Ịnụghị Ihe Nke Ọma na Ihe Egwu Dementia: Ihe Nyocha na-egosi

Ịnụghị ihe nke ọma bụ ihe a na-ahụkarị n’ọgbọ agadi, ndị nchọpụta na-ewerekwa ya dị ka ihe egwu dementia n’ụzọ siri ike. Nke ahụ adịghị eme ka ihe enyemaka maka ịnụ ihe bụrụ ụzọ e gosipụtara isi gbochie dementia; nyocha kacha mma ruo ugbu a nwere nsonaazụ agwakọtara. Ibe a na-akọwa ihe nyocha na-egosi, otu esi enyocha ịnụ ihe, ihe bụ ihe enyemaka maka ịnụ ihe a na-azụta n’ahịa n’ejighị usoro dọkịta (OTC) n’US, na otu esi eme ka mkparịta ụka dị mfe.

Gịnị mere ịnụ ihe ji dị mkpa maka ahụike ụbụrụ isi?

A na-ejikọta ịnụghị ihe nke ọma na ihe egwu dementia dị elu. Lancet Commission nke 2024 na-eche na ọ na-akpata ihe dị ka 7% nke dementia n’ụwa niile. Nke ahụ na-eme ka ọ yie LDL cholesterol dị elu n’ihe nke kachasị n’etiti ihe egwu 14 enwere ike ịgbanwe n’ihe atụ Commission ahụ, dị ka nchịkọta UCL banyere akụkọ ahụ siri kwuo.

Ihe ndị bụ isi Commission chọtara:

• Ihe egwu dị elu mgbe ịnụghị ihe nke ọma. N’nyocha ya nke a chịkọtara nke nyocha isii dị mma, ndị na-anụghị ihe nke ọma nwere ihe egwu dementia dị elu ihe dị ka 37% karịa ndị na-anụ ihe nke ọma.
• Ịnụghị ihe karịa, ihe egwu karịa. Nyocha ndị lere ka ọ siri ike chọtara na ihe egwu na-arị elu ka ịnụ ihe na-aka njọ.
• Ihe ndị nwere ike ime ka ọ bụrụ otú ahụ, ndị e gosipụtabeghị. Echiche gụnyere ịnọ naanị na ịdọpụ onwe ya, ịda mbà n’obi, obere mkpali maka ụbụrụ isi, na mbọ uche ọzọ nke ige ntị na-achọ.

Ịnụghị ihe nke ọma bụ ihe a na-ahụkarị. National Institute on Aging (NIA) na-ekwu na ihe dị ka otu ụzọ n’ụzọ atọ nke ndị okenye nwere ya, ohere ya na-arịkwa elu ka afọ na-aga.

Gịnị ka nyocha ACHIEVE banyere ihe enyemaka maka ịnụ ihe chọtara?

ACHIEVE bụ nyocha mbụ e mere n’ụzọ a na-ekenye mmadụ n’otu n’otu (randomized trial) banyere ihe enyemaka maka ịnụ ihe na mbelata ike echiche. A na-akọghị nsonaazụ ya nke ọma mgbe ụfọdụ, ya mere ndị a bụ nkọwa sitere na akụkọ nyocha ahụ e bipụtara.

• Ndị sonyere: ndị okenye 977 dị afọ 70 ruo 84 nwere ịnụghị ihe nke ọma n’enweghị ọgwụgwọ na enweghị nsogbu echiche dị ukwuu, n’ebe obodo anọ n’US.
• Ihe e tụnyere: Ọkara nwetara ihe enyemaka maka ịnụ ihe na oge ndụmọdụ na onye ọkachamara n’ịnụ ihe (audiologist). Ọkara nke ọzọ nwetara mmemme agụmakwụkwọ ahụike banyere ịka nká nke ọma.
• Nsonaazụ bụ isi: Mgbe afọ atọ gasịrị, enweghị ọdịiche n’mbelata ike echiche n’etiti otu abụọ ahụ n’ozuzu.
• Nsonaazụ otu pere mpe: Nyocha ahụ weghaara ndị mmadụ site n’isi mmalite abụọ. Mmadụ 238 si na nyocha ogologo oge nke ahụike obi (ARIC), ha dịkwa ka otu nọ n’ihe egwu dị elu nke mbelata ike echiche. N’ime otu a, mbelata ahụ dị 48% nwayọọ karị site na ihe enyemaka maka ịnụ ihe. N’etiti ndị ọrụ afọ ofufo 739 nke obodo nwere ahụike, enweghị mmetụta doro anya.

