At seta eitt teldil ella telefon upp til onkran við demens

Eitt teldil kann vera ein hugnaligur máti at deila myndir, tónleik og einfald spøl. Tað kann eisini vera forvirrandi: eitt óvart pík opnar eitt annað forrit, ein fráboðan sprettur upp, teksturin er pínulítil, ella skíggjan sloknar mitt í spælinum. Eitt sindur av uppseting frá tær loysir tað mesta av hesum.

Hesi stigini brúka innbygdu stillingarnar á iPhone, iPad og Android. Navn á valmyndum kunnu broytast millum ritbúnaðarútgávur og framleiðarar, so um nakað sær øðrvísi út, fylg so leinkjaðu síðunum hjá Apple ella Google til títt tól. Ger uppsetingina sjálvur, áðrenn tit seta tykk niður saman.

Skal onkur við demens brúka teldil ella telefon?

Tað veldst um persónin. Nógv hava stuttleika av at brúka eitt teldil við onkrum við síðuna av sær, sjálvt um tey ikki kundu klára tað einsamøll. Byrja við at brúka tað saman, við einum opnum forriti, í nakrar fáar minuttir. Um tað gevur gleði og samrøðu, halt so áfram. Um tað elvir til forvirring ella frustratión, kann eitt fotoalbum, prentaðar síður ella tónleikur passa betri. Okkara prentanliga virksemi er ein annar møguleiki.

Eitt teldil er vanliga lættari enn ein telefon: skíggjan og myndirnar eru størri, og tað er ikki eisini lívlínan hjá viðkomandi til neyðarkall.

Hvussu stongi eg eitt teldil ella telefon fyri eitt forrit?

Brúka Guided Access á iPhone og iPad, ella app pinning á Android. Bæði halda skíggjan í einum forriti, til tú skrivar ein koda, so eitt óvart pík ella strúk kann ikki opna nakað annað.

iPad og iPhone: Guided Access

Sambært leiðbeiningunum hjá Apple um Guided Access:

1. Opna Settings, trýst á Accessibility, trýst síðan á Guided Access og slá tað til.
2. Undir Passcode Settings setur tú eitt loyniorð til Guided Access. Tú kanst eisini loyva Face ID ella Touch ID.
3. Valfrítt: undir Display Auto-Lock velur tú, hvussu skjótt skíggjan læsir seg í einari løtu, so hon ikki sloknar mitt í spælinum.
4. Opna forritið, tú vilt brúka.
5. Trýst tríggjar ferðir á síðuknøttin (iPhone), ovasta knøttin (iPad) ella Home-knøttin á eldri tólum.
6. Valfrítt: drag ein ring um teir partar av skíggjanum, sum ikki skulu svara nertur. Trýst á Options (ella Session Settings) fyri at sløkkja fyri ljóðstyrkiknøttunum ella steðga skíggjanum í at snúgva sær.
7. Trýst á Start.

Fyri at enda løtuna trýstur tú tríggjar ferðir á sama knøttin aftur, skrivar loyniorðið og trýstir á End. Apple viðmerkir, at á summum eldri ritbúnaðarútgávum trýstur tú dupult í staðin.

Umráðandi: Apple sigur, at Crash Detection og Emergency Services ikki eru tøk í eini Guided Access-løtu. Lat ikki Guided Access koyra á einum telefoni, sum viðkomandi møguliga hevur tørv á til neyðarkall.

Android: app pinning

Sambært hjálpini hjá Google til Android um at festa skíggjar:

1. Opna Settings-appina.
2. Trýst á Security (ella Security & location), síðan Advanced, síðan App pinning. Finnur tú tað ikki, kanna so hjálparsíðurnar hjá framleiðaranum av tínum tóli.
3. Slá App pinning til. PIN-kodi, mynstur ella loyniorð hjá tær skal brúkast fyri at loysa tað.
4. Opna forritið, tú vilt hava. Strúk upp til mitt á skíggjanum og halt fyri at opna Overview (ella trýst á Overview við 3-knappa stýring).
5. Ovast á undansýningini av forritinum trýstur tú á ímyndina hjá forritinum og síðani á Pin.

