Кывзысьӧм омӧльтчӧм да деменция рискы

Кывзысьӧм омӧльтчӧм арӧсдырйи тшӧкыда восьлӧ, да туялысьяс видзӧдӧны сійӧ вылӧ кыдз деменциялы риск фактор вылӧ. Тайӧ оз вӧч кывзысян приборъяссӧ деменцияысь дугдывны вынсьӧдӧм ногӧн; медбур туялысьӧмын аддзӧмторъяс вӧліны ӧткодьтӧмӧсь. Тайӧ лист бокын висьталӧма, мый туялысьӧмъяс петкӧдлӧны, кыдзи видлавны кывзысьӧм, мый сэтшӧмӧсь АӦШ-ын рецепттӧг ньӧбан кывзысян приборъяс да кыдзи сёрнитӧмсӧ кокнитны.

Мыйла кывзысьӧм колана юрлӧн дзоньвидзӧмлы?

Кывзысьӧм омӧльтчӧм йитчӧма деменция воӧм ыджыдджык рискӧн. 2024 вося Lancet Комиссия лыддьӧ, мый сійӧ петкӧдлӧ муӧдзса деменцияыслӧн гӧгӧр 7%. UCL-ӧн висьталӧм серти, тайӧ лоӧ вывті ыджыд LDL холестеринкӧд ӧткодь юкӧнӧн Комиссиялӧн модельын 14 вежны позян риск факторысь.

Комиссиялӧн медколана аддзӧмторъяс:

• Ыджыдджык риск кывзысьӧм омӧльтчӧмӧн. Квайт бур туялысьӧмъяслысь ӧтувтӧм анализын кывзысьӧм омӧльтчӧмӧн йӧзлӧн деменция воӧм риск вӧлі гӧгӧр 37% вылын бур кывзысьӧмӧн йӧз дорысь.
• Унджык омӧльтчӧм — унджык риск. Туялысьӧмъяс, кодъяс видзӧдісны ёнлунсӧ, петкӧдісны, мый кывзысьӧм омӧльтчӧм кузя риск содӧ.
• Вермас лоны помкаяс, но на абу вынсьӧдӧма. Вермас лоны ӧтнам олӧм да йӧз дорысь чурсьӧм, шогасьӧм, юрлы этшаджык вын, а сідзжӧ кывзысьӧм вылӧ ковмӧм содтӧм мӧвпалӧм удж.

Кывзысьӧм омӧльтчӧм — тшӧкыда вӧчӧмтор. National Institute on Aging (NIA) шуӧ, мый арӧса йӧзлысь гӧгӧр куимӧд юкӧныс тайӧн нырччӧ, да арӧс содӧм бӧрын вермӧмтор сійӧ содӧ.

Мый аддзис ACHIEVE туялысьӧм кывзысян приборъяс йылысь?

ACHIEVE вӧлі медводдза рандомизируйтӧм туялысьӧм кывзысян приборъяс да мӧвпалан удж чинӧм йылысь. Сылысь аддзӧмторъяссӧ тшӧкыда ӧшибкаясӧн висьталӧны, сідзкӧ татшӧмӧсь юӧрыс публикуйтӧм туялысьӧм серти.

• Кодъяс пырисны туялысьӧмӧ: 977 морт, 70-сянь 84 воӧдз, бурдтӧм кывзысьӧм омӧльтчӧмӧн да мӧвпалӧмын ыджыд сьӧкытлунтӧг, АӦШ-ын ньӧль гӧгӧрын.
• Мыйӧн ордчӧдісны: Джынйыс босьтісны кывзысян приборъяс да аудиологкӧд сёрнитан тшӧтшъяс. Мукӧд джынйыс пырис дзоньвидза олӧм йылысь велӧдан программаӧ.
• Медколана аддзӧмтор: Куим во бӧрын кыкнан группалӧн костын мӧвпалан удж чинӧмын торъялантор эз вӧв.
• Субгруппаын аддзӧмтор: Туялысьӧмӧ пыртісны мортӧс кык ыстӧгысь. 238 морт локтісны кузь дырся сьӧлӧм дзоньвидзалун туялысьӧмысь (ARIC), да найӧ вӧліны ыджыдджык рискӧн мӧвпалан удж чинӧмлы. Тайӧ группын чинӧм вӧлі 48% ньӧжйӧджык кывзысян приборъясӧн. 739 дзоньвидза йӧз пиысь, кодъяс воліасьлісны ассьыныс, бура тыдалан вежсьӧм эз вӧв.