Otu esi agụ nke a n’eziokwu:

• Azịza n’ozuzu bụ enweghị mmetụta.
• Nchọpụta otu pere mpe ahụ bụ nke e hiwere tupu oge, mana ọ sitere na nyocha nke abụọ nke otu pere mpe. Ọ chọrọ ka e kwado ya n’ime nyocha ndị ọzọ.
• Ndị sonyere maara mmemme ha nọ n’ime ya, nke nwere ike imetụta nsonaazụ.
• Lancet Commission na-agụ ihe ngosi dị ka ihe na-egosi na ihe enyemaka maka ịnụ ihe yiri ka ha na-enyere aka karịsịa maka ndị nwere ịnụghị ihe nke ọma yana ihe egwu dementia ndị ọzọ.

Isi okwu bụ na ihe enyemaka maka ịnụ ihe abụghị ụzọ e gosipụtara isi gbochie dementia. Ha na-enyere mmadụ aka ịnụ ihe, isonye na mkparịta ụka na ịnọgide na-ejikọta, nke ahụ zuru ezu ịtụle ha.

Kedu ka m ga-esi mara ma a ga-enyocha ịnụ ihe?

NIA na-atụ aro ịhụ dọkịta ma ọ bụrụ na gị ma ọ bụ onye ị na-elekọta:

• Na-esiri ya ike ịghọta ndị mmadụ n’ekwentị
• Na-ahụ ya ka ọ siri ike ịgbaso mkparịta ụka mgbe mmadụ abụọ ma ọ bụ karịa na-ekwu okwu
• Na-arịọkarị ndị mmadụ ka ha kwughachi
• Na-eme ka TV dị elu nke ndị ọzọ na-eme mkpesa
• Na-esiri ya ike ịghọta okwu mgbe mkpọtụ dị n’azụ
• Na-eche na ndị ọzọ dị ka ndị na-ekwu okwu n’ụzọ na-edoghị anya

Malite site na dọkịta izugbe, onye nwere ike izipu gị n’ebe onye ọkachamara n’ịnụ ihe (audiologist) ma ọ bụ dọkịta ntị, imi na akpịrị. Mkpokọta nsị ntị bụ otu ihe a na-ahụkarị na-akpata ịnụghị ihe nke ọma nke dọkịta nwere ike ilele. Ịnụghị ihe na mberede bụ ihe mberede ahụike, NIA na-adụkwa ọdụ ịhụ dọkịta ozugbo.

Enwere ike iche na ịnụghị ihe nke ọma bụ mgbagwoju anya. NIA na-ekwu na a na-eche mgbe ụfọdụ na ndị okenye na-anụghị nke ọma na-agbagwoju anya, na-azaghị ma ọ bụ na-adịghị ekwenye ekwenye, nke na-abụghị eziokwu. Ọ bụrụ na onye ị hụrụ n’anya na-adị ka onye na-adọpụ onwe ya ma ọ bụ na-efu ihe a na-ekwu, nyocha ịnụ ihe bụ ezigbo nzọụkwụ mbụ.

Gịnị bụ ihe enyemaka maka ịnụ ihe a na-azụta n’ahịa n’ejighị usoro dọkịta?

Kemgbe Ọktoba 17, 2022, FDA kwere ka e nwee otu ụdị ihe enyemaka maka ịnụ ihe a na-azụta n’ahịa n’ejighị usoro dọkịta (OTC). Nke a bụ otú ha si dị n’ikwu n’ịtụnyere ndị a na-enye n’usoro dọkịta:

FDA na-ekwu na ihe enyemaka OTC abụghị maka ịnụghị ihe nke ukwuu ma ọ bụ nke dị omimi. Ọ na-adụ ọdụ ịhụ dọkịta, ọ bụrụ na o kwere omume dọkịta ntị, imi na akpịrị, tupu ịzụta ma ọ bụrụ na ị nwere:

