ટૂંકો જવાબ
2024 ના Lancet Commission એ સાંભળવાની ઓછપને ડિમેન્શિયા માટેનાં ફેરફાર થઈ શકે એવાં સૌથી મોટાં જોખમી પરિબળોમાંનું એક ગણાવ્યું છે. ACHIEVE અભ્યાસમાં શ્રવણયંત્રોથી કુલ મળીને વિચારવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો ધીમો થયો નહીં, જોકે વધુ જોખમવાળા એક પેટાજૂથમાં ઘટાડો ઓછો દેખાયો. શ્રવણયંત્રો વાતચીત અને રોજિંદા જીવનમાં બંને રીતે મદદ કરે છે. સાંભળવાની તપાસ કરાવો, ડૉક્ટરની ભલામણવાળાં કે દુકાનમાંથી મળતાં યંત્રો વિશે વિચારો, અને ડૉક્ટર સાથે વાત કરો.
- Lancet Commission અંદાજ મૂકે છે કે સાંભળવાની ઓછપ વિશ્વભરમાં લગભગ 7% ડિમેન્શિયા માટે જવાબદાર છે, જે 14 પરિબળોમાં સૌથી મોટા હિસ્સામાં સહભાગી છે.
- 977 વૃદ્ધો પરના ACHIEVE અભ્યાસમાં શ્રવણયંત્રોથી ત્રણ વર્ષમાં વિચારવાની ક્ષમતાના ઘટાડામાં કુલ મળીને ફેરફાર થયો નહીં.
- ACHIEVE ની અંદર નાના, વધુ જોખમવાળા જૂથમાં શ્રવણયંત્રો સાથે વિચારવાની ક્ષમતાનો ઘટાડો 48% ધીમો હતો; આને સમર્થન મળવું જરૂરી છે.
- ઑક્ટોબર 2022 થી અમેરિકામાં હળવી થી મધ્યમ સાંભળવાની ઓછપ અનુભવતા પુખ્ત લોકો FDA-નિયંત્રિત શ્રવણયંત્રો દુકાનમાંથી સીધાં ખરીદી શકે છે.
- સારવાર વગરની દૃષ્ટિની ઓછપને 2024 માં ડિમેન્શિયાના જોખમી પરિબળ તરીકે ઉમેરવામાં આવી, એટલે આંખની તપાસ પણ મહત્વની છે.
આ પાના પર (7 વિભાગો)
સાંભળવાની ઓછપ જીવનના પાછળના ભાગમાં સામાન્ય છે, અને સંશોધકો તેને ડિમેન્શિયાના જોખમી પરિબળ તરીકે ગંભીરતાથી લે છે. એનાથી શ્રવણયંત્રો ડિમેન્શિયા અટકાવવાની સાબિત રીત બની જતાં નથી; અત્યાર સુધીના શ્રેષ્ઠ અભ્યાસનાં પરિણામો મિશ્ર હતાં. આ પાનામાં સમજાવ્યું છે કે સંશોધન શું દર્શાવે છે, સાંભળવાની તપાસ કેવી રીતે કરાવવી, અમેરિકામાં દુકાનમાંથી સીધાં મળતાં શ્રવણયંત્રો શું છે, અને વાતચીત સહેલી કેવી રીતે બનાવવી.
મગજના સ્વાસ્થ્ય માટે સાંભળવું કેમ મહત્વનું છે?
સાંભળવાની ઓછપ ડિમેન્શિયાના વધુ જોખમ સાથે જોડાયેલી છે. 2024 ના Lancet Commission નો અંદાજ છે કે તે વિશ્વભરમાં લગભગ 7% ડિમેન્શિયા માટે જવાબદાર છે. UCL ના અહેવાલના સારાંશ મુજબ, Commission ના નમૂનામાંનાં ફેરફાર થઈ શકે એવાં 14 જોખમી પરિબળોમાં સૌથી મોટા હિસ્સામાં તે ઊંચા LDL કોલેસ્ટ્રોલ સાથે સરખા સ્થાને છે.
Commission ના મુખ્ય તારણો:
- સાંભળવાની ઓછપ સાથે વધુ જોખમ. છ ઉચ્ચ ગુણવત્તાના અભ્યાસોના સંયુક્ત વિશ્લેષણમાં, સાંભળવાની ઓછપ ધરાવતા લોકોને સામાન્ય સાંભળતા લોકો કરતાં ડિમેન્શિયાનું લગભગ 37% વધુ જોખમ હતું.
