ለመያዝ ቀላል እንደሆነ ለመወሰን ሊረዳ ይችላል።
የመስማት ችግር ካለበት ሰው ጋር በቀላሉ እንዴት ማውራት እችላለሁ?
NIA የሚጠቁመው፦
- ሰውየውን ፊት ለፊት ይመልከቱ እና የዓይን ግንኙነት ይጠብቁ፣ በጥሩ ብርሃን፣ ከንፈርዎንና የፊት ገጽታዎን እንዲያዩ።
- ጸጥ ያለ ቦታ ያግኙ። ቴሌቪዥኑን ያጥፉ ወይም ከጫጫታ ይራቁ።
- ትንሽ ጮክ ብለው ይናገሩ፣ ግን አይጩኹ። በተፈጥሮና በተመጣጣኝ ፍጥነት ይናገሩ።
- አፍዎን ክፍት ያድርጉ። ሲያወሩ አይብሉ፣ ማስቲካ አያኝኩ ወይም አፍዎን አይሸፍኑ።
- አንድ ነገር ሲያመልጥ ከመድገም ይልቅ በሌላ አባባል ይናገሩ።
- በአንድ ጊዜ አንድ ሰው። በቡድን ውስጥ ሰውየውን ሆን ብለው ያካትቱ።
- ታጋሽ ይሁኑ እና እንዴት መርዳት እንደሚችሉ ይጠይቁ።
እነዚህ ምክሮች ከየመርሳት በሽታ የግንኙነት ምክሮቻችን ጋር በደንብ ይሠራሉ። በስዕል ላይ የተመሠረቱ እንቅስቃሴዎችም በማዳመጥ ላይ ያለውን ጫና ያቃልላሉ። የስዕል ጥንዶች እና የውይይት ካርዶች በሚያዩት ነገር ይሠራሉ፤ አባባሉን ጨርስ ደግሞ መጨረሻውን ከመናገር ይልቅ እንዲያሳዩ ያስችላል። ለጥሪዎች የስልክና የቪዲዮ ጥሪ መመሪያችንን ይመልከቱ።
ማየትም አስፈላጊ ነው
በ2024 Lancet Commission ያልታከመ የማየት ችግርን እንደ አዲስ የአደጋ ምክንያት ጨመረ። የ UCL ማጠቃለያ ከመርሳት በሽታ ጉዳዮች ወደ 2% እንደሚሆን ይገልጻል፤ ኮሚሽኑም የማየት ችግር ምርመራና ሕክምና ለሁሉም እንዲገኝ ይመክራል። NIA ይመክራል ከ60 ዓመት በኋላ በየአንድ ወይም ሁለት ዓመት የዓይን ብሌን ማስፋት ምርመራ፣ እንዲሁም የመነጽር ማዘዣዎችን መፈተሽ። ትናንሽ የማየት ለውጦችም የመውደቅ አደጋን ሊጨምሩ ይችላሉ።
ከሐኪም ጋር ይነጋገሩ
ከላይ ካሉት ምልክቶች አንዱን ካስተዋሉ ስለ መስማትና ማየት ምርመራዎች ሐኪም ይጠይቁ። ለድንገተኛ የመስማት ማጣት፣ ለጆሮ ሕመም ወይም ከጆሮ ለሚወጣ ፈሳሽ ወዲያውኑ እንክብካቤ ይፈልጉ። የመርሳት በሽታ ያለበትን ሰው የሚንከባከቡ ከሆነ ስሜትን፣ ደህንነትንና ሰውየው ምን ያህል መሳተፍ እንደሚችል ሊነኩ ስለሚችሉ የመስማት ወይም የማየት ለውጦችን ለሐኪማቸው ይንገሩ።
ይህ ገጽ አጠቃላይ መረጃ ነው፤ የሕክምና ምክር አይደለም። የሕክምና ማስተባበያችንን ይመልከቱ። ስለ ማኅበራዊ ግንኙነትና የአንጎል ጤና ተጨማሪ ያንብቡ።
የተለመዱ ጥያቄዎች
የመስሚያ መርጃዎች የመርሳት በሽታን ይከላከላሉ?
ይህ አልተረጋገጠም። የ ACHIEVE ጥናት ከፍተኛ አደጋ ያለበት አንድ ቡድን የተሻለ ቢሆንም፣ በሦስት ዓመት ውስጥ በአስተሳሰብ ችሎታ መቀነስ ላይ በአጠቃላይ ምንም ውጤት አላገኘም። የመስሚያ መርጃዎች ውይይትን፣ ደህንነትንና የዕለት ተዕለት ሕይወትን ቀላል ስለሚያደርጉ አሁንም ማሰብ ተገቢ ነው።
ያለ ሐኪም ትዕዛዝ የሚገዙ የመስሚያ መርጃዎችን ማን መግዛት ይችላል?
FDA ዕድሜያቸው 18 እና ከዚያ በላይ የሆኑ፣ ቀላል እስከ መካከለኛ የመስማት ችግር እንዳለባቸው የሚሰማቸው አዋቂዎች በሱቆች ወይም በመስመር ላይ ያለ ሐኪም ትዕዛዝ እንዲገዙ ይፈቅዳል። ለከባድ የመስማት ችግር የታሰቡ አይደሉም። የጆሮ ሕመም፣ ከጆሮ የሚወጣ ፈሳሽ፣ ማዞር ወይም ድንገተኛ የመስማት ለውጥ ያለው ማንኛውም ሰው አስቀድሞ ሐኪም ማየት አለበት።
የመስማት ችግር የመርሳት በሽታ ሊመስል ይችላል?
አንዳንድ ጊዜ። National Institute on Aging በደንብ መስማት የማይችሉ አረጋውያን አንዳንድ ጊዜ በስህተት ግራ የተጋቡ ወይም ትብብር የማያደርጉ እንደሆኑ እንደሚታሰብ ይገልጻል። አንድ ሰው እየራቀ ወይም የሚባለውን እያመለጠው ከመሰለ የመስማት ምርመራ ምክንያታዊ እርምጃ ነው።
አረጋውያን ዓይናቸውን ምን ያህል ጊዜ ማስመርመር አለባቸው?
National Institute on Aging ከ60 ዓመት በኋላ በየአንድ ወይም ሁለት ዓመት የሚደረግ የዓይን ብሌን ማስፋት ምርመራን ወይም የዓይን እንክብካቤ ባለሙያዎ እንደሚመክሩት ይመክራል። የስኳር በሽታ ወይም ከፍተኛ የደም ግፊት ያለባቸው ሰዎች ብዙውን ጊዜ ቢያንስ በዓመት አንድ ጊዜ ያስፈልጋቸዋል።
ምንጮች
ይህ ገጽ የሚደገፍባቸውን ድርጅቶችና ጥናቶች እናገናኛለን። ገጹ በተሻሻለበት ጊዜ እያንዳንዳቸው ተመልክተዋል።
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
- Hearing intervention versus health education control to reduce cognitive decline in older adults with hearing loss in the USA (ACHIEVE): a multicentre, randomised controlled trial · The Lancet (author manuscript in PubMed Central)
- OTC Hearing Aids: What You Should Know · U.S. Food and Drug Administration
- Hearing Loss: A Common Problem for Older Adults · National Institute on Aging
- Aging and Your Eyes · National Institute on Aging