Fyri at loysa við strúkistýring strýkur tú upp og heldur. Við 3-knappa stýring heldur tú inni á Back og Overview. Við 2-knappa stýring heldur tú inni á Back og Home. Skriva síðan PIN-koda, mynstur ella loyniorð.

Er ein einfaldari standur til alla iPhone’ina ella iPad’in?

Ja. Assistive Access hjá Apple skiftir vanligu heimaskíggjuna út við eina einfaldari. Apple lýsir tað sum gjørt til at gera iPhone lættari hjá fólki við kognitivum avmarkingum at brúka sjálvstøðugt, við størri lutum á skíggjanum og meira savnaðum funktiónum. Apple bjóðar somu funktión á iPad.

• Hvør setur upp. Apple mælir til, at ein álítandi stuðulsfólk, til dømis eitt familjulimur ella onkur, sum hevur umsorgan fyri viðkomandi og kennir viðkomandi, hjálpir við at velja forrit og funktiónir.
• Hvar byrja. Far til Settings > Accessibility > Assistive Access, trýst á Set Up Assistive Access og síðan á Continue.
• Forrit. Tú velur, hvørji forrit síggjast. Nøkur Apple-forrit hava serligar einfaldar útgávur, og tey flestu onnur forrit kunnu leggjast afturat í vanligu sniðgeving síni.
• Uppseting. Vel Rows (ein lættlisin listi) ella Grid (størri lutir, sum leggja dent á myndir og ímyndir).
• Loyniorð. Tú setur eitt serstakt loyniorð til Assistive Access fyri at fara inn, fara út ella broyta stillingar. Apple mælir til at seta eina endurvinningar-Apple-konto upp undir uppsetingini, tí uttan hana merkir eitt gloymt loyniorð, at tólið skal nullstillast.

Assistive Access kann passa onkrum, sum brúkar sítt egna tól hvønn dag. Guided Access ella app pinning er skjótari til eina felags spæliløtu.

Hvussu geri eg tekst og myndir størri?

Ger tekstin og skíggjastøddina størri, og kanna síðani, at knapparnir framvegis rúmast á skíggjanum.

iPhone og iPad. Sambært leiðbeiningunum hjá Apple um skriftstødd fert tú til Settings > Display & Brightness > Text Size og dregur sleðan. Fyri enn størri tekst fert tú til Settings > Accessibility > Display & Text Size > Larger Text. Apple viðmerkir, at sera stórur tekstur kann gera summar knappir truplari at trýsta á, so stilla eftir tørvi.

Android. Sambært hjálpini hjá Google um tekst- og skíggjastillingar letur tú Settings upp og leitar eftir Font size, og flytir síðan sleðan. Leita eftir Display size fyri at gera alt á skíggjanum størri. Tú kanst eisini slá Bold text til undir Accessibility > Display size and text. Summi forrit fylgja ikki hesum stillingum.

Í spølum sum Picture Pairs og Find the Same kanst tú eisini velja færri flísar ella val, sum heldur tað einfaldari á skíggjanum.

Hvussu steðgi eg fráboðanum og sprettigluggum?

Sløkk fráboðanir fyri forrit, tú ikki hevur tørv á, og brúka Do Not Disturb undir virksemi.

iPhone og iPad. Far til Settings > Notifications, trýst á eitt forrit undir Notification Style, og sløkk fyri Allow Notifications (leiðbeiningin hjá Apple um fráboðanastillingar). Fyri at doyva kall, ávaringar og fráboðanir eina løtu letur tú Control Center upp og slær Do Not Disturb til frá Focus-knappinum (hjálpin hjá Apple um Do Not Disturb). Tú kanst leggja eina skrá undir Settings > Focus > Do Not Disturb > Set a Schedule.

Android. Strúk niður frá ovasta parti av skíggjanum og trýst á Do Not Disturb, ella far til Settings > Modes > Do Not Disturb (hjálpin hjá Google um Do Not Disturb). Undir Notification filters kanst tú velja, hvør fólk og forrit framvegis kunnu sleppa ígjøgnum. Stillingar kunnu vera ymiskar eftir framleiðara.

Hvussu geri eg ein einfaldan heimaskíggja?