- વધુ ઓછપ, વધુ જોખમ. તીવ્રતા જોનારા અભ્યાસોમાં જણાયું કે સાંભળવું જેમ વધુ ખરાબ થતું ગયું તેમ જોખમ વધતું ગયું.
- શક્ય કારણો, હજુ સાબિત નથી. વિચારોમાં એકલતા અને પોતાની જાતમાં સમેટાઈ જવું, ઉદાસી, મગજને ઓછી ઉત્તેજના, અને સાંભળવામાં લાગતો વધારાનો માનસિક પ્રયત્ન સામેલ છે.
સાંભળવાની ઓછપ સામાન્ય છે. National Institute on Aging (NIA) કહે છે કે લગભગ ત્રીજા ભાગના વૃદ્ધોને તે હોય છે, અને ઉંમર સાથે તેની શક્યતા વધે છે.
ACHIEVE શ્રવણયંત્ર અભ્યાસમાં શું મળ્યું?
ACHIEVE શ્રવણયંત્રો અને વિચારવાની ક્ષમતાના ઘટાડા અંગેનો પહેલો રેન્ડમાઇઝ્ડ અભ્યાસ હતો. તેનાં પરિણામો ઘણી વાર ખોટી રીતે રજૂ થાય છે, તેથી પ્રકાશિત અભ્યાસ અહેવાલ માંથી વિગતો અહીં છે.
- કોણે ભાગ લીધો: સારવાર વગરની સાંભળવાની ઓછપ ધરાવતા અને વિચારવામાં નોંધપાત્ર તકલીફ ન ધરાવતા 70 થી 84 વર્ષની ઉંમરના 977 પુખ્ત લોકો, અમેરિકાનાં ચાર સામુદાયિક સ્થળોએ.
- શું સરખાવ્યું: અડધા લોકોને શ્રવણયંત્રો અને ઑડિયોલૉજિસ્ટ સાથે માર્ગદર્શન સત્રો મળ્યાં. બાકીના અડધાને સ્વસ્થ વૃદ્ધત્વ વિશેનો આરોગ્ય શિક્ષણ કાર્યક્રમ મળ્યો.
- મુખ્ય પરિણામ: ત્રણ વર્ષ પછી, કુલ મળીને બંને જૂથો વચ્ચે વિચારવાની ક્ષમતાના ઘટાડામાં કોઈ તફાવત ન હતો.
- પેટાજૂથનું પરિણામ: અભ્યાસમાં બે સ્ત્રોતમાંથી લોકો લેવાયા. 238 લોકો લાંબા સમયથી ચાલતા હૃદય સ્વાસ્થ્યના અભ્યાસ (ARIC) માંથી આવ્યા, અને જૂથ તરીકે તેમને વિચારવાની ક્ષમતાના ઘટાડાનું વધુ જોખમ હતું. આ જૂથમાં શ્રવણયંત્રો સાથે ઘટાડો 48% ધીમો હતો. 739 સ્વસ્થ સામુદાયિક સ્વયંસેવકોમાં કોઈ સ્પષ્ટ અસર ન હતી.
આને પ્રામાણિકપણે કેવી રીતે વાંચવું:
- કુલ મળીને જવાબ કોઈ અસર નહીં એવો હતો.
- પેટાજૂથનું તારણ અગાઉથી આયોજિત હતું, પણ તે નાના જૂથના ગૌણ વિશ્લેષણમાંથી આવ્યું હતું. તેને બીજા અભ્યાસોમાં સમર્થન મળવું જરૂરી છે.
- સહભાગીઓ જાણતા હતા કે તેઓ કયા કાર્યક્રમમાં છે, જે પરિણામોને અસર કરી શકે.
- Lancet Commission પુરાવાને એવું દર્શાવતા વાંચે છે કે સાંભળવાની ઓછપ સાથે ડિમેન્શિયાનાં બીજાં જોખમી પરિબળો ધરાવતા લોકો માટે શ્રવણયંત્રો ખાસ મદદરૂપ લાગે છે.
