Niedosłuch a ryzyko demencji: co pokazują badania

Niedosłuch jest częsty w późniejszym wieku, a badacze traktują go poważnie jako czynnik ryzyka demencji. Nie oznacza to, że aparaty słuchowe są sprawdzonym sposobem zapobiegania demencji; najlepsze dotychczasowe badanie dało mieszane wyniki. Ta strona wyjaśnia, co pokazują badania, jak sprawdzić słuch, czym są amerykańskie aparaty słuchowe dostępne bez recepty (OTC) i jak ułatwić rozmowę.

Dlaczego słuch ma znaczenie dla zdrowia mózgu?

Niedosłuch wiąże się z większym ryzykiem demencji. Komisja Lancet z 2024 roku szacuje, że odpowiada za około 7% przypadków demencji na świecie. Według podsumowania raportu przygotowanego przez UCL daje mu to, razem z wysokim poziomem cholesterolu LDL, największy udział wśród 14 modyfikowalnych czynników ryzyka w modelu Komisji.

Najważniejsze ustalenia Komisji:

• Większe ryzyko przy niedosłuchu. W zbiorczej analizie sześciu wysokiej jakości badań osoby z niedosłuchem miały o około 37% większe ryzyko demencji niż osoby z prawidłowym słuchem.
• Większa utrata, większe ryzyko. Badania, które oceniały nasilenie niedosłuchu, wykazały, że ryzyko rosło wraz z pogarszaniem się słuchu.
• Możliwe powody, jeszcze niepotwierdzone. Wśród pomysłów są samotność i wycofanie, depresja, mniejsza stymulacja mózgu oraz dodatkowy wysiłek umysłowy, jakiego wymaga słuchanie.

Niedosłuch jest częsty. National Institute on Aging (NIA) podaje, że ma go około jedna trzecia osób starszych, a szansa rośnie z wiekiem.

Co wykazało badanie ACHIEVE dotyczące aparatów słuchowych?

ACHIEVE było pierwszym badaniem z losowym przydziałem dotyczącym aparatów słuchowych i spadku sprawności poznawczej. Jego wyniki bywają przekręcane, więc oto szczegóły z opublikowanego raportu z badania.

• Kto wziął udział: 977 dorosłych w wieku od 70 do 84 lat z nieleczonym niedosłuchem i bez istotnych problemów z myśleniem, w czterech ośrodkach społecznościowych w USA.
• Co porównywano: Połowa otrzymała aparaty słuchowe oraz sesje poradnictwa z audiologiem. Druga połowa otrzymała program edukacji zdrowotnej o zdrowym starzeniu się.
• Główny wynik: Po trzech latach nie było różnicy w spadku sprawności poznawczej między dwiema grupami ogółem.
• Wynik w podgrupie: Badanie rekrutowało uczestników z dwóch źródeł. 238 osób pochodziło z prowadzonego od lat badania zdrowia serca (ARIC) i jako grupa miały wyższe ryzyko spadku sprawności poznawczej. W tej grupie spadek był o 48% wolniejszy z aparatami słuchowymi. Wśród 739 zdrowych ochotników ze społeczności nie stwierdzono wyraźnego efektu.

Jak uczciwie to odczytywać:

• Ogólna odpowiedź brzmiała: brak efektu.
• Wynik w podgrupie był zaplanowany z wyprzedzeniem, ale pochodził z analizy drugorzędnej mniejszej grupy. Wymaga potwierdzenia w innych badaniach.
• Uczestnicy wiedzieli, w którym programie biorą udział, co może wpływać na wyniki.
• Komisja Lancet odczytuje dowody jako wskazujące, że aparaty słuchowe wydają się szczególnie pomocne dla osób, które mają niedosłuch wraz z innymi czynnikami ryzyka demencji.

Wniosek jest taki, że aparaty słuchowe nie są sprawdzonym sposobem zapobiegania demencji. Pomagają natomiast słyszeć, uczestniczyć w rozmowach i pozostawać w kontakcie, co samo w sobie jest powodem, by je rozważyć.

Skąd wiedzieć, czy trzeba sprawdzić słuch?

NIA sugeruje wizytę u lekarza, jeśli Ty lub osoba, którą się opiekujesz:

• Ma trudności ze zrozumieniem rozmówców przez telefon
• Z trudem nadąża za rozmową, gdy mówią dwie lub więcej osób
• Często prosi, by powtórzyć
• Ustawia telewizor tak głośno, że przeszkadza to innym
• Z trudem rozumie mowę przy hałasie w tle
• Uważa, że inni mówią niewyraźnie

Zacznij od lekarza rodzinnego, który może skierować do audiologa (specjalisty od słuchu) albo do laryngologa. Woskowina to jedna z częstych przyczyn niedosłuchu, którą lekarz może sprawdzić. Nagła utrata słuchu to nagły przypadek medyczny, a NIA radzi natychmiast zgłosić się do lekarza.

