Amemene mu akwahosan

Tie Nkwa ne Dementia Kyinkyin: Nea Nhwehwɛmu Kyerɛ

Wɔayɛ no foforo 7 simma akenkanGolden Moments kuw no na ɛyɛe · Sɛnea yɛkyerɛw

Mmuae tiawa no

Lancet Commission a wɔyɛe wɔ 2024 kyerɛ sɛ tie nkwa yɛ dementia kyinkyin kɛse a yɛbɛtumi asesa. Wɔ ACHIEVE nhwehwɛmu mu no, tie aboa nnyaa dementia nnwuma ase nyinaa, nanso nnipa a wɔwɔ kyinkyin kɛse mu no yɛɛ yie. Tie aboa boa nkasa ne da biara nnwuma wɔ ne nyinaa mu. Hwehwɛ wo tie, hwɛ sɛ wobetumi anya tie aboa a wɔde bɔ wo ho ban anaa a wɔtɔ wɔ dwumadie so, na kasa ne dokota.

  • Lancet Commission bu sɛ tie nkwa de dementia abɛyɛ about 7% wɔ wiase, na ɛyɛ nea ɛkɔ anim wɔ factors 14 no mu.
  • Wɔ ACHIEVE nhwehwɛmu mu, nnipa 977 a wɔyɛ mmofra, tie aboa nsesaa nneɛma a ɛfa adwene kɔ so no wɔ mfe abiɛsa mu.
  • Wɔ nnipa kakraa a wɔwɔ kyinkyin kɛse mu wɔ ACHIEVE mu no, adwene nsɛ yɛɛ 48% brɛoo sɛ wɔde tie aboa wɔ; eyi hia sɛ wobɛsisi no.
  • Wɔ October 2022 fi, wɔ United States no, tie nkwa a ɛyɛ kakraa kɔ akyɛre kɔ so no mma nnipa a wɔwɔ mfe 18 kɔ soro tumi tɔ tie aboa wɔ dwumadie so san nsɛ ɔdokota kyerɛ.
  • Wɔ 2024 no, wɔde ahuhuru a wonhwɛ ho yie ka dementia kyinkyin ho, enti nhwɛso ho nso hia.
Wɔ kratafa yi so (7 afã horow) .
  1. Adɛn nti na tie yɛ hia ma adwene ho yare?
  2. Dɛn na ACHIEVE tie aboa nhwehwɛmu hunuu?
  3. Ɛdeɛ na ɛsɛ sɛ wohwɛ me tie?
  4. Dɛn ne tie aboa a wɔtɔ wɔ dwumadie so?
  5. Sɛnea mebetumi akasa yie wɔ nnipa a wɔwɔ tie nkwa ho?
  6. Ani ho nso hia
  7. Kasa ne dokota

Tie nkwa yɛ yare a nnipa pii wɔ no bere a wɔaba mfe mu, na nhwehwɛfo hwɛ so yie sɛ ɛyɛ dementia kyinkyin. Eyi nkyerɛ sɛ tie aboa yɛ ɔkwan a wɔasi hɔ pefee sɛ ɛbɛban dementia; nhwehwɛmu a ɛkɔ anim no nyinaa yɛɛ nea ɛnyɛ pɛ. Saa nkyekyɛmu yi kyerɛ nea nhwehwɛmu no kyerɛ, sɛnea wobɛhwehwɛ wo tie, tie aboa a wɔtɔ wɔ dwumadie so wɔ United States, ne sɛnea wobɛma nkasa ayɛ yie.

Adɛn nti na tie yɛ hia ma adwene ho yare?

Tie nkwa ne dementia kyinkyin di ntam. Lancet Commission a wɔyɛe wɔ 2024 ka sɛ ɛde dementia abɛyɛ about 7% wɔ wiase. Eyi ma ɛyɛ nea ɛkɔ anim, ka ho ne high LDL cholesterol, wɔ factors 14 a wɔbɛtumi asesa no mu wɔ Commission no nhwehwɛmu mu, sɛnea UCL nkyerɛase a ɛfa lipoti no ho kyerɛ.