• Mgbu ntị ma ọ bụ ahụ erughị ala n’ntị
• Mmiri, pus ma ọ bụ ọbara na-esi n’ntị n’ime ọnwa isii gara aga
• Mgbanwe n’ịnụ ihe na mberede ma ọ bụ na-agbanwe agbanwe
• Ịnụ ihe nke ọma karị n’otu ntị, ma ọ bụ ụda na-ada naanị n’otu ntị
• Isi ọgbụgbọ ma ọ bụ ịtụgharị isi
• Nsị ntị dị ukwuu

Ịmụ iji ihe enyemaka maka ịnụ ihe na-achọ nzụlite, ya mere lelee iwu nloghachi tupu ịzụta, dị ka FDA na-atụ aro. NIA na-atụ aro ịjụ ma mkpuchi ahụike gị na-akwụ akụkụ nke ọnụ ahịa ahụ. Maka onye na-ebi ná dementia, onye ọkachamara n’ịnụ ihe nwere ike inye aka ikpebi ụdị ihe enyemaka na otu e si etinye ya nke ga-adị mfe ijikwa kwa ụbọchị.

Kedu ka m ga-esi kparịta ụka n’ụzọ dị mfe na onye na-anụghị ihe nke ọma?

NIA na-atụ aro:

1. Chee onye ahụ ihu ma jide anya, n’ìhè dị mma, ka ọ nwee ike ịhụ egbugbere ọnụ gị na ọdịdị ihu gị.
2. Chọta ebe dị jụụ. Gbanyụọ TV ma ọ bụ pụọ n’ebe mkpọtụ dị.
3. Kwuo okwu n’olu dị elu ntakịrị, mana ekwekwala mkpu. Kwuo okwu n’ụzọ nkịtị na n’ọsọ kwesịrị ekwesị.
4. Debe ọnụ gị n’ụzọ doro anya. Erila nri, ekpokwala gọm ma ọ bụ kpuchie ọnụ gị mgbe ị na-ekwu okwu.
5. Kwuo ya n’ụzọ ọzọ kama ịkwughachi mgbe a na-efu ihe.
6. Otu onye n’otu oge. N’ime otu, mee ihe iji tinye onye ahụ.
7. Nwee ndidi ma jụọ otu ị ga-esi nyere aka.

Ndụmọdụ ndị a na-arụkọ ọrụ nke ọma na ndụmọdụ mkparịta ụka maka dementia anyị. Ọrụ ndị gbadoro ụkwụ na foto na-ewepụkwa nrụgide n’ige ntị. Picture Pairs na Conversation Cards na-arụ ọrụ site n’ihe a na-ahụ, Finish the Saying na-ahapụkwa gị igosi ngwụcha kama ikwu ya. Maka oku, lee nduzi anyị banyere oku ekwentị na vidiyo.

Ihe a na-ahụ dịkwa mkpa

N’afọ 2024 Lancet Commission gbakwunyere ịhụghị ụzọ nke ọma n’enweghị ọgwụgwọ dị ka ihe egwu ọhụrụ. Nchịkọta UCL na-ekwu na ọ bụ ihe dị ka 2% nke dementia, Commission na-atụkwa aro ime ka nyocha na ọgwụgwọ maka nsogbu anya dịrị onye ọ bụla. NIA na-adụ ọdụ nyocha anya nke a na-eji ọgwụ mee ka mkpụrụ anya gbasaa kwa afọ ma ọ bụ afọ abụọ mgbe afọ 60 gasịrị, na ịlele ihe e dere maka enyo anya. Ọbụna obere mgbanwe n’ịhụ ụzọ nwere ike ime ka ihe egwu nke ịda dịkwuo elu.

Kparịta na dọkịta

Jụọ dọkịta maka nyocha ịnụ ihe na ịhụ ụzọ ma ọ bụrụ na ị chọpụtara ihe ịrịba ama ọ bụla dị n’elu. Chọọ nlekọta ozugbo maka ịnụghị ihe na mberede, mgbu ntị, ma ọ bụ mmiri na-esi n’ntị. Ọ bụrụ na ị na-elekọta onye na-ebi ná dementia, gwa dọkịta ya banyere mgbanwe n’ịnụ ihe ma ọ bụ n’ịhụ ụzọ, nke nwere ike imetụta ọnọdụ obi, nchekwa na otú onye ahụ nwere ike isi sonye.

Ibe a bụ ozi izugbe, ọ bụghị ndụmọdụ ahụike. Lee nkwupụta ahụike anyị. Gụkwuo banyere njikọ mmadụ na ahụike ụbụrụ isi.