Aud-perdo e demenco-risko: quo montras la studiuri

Aud-perdo esas ofta en plu tarda vivo, e chercheri serioze konsideras olu kom demenco-risko-faktoro. To ne signifikas ke aud-helpili esas pruvita maniero por preventar demenco; la maxim bona probo til nun havis mixita rezulti. Ca pagino explikas quo montras la studiuri, quale kontroligar audado, quo esas Usana aud-helpili sen preskripto, e quale faciligar konverso.

Pro quo audado importas por cerebrala saneso?

Aud-perdo esas ligita kun plu alta risko di demenco. La Lancet-komisiono di 2024 kalkulas ke olu reprezentas cirkume 7% di la kazi di demenco en la mondo. To egalesas kun alta LDL-kolesterolo por la maxim granda parto inter la 14 modifikebla risko-faktori en la modelo di la komisiono, segun la rezumo di UCL pri la raporto.

Chefa trovajuri de la komisiono:

• Plu alta risko kun aud-perdo. En sua kunigita analizo di sis studiuri di alta qualeso, personi kun aud-perdo havis cirkume 37% plu alta risko di demenco kam personi kun normala audado.
• Plu multa perdo, plu multa risko. Studiuri qui examinis severeso trovis ke la risko augmentis kande l’audado divenis plu mala.
• Posibla kauzi, ankore ne pruvita. Idei inkluzas soleseso e retreto, depreseso, min stimulo por la cerbro, e la plusa mentala esforco quan audado postulas.

Aud-perdo esas ofta. La National Institute on Aging (NIA) dicas ke cirkume un triono di plu olda adulti havas olu, e la chanco augmentas kun evo.

Quo trovis la probo pri aud-helpili ACHIEVE?

ACHIEVE esis la unesma hazardizita probo pri aud-helpili e kognala dekreso. Sua rezulti ofte raportesas erore, do yen la detali ek la publikigita raporto di la probo.

• Qui partoprenis: 977 adulti de 70 til 84 yari kun netraktita aud-perdo e sen grava pens-problemi, en quar Usana lokala siti.
• Quo komparesis: Duimo recevis aud-helpili plus konsilo-sequi kun audiologo. L’altra duimo recevis saneso-eduko-programo pri sanesa oldesko.
• Chefa rezulto: Pos tri yari, esis nula difereso pri kognala dekreso inter la du grupi generale.
• Rezulto di subgrupo: La probo rekrutis ek du fonti. 238 personi venis de longatempa studio pri kordiala saneso (ARIC), e kom grupo li havis plu alta risko di kognala dekreso. En ca grupo, la dekreso esis 48% plu lenta kun aud-helpili. Inter la 739 sanesa komunitatala voluntarii, esis nula klara efekto.

Quale lektar to honeste:

• La generala respondo esis nula efekto.
• La trovajuro pri la subgrupo planesis anticipe, ma olu venis de duesma analizo di plu mikra grupo. Olu bezonas konfirmo en altra studiuri.
• La partoprenanti savis en qua programo li esis, quo povas afektar la rezulti.
• La Lancet-komisiono lektas l’evidentaji kom indikanta ke aud-helpili semblas specale utila por personi qui havas aud-perdo kune kun altra demenco-risko-faktori.

La chefa konkluzo esas ke aud-helpili ne esas pruvita maniero por preventar demenco. Li ya helpas personi audar, partoprenar en konversi e restar konektita, quo esas suficanta kauzo por konsiderar li.

Quale me povas savar se audado devas kontrolesar?

NIA sugestas vizitar mediko se vu o la persono quan vu sorgas:

• Havas desfacileso komprenar personi per telefono
• Trovas desfacila sequar konversi kande du o plu personi parolas
• Ofte pregas personi repetar
• Augmentas la sono di la televizoro til ke altri plendas
• Havas desfacileso komprenar parolo kande esas fona bruiso
• Pensas ke altri personi semblas murmurar

Komencez kun general-mediko, qua povas sendar vu a audiologo (audado-specialisto) o a mediko pri orelo, nazo e guturo. Akumuluro di orelo-vaxo esas un ofta kauzo di aud-perdo quan mediko povas kontrolar. Subita aud-perdo esas medikal urjajo, e NIA konsilas vizitar mediko quik.