નિષ્કર્ષ એ છે કે શ્રવણયંત્રો ડિમેન્શિયા અટકાવવાની સાબિત રીત નથી. તે લોકોને સાંભળવામાં, વાતચીતમાં ભાગ લેવામાં અને જોડાયેલા રહેવામાં મદદ કરે છે, અને તેમના વિશે વિચારવા માટે એ જ પૂરતું કારણ છે.
સાંભળવાની તપાસ કરાવવી જોઈએ કે નહીં તે કેવી રીતે ખબર પડે?
NIA સૂચવે છે કે જો આપને કે આપ જેમની સંભાળ રાખો છો તેમને:
- ફોન પર લોકોને સમજવામાં તકલીફ પડતી હોય
- બે કે વધુ લોકો બોલતા હોય ત્યારે વાતચીત અનુસરવી અઘરી લાગતી હોય
- વારંવાર લોકોને ફરી કહેવાનું કહેતા હોય
- ટીવીનો અવાજ એટલો મોટો કરતા હોય કે બીજા ફરિયાદ કરે
- પાછળ ઘોંઘાટ હોય ત્યારે બોલાયેલું સમજવામાં મુશ્કેલી પડતી હોય
- બીજા લોકો ગણગણતા હોય એવું લાગતું હોય
તો ડૉક્ટરને મળો. પ્રાથમિક સંભાળના ડૉક્ટરથી શરૂ કરો, જે આપને ઑડિયોલૉજિસ્ટ (સાંભળવાના નિષ્ણાત) કે કાન-નાક-ગળાના ડૉક્ટર પાસે મોકલી શકે. કાનમાં મેલ જમા થવો એ સાંભળવાની ઓછપનું એક સામાન્ય કારણ છે જે ડૉક્ટર તપાસી શકે. અચાનક સાંભળવાની ઓછપ તબીબી કટોકટી છે, અને NIA તરત ડૉક્ટરને મળવાની સલાહ આપે છે.
સાંભળવાની ઓછપ મૂંઝવણ સમજી લેવાઈ શકે. NIA નોંધે છે કે સારી રીતે ન સાંભળી શકતા વૃદ્ધોને ક્યારેક ખોટી રીતે મૂંઝાયેલા, પ્રતિભાવ ન આપનારા કે અસહકારી માની લેવાય છે. જો આપની પ્રિય વ્યક્તિ પોતાની જાતમાં સમેટાતી લાગે કે કહેલી વાત ચૂકી જતી હોય, તો સાંભળવાની તપાસ સારું વહેલું પગલું છે.
દુકાનમાંથી સીધાં મળતાં શ્રવણયંત્રો એટલે શું?
ઑક્ટોબર 17, 2022 થી FDA એ દુકાનમાંથી સીધાં મળતાં (OTC) શ્રવણયંત્રોની એક શ્રેણીને છૂટ આપી છે. ડૉક્ટરની ભલામણવાળાં યંત્રો સાથે તે કેવી રીતે સરખાય છે તે અહીં છે:
| લક્ષણ | OTC શ્રવણયંત્રો | ડૉક્ટરની ભલામણવાળાં શ્રવણયંત્રો |
|---|---|---|
| તે કોના માટે છે | હળવી થી મધ્યમ સાંભળવાની ઓછપ અનુભવતા 18 કે તેથી મોટી ઉંમરના પુખ્ત લોકો | સાંભળવાની કોઈ પણ કક્ષાની ઓછપ, કોઈ પણ ઉંમર |
| ક્યાંથી મળે | દુકાનોમાં કે ઑનલાઇન, તપાસ કે ચિઠ્ઠીની જરૂર નથી | લાઇસન્સ ધરાવતા સાંભળવાના નિષ્ણાત મારફતે |
| ગોઠવણ | આપ સેટિંગ જાતે ગોઠવો, ઘણી વાર ઍપથી | નિષ્ણાત આપની સાંભળવાની સ્થિતિ પ્રમાણે પ્રોગ્રામ કરે છે |
FDA કહે છે કે OTC યંત્રો ગંભીર કે અતિ ગંભીર સાંભળવાની ઓછપ માટે નથી. જો આપને નીચેનામાંથી કંઈ હોય તો ખરીદતાં પહેલાં ડૉક્ટર, શક્ય હોય તો કાન-નાક-ગળાના નિષ્ણાતને મળવાની સલાહ આપે છે:
- કાનમાં દુખાવો કે અસ્વસ્થતા
- છેલ્લા છ મહિનામાં કાનમાંથી પ્રવાહી, પરુ કે લોહી નીકળવું
- સાંભળવામાં અચાનક કે વધઘટ થતો ફેરફાર
- એક કાનમાં વધુ ખરાબ સંભળાવું, અથવા ફક્ત એક કાનમાં ઘંટડી જેવો અવાજ
- ચક્કર કે ગોળ ફરતું લાગવું
- કાનમાં ઘણો મેલ
શ્રવણયંત્રોથી ટેવાવામાં પ્રેક્ટિસ લાગે છે, તેથી FDA સૂચવે છે તેમ ખરીદતાં પહેલાં પરત કરવાની નીતિ તપાસો. NIA સૂચવે છે કે પૂછો કે આપનો વીમો કેટલાક ખર્ચને આવરે છે કે નહીં. ડિમેન્શિયા સાથે જીવતી વ્યક્તિ માટે, ઑડિયોલૉજિસ્ટ નક્કી કરવામાં મદદ કરી શકે કે રોજ-બ-રોજ કયા પ્રકારનું યંત્ર અને ગોઠવણ સંભાળવામાં સૌથી સહેલાં રહેશે.