Commission no nhwehwɛmu mu nsɛm titiriw:

  • Tie nkwa de kyinkyin kɛse ba. Wɔ nhwehwɛmu a wɔboaboa ho nhwehwɛmu pa nsia mu no, nnipa a tie nkwa wɔ no wɔ dementia kyinkyin about 37% kɛse sen nnipa a wɔtie yie.
  • Nea ɛyɛ den no, kyinkyin no nso kɛse. Nhwehwɛmu a ɛhwehwɛ sɛnea tie nkwa yɛ den no hunuu sɛ sɛ tie ayɛ den a, kyinkyin no nso kɔ soro.
  • Nsɛmmisa a wɔnnya mmuaeɛ pefee no. Nneɛma a wɔsusuw no ho ka ho ahonyadeɛ ne ahoɔfɛ a ɛba, mmerɛw a wɔbɛyɛ ne kɔkɔbɔ ne adwene so nnɛyɛ ne tumi a ɛbɛyɛ adwene.

Tie nkwa yɛ yare a nnipa pii wɔ. National Institute on Aging (NIA) ka sɛ about mfeɛ mu ɔkyeneɛ biako wɔ mmofra a wɔyɛ mmofra mu wɔ no, na ɛbɛkɔ soro sɛnea wɔn mfe kɔ soro.

Dɛn na ACHIEVE tie aboa nhwehwɛmu hunuu?

ACHIEVE ne nhwehwɛmu a edi kan a wɔyɛɛ wɔ tie aboa ne adwene kyinkyin ho. Nnipa pii kyerɛkyerɛ ne nsesaeɛ yiye, enti yei ne nsɛm a ɛwɔ nhwehwɛmu a wɔakyerɛw no mu mu.

  • Nnipa a wɔyɛɛ nhwehwɛmu no: Nnipa 977 a wɔyɛ mfe 70 kɔ 84 a tie nkwa wɔ wɔn ho nanso wɔn adwene nyɛ yaw kɛse, wɔ United States mpɔtam nkitahodie baanu mu.
  • Nea wɔtoo mu: Ɛfã biako nyaa tie aboa ne nkyerɛkyerɛ a ɔtie aboa dwumadifo a ɔyɛ ɔbɔadeɛ kyerɛ wɔn. Ɛfã a ɛtoatoa so no nyaa ayɛde a ɛkyerɛkyerɛ ahoɔfɛ wɔ mmerɛ a wɔrehyɛ ase.
  • Nea ɛfiri mu baeɛ: Afe abiɛsa akyi no, nnipa a wɔyɛ ɛnnɛ ne nnipa a wɔnnyaa tie aboa no ntam ammɛyɛ adwene kyinkyin mu nsɛ nsesaeɛ.
  • Nea ɛfa nnipa akɛse ho nsɛm: Nhwehwɛmu no fi nnipa a wɔyɛ ɔkwan biako mu. Nnipa 238 fii ARIC, adesua a ɛfa koma ho a wɔyɛ de mfe pii, mu, na wɔn nyinaa wɔ kyinkyin kɛse wɔ adwene ho. Wɔ saa nnipa yi mu no, adwene nsɛ brɛɛ 48% brɛoo wɔ tie aboa a wɔde wɔ so. Nnipa 739 a wɔyɛ nnipa a wɔwɔ yare pa a wɔboa wɔ nkurɔfo mu no, nsesaeɛ a ɛda so ara ntumi nhu.

Sɛnea wobɛkenkan eyi yiye:

  • Mmuaeɛ titiriw ne sɛ ɛnyɛ nea ɛyɛ.
  • Nea wohunuu wɔ nnipa a wɔyɛ kakraa mu no, wɔsusuw ho dedaw, nanso ɛfiri nhwehwɛmu a wɔsi kɛse so nnye. Ɛsɛ sɛ nhwehwɛmu foforɔ si so.
  • Nnipa a wɔyɛ nhwehwɛmu no nyinaa nyaa nea wɔbɛyɛ, eyi betumi anka nsesaeɛ no.
  • Lancet Commission no kyerɛ sɛ nsɛm a wɔahwehwɛ ho no ka sɛ tie aboa yɛ mmoa kɛse ma nnipa a tie nkwa wɔ no ne nneɛma foforɔ a ɛma dementia kyinkyin wɔ wɔn ho.