Кыдзи тайӧс вежӧртны веськыда:

• Огӧн вочавидз вӧлі: вежсьӧм абу.
• Субгруппаын аддзӧмтор вӧлі водзвыв планируйтӧма, но сійӧ петіс ичӧтджык группалӧн мӧд пӧлӧс анализысь. Сійӧс колӧ вынсьӧдны мукӧд туялысьӧмъясын.
• Участникъяс тӧдісны, кутшӧм программаын найӧ, тайӧ вермӧ ваӧдны аддзӧмторъяс вылӧ.
• Lancet Комиссия гӧгӧрвоӧ материалсӧ сідзи, мый кывзысян приборъяс медся отсалӧны сэтшӧм йӧзлы, кодъяслы кывзысьӧм омӧльтчӧмкӧд ӧтлаын эмось мукӧд деменциялы риск факторъяс.

Медколана висьт — кывзысян приборъяс абу деменцияысь дугдывны вынсьӧдӧм ног. Найӧ отсалӧны йӧзлы бура кывзыны, сёрнитӧмын пырны да йӧзкӧд йитчыны, тайӧ дерт помка, медым найӧ йылысь мӧвпавны.

Кыдзи тӧдмавны, колӧ-ӧ видлавны кывзысьӧм?

NIA вӧзйӧ сёрнитны врачкӧд, кор ті либӧ тіян видзӧм морт:

• Оз вермы бура гӧгӧрвоны сёрнитӧмсӧ телефон пыр
• Сьӧкыд гӧгӧрвоны сёрнитӧм, кор кык либӧ унджык морт сёрнитӧны ӧтпырйӧ
• Тшӧкыда корӧ выльысь шуны
• Содтӧ телевизорсӧ сэтшӧм вынӧдз, мый мукӧдъяс дӧзмӧны
• Оз вермы бура гӧгӧрвоны сёрни горзӧм костын
• Чайтӧ, мый мукӧдъяс нюръялӧны сёрнитігӧн

Заводитӧй медшӧр врачсянь, коді вермӧ ыстыны аудиолог (кывзысьӧм тӧдысь) дорӧ либӧ пельӧс, ныр да горш специалист дорӧ. Пелькӧдзыс чукӧрмӧм — ӧти тшӧкыда помка кывзысьӧм омӧльтчӧмлы, кодӧс врач вермӧ видлавны. Здук кывзысьӧм вошӧм — тайӧ здук отсӧг корӧм случай, да NIA вӧзйӧ пыр сёрнитны врачкӧд.

Кывзысьӧм омӧльтчӧмсӧ вермасны ӧшибкаясӧн пӧлӧшнитӧмӧн лыддьыны. NIA пасйӧ, мый арӧса йӧзӧс, кодъяс оз бура кывзысьыны, коркӧ лыддьӧны пӧлӧшнитӧмӧн, вочавидзтӧмӧн либӧ отсавны ог анкайтчысьӧн. Кор тіян радейтана морт пондӧ ассьыс дорысь чурсьыны либӧ оз гӧгӧрво шуӧмсӧ, кывзысьӧм видлавны — бур водзвыв кыбыр.

Мый сэтшӧмӧсь рецепттӧг ньӧбан кывзысян приборъяс?

2022 вося октябрь 17 лунсянь FDA лэдзис рецепттӧг ньӧбан (OTC) кывзысян приборъяслы торъя категория. Татшӧмӧсь найӧс ордчӧдӧм рецептӧн сетан приборъяскӧд:

FDA шуӧ, мый OTC приборъяс оз лӧсявны ёна либӧ вывті ёна кывзысьӧм омӧльтчӧмлы. Сійӧ вӧзйӧ ньӧбтӧдз водз сёрнитны врачкӧд, бурджыка пельӧс, ныр да горш специалисткӧд, тіян эм кӧ:

• Пеляйын висьӧм либӧ лӧсьыдтӧм
• Бӧръя квайт тӧлысьын пельысь петӧм ва, ор либӧ вир
• Кывзысьӧм здукӧн вежсьӧм либӧ вежласьӧм
• Ӧти пельын омӧльджык кывзысьӧм, либӧ шы дзирдӧм сӧмын ӧти пельын
• Юрбергӧдчӧм
• Уна пелькӧдзыс