સાંભળવાની ઓછપ ધરાવતી વ્યક્તિ સાથે વાત સહેલી કેવી રીતે બનાવવી?
NIA સૂચવે છે:
- વ્યક્તિની સામે રહો અને આંખનો સંપર્ક રાખો, સારા પ્રકાશમાં, જેથી તેઓ આપના હોઠ અને હાવભાવ જોઈ શકે.
- શાંત જગ્યા શોધો. ટીવી બંધ કરો કે ઘોંઘાટથી દૂર જાઓ.
- થોડું મોટેથી બોલો, પણ બૂમ ન પાડો. સ્વાભાવિક રીતે અને વાજબી ઝડપે બોલો.
- મોં ખુલ્લું રાખો. બોલતી વખતે ખાશો નહીં, ચ્યુઇંગ ગમ ચાવશો નહીં કે મોં ઢાંકશો નહીં.
- કંઈક ચૂકી જવાય ત્યારે ફરી કહેવાને બદલે બીજા શબ્દોમાં કહો.
- એક સમયે એક વ્યક્તિ. જૂથમાં વ્યક્તિને સામેલ કરવાનો ખાસ ખ્યાલ રાખો.
- ધીરજ રાખો અને પૂછો કે આપ કેવી રીતે મદદ કરી શકો.
આ સૂચનો અમારા ડિમેન્શિયા વાતચીતના સૂચનો સાથે સારી રીતે ચાલે છે. તસવીર આધારિત પ્રવૃત્તિઓ પણ સાંભળવાનું દબાણ ઘટાડે છે. તસવીર જોડીઓ અને વાતચીતના કાર્ડ જે દેખાય તેના દ્વારા કામ કરે છે, અને કહેવત પૂરી કરો આપને અંત બોલવાને બદલે બતાવવા દે છે. કૉલ માટે અમારી ફોન અને વિડિયો કૉલ વિશેની માર્ગદર્શિકા જુઓ.
દૃષ્ટિ પણ મહત્વની છે
2024 માં Lancet Commission એ સારવાર વગરની દૃષ્ટિની ઓછપને નવા જોખમી પરિબળ તરીકે ઉમેરી. UCL નો સારાંશ તેને લગભગ 2% ડિમેન્શિયાના કિસ્સાઓ જેટલી ગણાવે છે, અને Commission ભલામણ કરે છે કે દૃષ્ટિની સમસ્યાઓની તપાસ અને સારવાર બધા માટે ઉપલબ્ધ બનાવવી. NIA સલાહ આપે છે કે 60 વર્ષની ઉંમર પછી દર એક-બે વર્ષે આંખની ડાઇલેટેડ તપાસ કરાવો, અને ચશ્માંના નંબર પણ તપાસાવો. દૃષ્ટિમાં નાના ફેરફારો પણ પડી જવાનું જોખમ વધારી શકે.