Nsɛm titiriw ne sɛ tie aboa nyɛ ɔkwan a wɔasi hɔ pefee sɛ ɛbɛban dementia. Nanso ɛboa nnipa ma wɔtie, wɔka nkɔm, na wɔtena ase wɔ nkurɔfo mu, eyi ara na ɛma ɛyɛ nea ɛfata sɛ wobɛsusuw ho.

Ɛdeɛ na ɛsɛ sɛ wohwɛ me tie?

NIA kyerɛ sɛ hyia dokota sɛ wo anaa obi a wodi no ho ba:

  • Wohia ahohia sɛ wobɛte nea wɔka wɔ telefon so
  • Ɛyɛ den ma wo sɛ wobɛdi nkasa a nnipa baanu anaa sen baanu di ntam
  • Ɛbɛba sɛ wobisa nnipa sɛ wɔnsan nka nea wɔaka
  • Wodi TV so kɔ soro kosi sɛ afoforɔ kɔmplen
  • Ɛyɛ den ma wo sɛ wobɛte nkasa wɔ nsɛnneɛ a ɛreba mu
  • Wosusuw sɛ afoforɔ kasa nna kasa mu

Fi ɔdokota a ɔhwɛ nnipa nkwa ase, a ɔbɛtumi akɔma wo akɔ ɔtie adwumayɛfo (ɔtie aboa dwumadifo) anaa ɔdokota a ɔhwɛ tie, ano ne ti ho yare. Tie a ɛyɛ ne nkwa ne ɛfa mu ba a ɛdɛ a ɔdokota betumi ahwehwɛ no. Tie a ɛsɛe ntɛm yɛ yare a ɛyɛ ntɛmntɛm, na NIA kyerɛ sɛ hyia dokota ntɛmntɛm.

Wɔbɛtumi asusuw tie nkwa sɛ adwene yare. NIA ka sɛ nnipa a wɔyɛ mmofra a wɔntumi ntie yie no, wɔbɔ mmuaeɛ wɔ sɛ wɔn adwene nsɛ yɛ den, wɔnnte nea wɔka, anaa wɔnnyɛ nea wɔka. Sɛ obi a wodi no ho ba adwene ho nnyɛ no ya anaa wonte nea wɔka no, tie nhwehwɛmu yɛ anidasoɔ kwan a ɛyɛ.

Dɛn ne tie aboa a wɔtɔ wɔ dwumadie so?

Efi October 17, 2022 no, FDA ama tie aboa kuw a wɔtɔ wɔ dwumadie so (OTC) bi wɔ United States. Eyi ne sɛnea wɛn no te ne tie aboa a ɔdokota kyerɛ wɔ:

Nneɛma Tie aboa a wɔtɔ wɔ dwumadie so Tie aboa a ɔdokota kyerɛ
Hena na ɛyɛ ma Mfe 18 kɔ soro a wɔka sɛ wɔte nka ɛyɛ kakraa anaa ɛdɛn ara Tie nkwa nkyɛn biara, mfe biara
Baabi a wɔbɛnya no Sima mu anaa intanɛt so, a ɛnhia nhwehwɛmu anaa ɔdokota kyerɛwsɛm Ɔtie adwumayɛfo a wɔama no ho ntoboɔ
Sɛnea wɔde siesie Wo ara wo ho sesa nhyehyɛeɛ, a ɛtɔ so de app boa Ɔbɔadeɛ siesie no ma wo tie

FDA ka sɛ tie aboa a wɔtɔ wɔ dwumadie so nyɛ ma tie nkwa a ɛyɛ den anaa ɛyɛ den koraa. Ɔka sɛ ɛnyɛ den sɛ wobɛtɔ bi ansa na wohyia ɔdokota, de sɛ ɛyɛ ɔtie ayaresafo (ɔtie, ano ne ti ho yare) no, sɛ wowɔ:

  • Ntamadeɛ wɔ tie mu anaa tie ho a ɛyɛ den
  • Nsu, nsiw anaa mogya fi tie mu wɔ bere a atwa mfe fam ne mu
  • Tie a ɛsesa ntɛm anaa ɛsesa a ɛyɛ ntɛmntɛm
  • Tie a ɛyɛ bi ayɛ den sen ɛfã foforɔ, anaa mmoho wɔ tie baako mu
  • Nkwagyeɛ anaa ɛtɔ wo, nti wobɛhwɛ wo ho
  • Tie nkwa kɛse

Ɛyɛ den sɛ wobɛtena tie aboa ase, enti hwɛ sɛ wɔbɛtumi asan asan wɔ tɔ ansa na wotɔ, sɛnea FDA kyerɛ. NIA kyerɛ sɛ wobisa sɛ wo asiane betumi aboa wo wɔ ho bi. Wɔ dementia ho no, ɔtie adwumayɛfo betumi aboa wo ma wohu tie aboa ne nsiesie a ɛbɛyɛ ma ɛyɛ mmerɛ ma wo da biara.

Sɛnea mebetumi akasa yie wɔ nnipa a wɔwɔ tie nkwa ho?

NIA kyerɛ sɛ:

  1. Hwɛ onipa no ani na hwɛ ne ani, wɔ hann pa mu, na ɛbɛma ɔhunu wo anom ne wo ani mu nneyɛe.
  2. Hwehwɛ beaeɛ a ɛyɛ dwodwoo. Gyae TV anaa kɔ baabi a nne nnwom nni.
  3. Kasa kɛse kakraa, na nnteam. Kasa sɛnea wokasa daa, na fa ntɛm a ɛyɛ mmerɛ.
  4. Fa wo anom ma ɛtɔ so. Nnye aduane, nnɛn nkyene, na nkata wo anom wɔ bere a wɔrekasa.
  5. Kyerɛ nsɛm no ntam sɛnea ɛtɔ so, na nnsan nka no sɛ wɔannte nea wɔka.
  6. Obi biako bere biako. Wɔ nnipa a wɔboaboa ho no mu, ma ɛyɛ yie sɛ obi no wɔ nkɔm mu.
  7. Mmɔ mmoa, na bisa sɛ wobetumi aboa wo sɛnea.

Eyi nhyehyɛeɛ yi yɛ adwuma kɛse bere a wɔde ka yɛn dementia nkasa mmoa ho. Mfonini a wɔde yɛ adwuma nso yɛ nnwuma mmerɛ. Picture Pairs ne Conversation Cards ma wo hwehwɛ nea wohwɛ, na Finish the Saying ma wokyerɛ awiei mmom sen sɛ wobɛka no. Sɛ ɛfa telefon anaa video frɛ ho a, hwɛ yɛn telefon ne video frɛ akwankyerɛ.

Ani ho nso hia

Wɔ 2024 no, Lancet Commission ka ani a wɔnhwɛ ho yie sɛ dementia kyinkyin foforɔ. UCL nkyerɛase no ka sɛ ɛde dementia nsɛm 2% abɛyɛ, na Commission no kɔtra sɛ wɔma nnipa nyinaa nya ani ahwehwɛ ne ayaresa. NIA kyerɛ sɛ wɔnhwɛ ani wɔ ani mu mfe biako anaa mfe abien akyi wɔ mfe 60 akyi, na wɔhwɛ sɛ mfiri ani ntwa no ka. Ani ho nsesaeɛ ketewa nso betumi ama ɔsɛe ka ho.

Kasa ne dokota

Bisa dokota ho tie ne ani nhwehwɛmu sɛ wuhu biribi a ɛwɔ akyiri yi mu. Hwehwɛ ayaresa ntɛmntɛm sɛ tie a ɛsesa ntɛm, nkɔtɔ mu ntamadeɛ, anaa nsu fi tie mu wɔ. Sɛ wodi obi a wɔwɔ dementia ho ban a, ka wɔn dokota ho tie anaa ani nsakrae, efisɛ eyi betumi ama ahoɔfɛ, ahobammɔ ne sɛnea onipa no betumi ayɛ adwuma ka ho.

