Koll Klew ha Peryl Demens: An Hwithrans

Koll klew yw kemmyn yn termyn diwettha bewnans, hag yma hwithroryon ow kemeres hemma yn tidro avel peryl rag demens. Ny wra hemma devisyow klew bos fordh prevys dhe lettya demens; an previ gwella bys y’n eur ma a wrug diskwedhes sewyansow kemyskys. An folen ma a styr pyth a dhiskwedh an hwithrans, fatel dhe jeckya klew, pyth yw devisyow klew heb resayt y’n SUA, ha fatel dhe wul keskows esya.

Prag y’n jeves klew talvosogeth rag yeghes an ympynnyon?

Yma kevrenn dhe goll klew gans peryl ughella a demens. Konsel an Lancet 2024 a breder dell gomprehend ev a-dro dhe 7% a demens a-dro dhe’n bys. Hemma a’n gorra kevrenn gans colesterol LDL ughel rag an rann vrassa yn mysk an 14 peryl chanjadow yn pattern an Konsel, herwydh berrheans UCL a’n derivas.

Kavosow a-bris a’n Konsel:

• Peryl ughella gans koll klew. Yn y dhielvenn kevunys a hwegh studh a gwalita ughel, yth esa a-dro dhe 37% moy a beryl a demens dhe dus gans koll klew ages dhe dus gans klew usadow.
• Moy koll, moy peryl. Studhyow a viras orth tynnter a gavas bos an peryl ow kressya pan eth an klew gwettha.
• Achesonyow galladow, heb bos prevys hwath. Y’ga mysk yma diglonnieth hag omdenna, diglonter, le provokans rag an ympynnyon, ha’n strivyans brysel keworransel a wra goslowes.

Koll klew yw kemmyn. An National Institute on Aging (NIA) a lever bos koll klew dhe a-dro dhe unn tressa a dus kottha, ha’n chons a gress gans oos.

Pyth a wrug previ devisyow klew ACHIEVE kavos?

ACHIEVE o an kynsa previ arbrovek a dhevisyow klew ha leheans konvedhek. Y sewyansow yw ken leverys yn kamm lieskweyth, ytho ottomma an manylyon dhyworth derivas dyllys an previ.

• Piw a gemeras rann: 977 tevesik ynter 70 ha 84 bloedh gans koll klew heb dyghtyans ha heb kudynnow brysel a brederi, yn peswar tyller kemenethek y’n SUA.
• Pyth a veu komparys: Hanter a dhegemeras devisyow klew ha esedhogow kussulya gans audiologydh. An hanter arall a dhegemeras towlen adhyskans yeghes a-dro dhe goslowes yn yegh.
• Sewyans penn: Wosa tri bledhen, ny veu dyffrans yn leheans konvedhek ynter an dhew vagas dre vras.
• Sewyans isbagas: An previ a gemeras tus dhyworth dew bennfenten. 238 den a dheuth dhyworth studh hir a yeghes an golon (ARIC), hag avel bagas yth ens i yn peryl ughella a leheans konvedhek. Y’n bagas ma, yth o leheans 48% lentta gans devisyow klew. Yn mysk an 739 bodhek kemenethek yagh, ny veu effeyth kler.

Fatel dhe redya hemma yn onest:

• An gorthyp ollgemmyn o nag esa effeyth.
• An kevadh isbagas o towlennys a-rag, mes ev a dheuth dhyworth dielvenn eilgweythel a vagas bian. Res yw ev bos konfyrmys yn studhyow erel.
• An gemeroryon a wodhya py dowlen esa dhedha, hag a yll effeythi an sewyansow.
• Konsel an Lancet a red an dustuni avel ow tiskwedhes bos devisyow klew gwerek yn arbennik rag tus gans koll klew keffrys ha peryllow erel a demens.

An gwers oll yw nag yw devisyow klew fordh prevys dhe lettya demens. I a weres tus dhe glewes, dhe gemeres rann yn keskowsow ha dhe vos junys, hag yma henna yn acheson da lowr dhe brederi a-dro dhedha.

Fatell yllir godhvos mar kodh bos an klew checkys?

An NIA a gomend mos dhe vedhek mar kodh dhis po dhe’n den a withowgh:

• Kalesvos konvedhes tus war an pellgowser
• Kales bos holya keskowsow pan wra dew po moy tus kewsel
• Govyn yn fenowgh orth tus dhe dhasleverel
• Ughelhe an pellwolok mar ughel may hwra tus erel krodhvola
• Kalesvos konvedhes kows pan eus tros yn-kynsa
• Prederi bos tus erel ow hwinas

Dalleth gans medhek gonis, a yll agas danvon dhe audiologydh (arbennik klew) po medhek skovarn, tron ha briansen. Kuntel kotor skovarn yw acheson kemmyn a goll klew a yll medhek jeckya. Koll klew a-dhesempis yw studh-fysi medhegel, hag an NIA a gomend mos dhe vedhek a-dhistowgh.