Niedosłuch można pomylić ze splątaniem. NIA zauważa, że starsze osoby, które słabo słyszą, bywają błędnie uważane za splątane, niereagujące lub niechętne do współpracy. Jeśli ktoś bliski wydaje się wycofany lub nie łapie tego, co się do niego mówi, badanie słuchu to dobry wczesny krok.

Czym są aparaty słuchowe dostępne bez recepty (OTC)?

Od 17 października 2022 roku FDA w USA dopuszcza kategorię aparatów słuchowych dostępnych bez recepty (OTC). To przykład amerykański; w Polsce zasady zakupu aparatów słuchowych mogą być inne, więc zapytaj lekarza lub audiologa. Oto jak te aparaty wypadają w porównaniu z aparatami na receptę:

FDA podaje, że aparaty OTC nie są przeznaczone dla osób z ciężkim lub głębokim niedosłuchem. Radzi przed zakupem pójść do lekarza, najlepiej laryngologa, jeśli występuje:

• Ból lub dyskomfort w uchu
• Płyn, ropa lub krew wypływające z ucha w ciągu ostatnich sześciu miesięcy
• Nagłe lub zmienne zmiany słuchu
• Gorszy słuch w jednym uchu lub dzwonienie tylko w jednym uchu
• Zawroty głowy lub zawroty typu vertigo
• Duża ilość woskowiny

Przyzwyczajenie się do aparatów słuchowych wymaga praktyki, dlatego przed zakupem sprawdź zasady zwrotu, jak sugeruje FDA. NIA sugeruje, by zapytać, czy ubezpieczenie lub refundacja pokrywają część kosztu. Dla osoby z demencją audiolog może pomóc zdecydować, jaki typ aparatu i dopasowania będzie najłatwiejszy w codziennej obsłudze.

Jak łatwiej rozmawiać z osobą z niedosłuchem?

NIA sugeruje:

1. Stań twarzą do osoby i utrzymuj kontakt wzrokowy, w dobrym świetle, żeby mogła widzieć Twoje usta i mimikę.
2. Znajdź ciche miejsce. Wyłącz telewizor lub odejdź od hałasu.
3. Mów nieco głośniej, ale nie krzycz. Mów naturalnie i w rozsądnym tempie.
4. Nie zasłaniaj ust. Nie jedz, nie żuj gumy i nie zasłaniaj ust podczas mówienia.
5. Przeformułuj zamiast powtarzać, gdy coś umknęło.
6. Jedna osoba naraz. W grupie zadbaj o to, by włączać tę osobę do rozmowy.
7. Okaż cierpliwość i zapytaj, jak możesz pomóc.

Te wskazówki dobrze współgrają z naszymi wskazówkami dotyczącymi rozmowy z osobą z demencją. Zajęcia oparte na obrazkach też zdejmują presję ze słuchania. Pary obrazków i Karty do rozmowy opierają się na tym, co widać, a w grze Dokończ przysłowie możesz pokazać zakończenie zamiast je wypowiadać. Przy rozmowach przez telefon zobacz nasz przewodnik o rozmowach telefonicznych i wideo.

Wzrok też ma znaczenie

W 2024 roku Komisja Lancet dodała nieleczoną utratę wzroku jako nowy czynnik ryzyka. Podsumowanie UCL szacuje ją na około 2% przypadków demencji, a Komisja zaleca, by badania przesiewowe i leczenie problemów ze wzrokiem były dostępne dla wszystkich. NIA radzi badanie dna oka z rozszerzeniem źrenic co rok lub dwa po 60. roku życia oraz sprawdzanie także mocy szkieł w okularach. Nawet niewielkie zmiany widzenia mogą zwiększać ryzyko upadków.

Porozmawiaj z lekarzem

Zapytaj lekarza o badania słuchu i wzroku, jeśli zauważysz któryś z powyższych objawów. Zgłoś się po pomoc od razu przy nagłej utracie słuchu, bólu ucha lub wycieku z ucha. Jeśli opiekujesz się osobą z demencją, powiedz jej lekarzowi o zmianach słuchu lub wzroku, które mogą wpływać na nastrój, bezpieczeństwo i to, na ile osoba może uczestniczyć w zajęciach.

Ta strona to ogólne informacje, a nie porada medyczna. Zobacz naszą informację medyczną. Przeczytaj więcej o kontaktach społecznych a zdrowiu mózgu.