Eyi nkyerɛwsɛm yɛ ade a ɛfa ho nkyerɛkyerɛ ara, ɛnyɛ ayaresa afotu. Hwɛ yɛn ayaresa kyerɛwsɛm. Kenkan nkurɔfo ntam nkitahodi ne adwene yare ho nsɛm.

Nsɛmmisa a wɔtaa bisa

Tie aboa tumi ban dementia a?

Wɔnnya nkyerɛ sɛ ɛyɛ saa. ACHIEVE nhwehwɛmu no hunuu sɛ adwene nsɛ nkɔ kwan nnyinaa nnaa mfe abiɛsa, nanso kyinkyin kɛse mu nnipa no yɛɛ yie. Ɛda so ara na tie aboa ka ho, efisɛ ɛboa wɔ nkasa, ahoɔden ne da biara nnwuma mu.

Hena na tumi tɔ tie aboa a wɔde dwumadie so?

Wɔ United States no, FDA ma nnipa a wɔwɔ mfe 18 kɔ soro a wɔka sɛ wɔte nka tie ayɛ kakraa anaa ɛdɛn ara no tumi tɔ tie aboa wɔ dwumadie so, wɔ sima mu anaa wɔ intanɛt so, a ɛnhia sɛ wɔde ɔdokota kyerɛwsɛm. Ɛnyɛ ma tie nkwa a ɛyɛ den. Ɔman foforɔ mu mmara nyinaa nyɛ pɛ, enti bisa ɔtie adwumayɛfo anaa ɔdokota ansa na wotɔ. Sɛ wowɔ ntamadeɛ wɔ nkɔtɔ mu, nsu fi nkɔtɔ mu, abɔdeɛ anaa tie a ɛsesa ntɛm, hyia dokota ansa na wɔayɛ biribi.

Tie nkwa betumi ada sɛ dementia a?

Ɛbetumi. National Institute on Aging ka sɛ nnipa a wɔyɛ mmofra a wɔntumi ntie yie no, wɔbɔ mmuaeɛ wɔ sɛ wɔrenhu nea wɔreka anaa wɔrenya ahoɔden kɔ so. Sɛ obi a wodi no ho ba adwene ho nnyɛ no ya anaa wonnte nea wɔka no, tie nhwehwɛmu yɛ anidasoɔ kwan.

Ɛda bɛn na mmofra a wɔyɛ mmofra kɔhwɛ wɔn ani?

National Institute on Aging ka sɛ wɔnhwɛ ani wɔ ani mu nsɔhwɛ bere biara mfe biako anaa mfe abien akyi wɔ mfe 60 akyi, anaa sɛnea wo ani hwɛfo ka. Nnipa a wɔwɔ sukrɔm anaa mogya kɔkɔɔ yɔnko no sɛ wɔhwɛ ani no bere biara mfe biako.

Nneɛma a wonya fi mu

Yɛde link kɔ ahyehyɛde ahorow ne adesua ahorow a krataafa yi de ne ho to so no so. Wɔhwɛɛ emu biara bere a wɔyɛɛ kratafa no foforo no.

  1. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
  2. Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
  3. Hearing intervention versus health education control to reduce cognitive decline in older adults with hearing loss in the USA (ACHIEVE): a multicentre, randomised controlled trial · The Lancet (author manuscript in PubMed Central)
  4. OTC Hearing Aids: What You Should Know · U.S. Food and Drug Administration
  5. Hearing Loss: A Common Problem for Older Adults · National Institute on Aging
  6. Aging and Your Eyes · National Institute on Aging

Woasiesie wo ho ama agodie a ɛyɛ brɛoo?

Mfonini akɛse, bere kyerɛwtohɔ biara nni hɔ, nkontaahyɛde biara nni hɔ na biribiara nni hɔ a wobɛkyerɛw wo din. Bom di agoru wɔ mo browser no mu.

Fa saa agodie ahorow yi ka wo ho

Golden Moments app a wontua hwee ma iPhone, iPad ne Android: mfonini tiles akɛse, agodie a w’ankasa w’abusua mfonini wom, ne mfonini pack a ɛyɛ adwuma a Wi‐Fi nni mu. Akontaabu, dawurubɔ, bere nhyehyɛe anaa nkontaahyɛde biara nni hɔ.