Aud-perdo povas erore judikesar kom konfuzeso. NIA notas ke plu olda personi qui ne audas bone kelkafoye erore judikesas konfuza, ne-responsiva o ne-kooperema. Se ulu quan vu amas semblas retretinta o ne komprenas quo dicesas, audado-kontrolo esas bona frua stupo.

Quo esas aud-helpili sen preskripto?

De la 17ma di oktobro 2022, la FDA permisis kategorio di sen-preskripta (OTC) aud-helpili. Yen quale li komparesas kun preskriptita helpili:

FDA dicas ke OTC-helpili ne esas destinita por severa o profunda aud-perdo. Olu konsilas vizitar mediko, preferinde orelo-nazo-guturo-specialisto, ante komprar se vu havas:

• Orelo-doloro o malkomodeso
• Likuido, puso o sango ek l’orelo dum la lasta sis monati
• Subita o varianta chanji di audado
• Plu mala audado en un orelo, o sonoro en nur un orelo
• Vertijo o sento di turnado
• Multa orelo-vaxo

Kutimar su a aud-helpili postulas praktiko, do kontrolez la retro-dono-politiko ante komprar, kom sugestas FDA. NIA sugestas questionar ca vua aseguro pagas parto di la kusto. Por persono vivanta kun demenco, audiologo povas helpar decidar qua tipo di helpilo e ajusto esos maxim facile uzebla omnadie.

Quale me povas parolar plu facile kun ulu qua havas aud-perdo?

NIA sugestas:

1. Facez la persono e mantenar okul-kontakto, en bona lumo, por ke lu povez vidar vua labi ed expresuri.
2. Trovez tranquila loko. Extingez la televizoro o forez de bruiso.
3. Parolez kelke plu laute, ma ne kriez. Parolez naturale e kun racionoza rapideso.
4. Lasez vua boko libera. Ne manjez, ne mastikez gumo e ne kovrez vua boko dum parolado.
5. Riformulez vice repetar kande ulo ne komprenesis.
6. Un persono ye foyo. En grupo, penar inkluzar la persono.
7. Esez pacientema e questionar quale vu povas helpar.

Ca konsili funcionas bone kune kun nia komunikado-konsili pri demenco. Aktivesi bazita sur imaji anke diminutas la preso pri audado. Picture Pairs e Conversation Cards funcionas tra to quon vu vidas, e Finish the Saying permisas montrar la fino vice dicar olu. Por telefoni, videz nia guidilo pri telefon- e vide-telefon-voki.

Vidado anke importas

En 2024 la Lancet-komisiono adjuntis netraktita vid-perdo kom nova risko-faktoro. La rezumo di UCL evaluas olu kom cirkume 2% di la kazi di demenco, e la komisiono rekomendas ke kontroli e trakto por vid-problemi esez disponebla por omni. La NIA konsilas dilatita okul-exameno omna un o du yari pos la evo di 60 yari, e anke kontrolar la preskripto di binokli. Mem mikra chanji di vidado povas augmentar la risko di fali.

Parolez kun mediko

Questionez mediko pri kontroli di audado e vidado se vu remarkas irga ek la signi supre. Serchez sorgo quik por subita aud-perdo, orelo-doloro o likuido ek l’orelo. Se vu sorgas persono vivanta kun demenco, informez lua mediko pri chanji di audado o vidado, qui povas afektar humoro, sekureso e la kapableso di la persono partoprenar.

Ca pagino esas generala informo, ne medikal konsilo. Videz nia medikal deskargo. Lektez plu pri sociala konekto e cerebrala saneso.