ડૉક્ટર સાથે વાત કરો
જો ઉપરનાં કોઈ ચિહ્નો દેખાય, તો સાંભળવાની અને દૃષ્ટિની તપાસ વિશે ડૉક્ટરને પૂછો. અચાનક સાંભળવાની ઓછપ, કાનમાં દુખાવો કે કાનમાંથી પ્રવાહી નીકળે તો તરત સારવાર લો. જો આપ ડિમેન્શિયા સાથે જીવતી વ્યક્તિની સંભાળ રાખતા હો, તો તેમના ડૉક્ટરને સાંભળવા કે દૃષ્ટિમાં થતા ફેરફારો વિશે જણાવો, જે મનોદશા, સલામતી અને વ્યક્તિ કેટલી સારી રીતે જોડાઈ શકે તેને અસર કરી શકે.
આ પાનું સામાન્ય માહિતી છે, તબીબી સલાહ નથી. અમારી તબીબી અસ્વીકૃતિ જુઓ. સામાજિક જોડાણ અને મગજનું સ્વાસ્થ્ય વિશે વધુ વાંચો.
સામાન્ય પ્રશ્નો
શું શ્રવણયંત્રો ડિમેન્શિયાને અટકાવે છે?
એ સાબિત થયું નથી. ACHIEVE અભ્યાસમાં ત્રણ વર્ષમાં વિચારવાની ક્ષમતાના ઘટાડા પર કુલ મળીને કોઈ અસર મળી નહીં, જોકે એક વધુ જોખમવાળા જૂથને વધુ સારું રહ્યું. તેમ છતાં શ્રવણયંત્રો વિશે વિચારવા જેવું છે, કારણ કે તે વાતચીત, સલામતી અને રોજિંદું જીવન સહેલું બનાવે છે.
દુકાનમાંથી સીધાં મળતાં શ્રવણયંત્રો કોણ ખરીદી શકે?
FDA હળવી થી મધ્યમ સાંભળવાની ઓછપ અનુભવતા 18 કે તેથી મોટી ઉંમરના પુખ્ત લોકોને ડૉક્ટરની ચિઠ્ઠી વગર દુકાનમાં કે ઑનલાઇન OTC શ્રવણયંત્રો ખરીદવાની છૂટ આપે છે. તે ગંભીર સાંભળવાની ઓછપ માટે નથી. કાનમાં દુખાવો, કાનમાંથી પ્રવાહી નીકળવું, ચક્કર, કે સાંભળવામાં અચાનક ફેરફાર હોય તો પહેલાં ડૉક્ટરને બતાવવું.
શું સાંભળવાની ઓછપ ડિમેન્શિયા જેવી દેખાઈ શકે?
ક્યારેક. National Institute on Aging નોંધે છે કે સારી રીતે ન સાંભળી શકતા વૃદ્ધોને ક્યારેક ખોટી રીતે મૂંઝાયેલા કે અસહકારી માની લેવાય છે. જ્યારે કોઈ પોતાની જાતમાં સમેટાતું લાગે કે કહેલી વાત ચૂકી જતું હોય, ત્યારે સાંભળવાની તપાસ સમજદારીભર્યું પગલું છે.
વૃદ્ધોએ કેટલી વાર આંખો તપાસાવવી જોઈએ?
National Institute on Aging 60 વર્ષની ઉંમર પછી દર એક-બે વર્ષે આંખની ડાઇલેટેડ તપાસની સલાહ આપે છે, અથવા આંખના નિષ્ણાત ભલામણ કરે તે પ્રમાણે. ડાયાબિટીસ કે ઊંચું બ્લડ પ્રેશર ધરાવતા લોકોને સામાન્ય રીતે ઓછામાં ઓછું વર્ષમાં એક વાર જરૂર પડે છે.
સ્રોતો
આ પાનું જેના પર આધારિત છે તે સંસ્થાઓ અને અભ્યાસોની લિંક અમે આપીએ છીએ. પાનું અપડેટ કર્યું ત્યારે દરેક તપાસ્યો હતો.
- Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission · The Lancet
- Nearly half of dementia cases could be prevented or delayed by tackling 14 risk factors · University College London
- Hearing intervention versus health education control to reduce cognitive decline in older adults with hearing loss in the USA (ACHIEVE): a multicentre, randomised controlled trial · The Lancet (author manuscript in PubMed Central)
- OTC Hearing Aids: What You Should Know · U.S. Food and Drug Administration
- Hearing Loss: A Common Problem for Older Adults · National Institute on Aging
- Aging and Your Eyes · National Institute on Aging