Кывзысян приборъясӧ велавны колӧ кад, сідзкӧ ньӧбтӧдз видзӧдлӧй бӧр бергӧдлан условиеяссӧ, кыдзи FDA вӧзйӧ. NIA вӧзйӧ юавны, тыртӧ-ӧ страхованньӧ дон юкӧнсӧ. Деменцияӧн олӧм мортлы аудиолог вермӧ отсавны бӧрйыны, кутшӧм сикас прибор да кутшӧм ладмӧдӧм лоас медкокни быдлунъя оланын вӧдитчыны.

Кыдзи сёрнитны кокниджыка кывзысьӧм омӧльтчӧмӧн морткӧд?

NIA вӧзйӧ:

1. Лоӧй мортлы паныд да видзӧдлӧй синмас, бура югдӧм местаын, медым сійӧ вермис аддзыны вомнытӧ да чужӧмнытӧ.
2. Корсьӧй лӧнь места. Кусӧдлӧй телевизорсӧ либӧ вуджӧй горзӧм дорысь ылӧ.
3. Сёрнитӧй неуна ыджыдджыка, но эн горзӧдлӧй. Сёрнитӧй ас ногӧн да шӧр кадколастӧн.
4. Вомнытӧ медым эз дзебсьы. Эн сёй, эн няммӧд резинка да эн вевттьӧй вомнытӧ сёрнитігӧн.
5. Кор мыйкӧ эз гӧгӧрвоны, висьтав мӧд ногӧн, а абу выльысь шу.
6. Ӧти морт ӧти кадӧ. Группаын видзӧдлӧй, медым морт эз коль ас бокын.
7. Лоӧй чыжа да юалӧй, кыдзи ті верманныд отсавны.

Татшӧм вӧзйӧмъяс бура уджалӧны миян деменция дырйи сёрнитӧм йылысь вӧзйӧмъяскӧд ӧтлаын. Серпас вылын уджъяс сідзжӧ чинтӧны кывзысьӧм вылӧ сьӧкытлунсӧ. Picture Pairs да Conversation Cards уджалӧны аддзантор пыр, а Finish the Saying лэдзӧ помсӧ петкӧдлыны, а абу шуны. Телефон да видеозвонитӧм йылысь видзӧдлӧй миян телефон да видеозвонитӧм йылысь дорйӧг.

Синъяс сідзжӧ коланаӧсь

2024 воын Lancet Комиссия содтіс бурдтӧм синмыд омӧльтчӧмсӧ выль риск факторӧн. UCL-ӧн висьталӧмын сійӧ лоӧ гӧгӧр 2% деменция случайысь, да Комиссия вӧзйӧ сетны ставыслы позянлун видлавны да бурдны синмӧн сьӧкытлунъяс. NIA вӧзйӧ син видлавны паськӧдӧмӧн воын ӧтчыд либӧ кыкысь 60 арӧссянь, а сідзжӧ видзӧдлыны очки рецептсӧ. Синмыдӧн ичӧтик вежсьӧмъяс дерт вермасны содтыны усьӧм риск.

Сёрнитӧй врачкӧд

Юалӧй врачсяньыс кывзысьӧм да синъяс видлавны йылысь, ті кӧ аддзанныд вылын индӧмторъяссӧ. Здук кывзысьӧм вошӧм, пеляйын висьӧм либӧ пельысь ва, ор либӧ вир петӧм дырйи пыр корсьӧй отсӧг. Ті кӧ видзанныд деменцияӧн олӧм мортӧс, висьталӧй сылысь врачлы кывзысьӧм либӧ синмыд вежсьӧм йылысь, сы вӧсна мый найӧ вермасны вежны ловзьӧдчӧмсӧ, лӧсьыдлунсӧ да мортлы йӧзкӧд ӧтувтчӧм вермӧмсӧ.

Тайӧ лист бокыс — ӧтувъя юӧр, абу врачкӧд вӧзйӧм. Видзӧдлӧй миян медицинскӧй юӧртӧм. Лыддьӧй содтӧд йӧзкӧд йитчӧм да юрлӧн дзоньвидзӧм йылысь.