Hav fá kend forrit á einum skíggja og flyt hini burtur. Ongin einastilling er til hetta; tað snýr seg um at rudda burtur.

• Vel tríggjar til seks forrit. Til dømis myndir, tónleikur, eitt videoopkallsforrit og eitt spæl.
• Set tey á fyrsta skíggjan, á somu plássum hvørja ferð, og flyt alt annað til ein annan skíggja ella faldara.
• Brúka ein slættan bakgrund við góðum kontrasti, til dømis ein einkultan lit ella eina kenda mynd, so ímyndirnar stinga seg út.
• Strika forrit, tú ikki hevur tørv á. Færri forrit merkja færri møguleikar fyri forvirring og færri dátur savnaðar.
• Umhugsa Assistive Access á Apple-tólum, um tú vilt, at tólið skal gera hetta fyri teg.

Hvat við ljóðstyrki og ljóði?

Set ein hóskandi ljóðstyrki, áðrenn tú rekkur tólið víðari. Við Guided Access kanst tú sløkkja fyri ljóðstyrkiknøttunum, so hann ikki broytist mitt í virkseminum. Kanna, at hoyritólini sita rætt og virka.

Hvar skal teldilin vera?

Gevið tí eitt stativ og eitt fast løðistað.

• Eitt stativ ella húsa, sum heldur teldilinum upprættum á borðinum, merkir, at eingin skal halda á tí, og tað er lættari at vísa á skíggjan.
• Eitt løðistað, sum ongantíð flytur seg, helst eitt løðistativ á einum borði í einum rúmi, tit brúka hvønn dag. Teldilin er altíð lødd og altíð á sama stað.
• Minka um glampa. Set skíggjan so, at hon ikki vendir beint móti einum bjartum vindeyga.

Hvussu nógv skíggjatíð er í lagi?

Einki rætt minuttatal er til. Røk eftir stuttum, felags løtum sum ein partur av einum fultum degi, sum eisini fevnir um rørslu, tónleik, húsarhald, samrøðu og tíð uttandura. Av tí at ein strævnar kvøldstund kann økja um órógv seinni um dagin, kanst tú umhugsa at hava skíggjavirksemi tíðliga um dagin. Sí róliga virksemi seint um eftirmiðdagin.

At brúka eitt teldil saman, heldur enn sum eitt barnaansing, ger tað sosialt. Leiðbeiningin okkara um at spæla saman greiðir frá, hvussu.

Hvussu verji eg privatlívið hjá viðkomandi á tólinum?

Avmarka tað, sum forrit kunnu savna, og rokna ikki við, at lógin um heilsuprivatlív verjir tað. U.S. Department of Health and Human Services (HHS) greiðir frá, at HIPAA-reglurnar vanliga ikki verja heilsuupplýsingar, sum eru goymdar á ella atkomuligar gjøgnum persónligar telefonir og teldil. Í flestu førum verjir HIPAA heldur ikki dátur, sum verða lagdar inn í forrit til persónliga nýtslu, uttan so at forritið kemur frá einum fevndum heilsuveitara, eini heilsuskipan ella einum av teirra samstarvsfeløgum.

HHS mælir til:

• at sleppa undan óneyðugum ella tilvildarligum forritum, serliga “ókeypis” forritum;
• ikki at geva forritum atgongd til staðseting, uttan tey veruliga hava tørv á henni, sum til dømis kort.

Umhugsa eisini:

• Brúka eina loyniorð á tólinum, og goym eina notat um tað á einum tryggum staði.
• Kanna loyvi til myndir, myndatól, mikrofon, kontaktir og staðseting, og sløkk fyri øllum, sum eitt forrit ikki hevur tørv á.
• Kanna, hvat eitt forrit savnar, áðrenn tú setur tað inn. Leiðbeiningin okkara um at velja demens-forrit og spøl hevur ein tjeklista um privatlív.
• Ver varin við familjumyndum. Deil bert myndir, sum viðkomandi hevði verið væl nøgdur við, og vit, hvar eitt forrit goymir tær. Í Photo Pairs verða myndirnar, tú velur, verandi í kagarinum hjá tær.
• Sløkk fyri keypum í forritum ella tak gjaldsupplýsingar burtur frá kontum, sum viðkomandi brúkar.