Koll klew a yll bos kemyskys gans kemyskter. An NIA a verk bos tus kottha na yll klewes yn ta treweythyow tybys yn kamm bos kemyskys, heb gorthebi po ankoberyek. Mar hevel nebonan a garowgh omdenna po kelli an pyth yw leverys, check klew yw kamm da a-varr.

Pyth yw devisyow klew heb resayt?

A-dhia 17 mis Hedra 2022, an FDA a alow rumm a dhevisyow klew heb resayt (OTC). Ottomma fatel ymons i komparys gans devisyow gans resayt:

An FDA a lever nag yw devisyow OTC gwiw rag koll klew tynn po pur dynn. Ev a gomend mos dhe vedhek, gwell medhek skovarn, tron ha briansen, kyns prena mar a’gas beus:

• Payn po anes y’n skovarn
• Lin, podreth po goes a’n skovarn y’n hwegh mis diwettha
• Chanjyow klew a-dhesempis po ow treylya
• Klew gwettha yn unn skovarn, po ow synsi yn unn skovarn yn unnik
• Penndro po vertigo
• Meur a gotor skovarn

Res yw practisya dhe dhos ha bos usys gans devisyow klew, ytho gwrewgh checkya an polici dehweles kyns prena, dell gomend an FDA. An NIA a gomend govyn mar kwra agas asurans pe agas gweres gans rann a’n kost. Rag den ow powes gans demens, audiologydh a yll gweres ervira py eghen devis ha fyttya a vydh esya dhe dhyghtya pub dedh.

Fatell yllav vy keskowsya yn es gans nebonan gans koll klew?

An NIA a gomend:

1. Gorrewgh agas enep orth an den ha synsi golok, yn golow da, may hallons i gweles agas diwweus ha’gas semlant.
2. Kewgh tyller kosel. Swith agas pellwolok po mos dhe-ves a dros.
3. Kowsowgh nebes ughella, mes na vedhowgh ow arma. Kowsowgh yn naturel hag orth tooth resnadow.
4. Gorrewgh agas ganow rydh. Na wrewgh dybri, chaskya goom po kudha agas ganow pan esowgh ow kewsel.
5. Gwrewgh arta yn fordh arall yn le dasleverel pan yw neppyth kellys.
6. Unn den orth unn dermyn. Yn bagas, gwrewgh assay dhe gomprehendya an den.
7. Bedhewgh perthynek ha govyn fatel yllowgh gweres.

An profyansow ma a ober yn ta gans agan profyansow keskows a-dro dhe demens. Gwriansow selys war imajys a wra ynwedh lehe an gwask war goslowes. Picture Pairs ha Conversation Cards a ober dre’n pyth a welowgh, ha Finish the Saying a’gas gas dhe dhiskwedhes an diwedh yn le y leverel. Rag galwow, gwelowgh agan gid a-dro dhe galwow pellgowser ha pellwolok.

Yma talvosogeth dhe weles ynwedh

Yn 2024 Konsel an Lancet a geworras koll gweles heb dyghtyans avel peryl nowydh. Berrheans UCL a’n rekn avel a-dro dhe 2% a gasow demens, ha’n Konsel a gomend gul skrinya ha dyghtyans rag kudynnow gweles kavadow dhe bubonan. An NIA a gomend prov lagas lesys pub bledhen po dew vledhen wosa 60 bloedh, ha checkya resaytys dewweder ynwedh. Hogen chanjyow byghan yn gweles a yll ughelhe an peryl a goedha.

Kewsewgh gans medhek

Govynnowgh orth medhek a-dro dhe jeckyansow klew ha gweles mar kwelowgh py arwodh a-wartha. Hwrewgh hwilas gweres a-dhistowgh rag koll klew a-dhesempis, payn y’n skovarn, po lin a’n skovarn. Mar kwithowgh den ow powes gans demens, leverewgh dh’y vedhek a-dro dhe janjyow klew po gweles, a yll effeythi imaj, sawder ha fatel yll an den kemeres rann.

An folen ma yw kedhlow ollgemmyn, nag yw kussul medhegel. Gwrewgh mires orth agan skrif defens medhegel. Redyowgh moy a-dro dhe keskolm socyal ha yeghes an ympynnyon.