ކުރު ޖަވާބެވެ
ފުރަތަމަ އެޕްއިން ކުރަން ބޭނުންވާ ކަން ކަނޑައާރާ: ހަމަޖެހޭ ހިތްވަރު، ހަނދާންތައް އަލުން ހަދާލުން، ހަމަޖެހުން ނުވަތަ ގުޅުން. ދެން ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާގެ މިއަދުގެ ޤާބިލުކަމާ އެއްގޮތްވާ އެޕެއް ހޮވާ: ބޮޑެތި ތަސްވީރުތައް، ޓައިމަރެއް، ސްކޯރެއް ނުވަތަ އިޝްތިހާރެއް ނެތި، އަދި ފަސޭހައިން ހުއްޓޭނެ ގޮތެއް. އެއީ ކޮން ޑޭޓާއެއް އެއްކުރަނީތޯ އަދި ފުހެލެވޭނެތޯ ބަލާ. އެޕަކުން ޑިމެންޝިއާ ރައްކާތެރިކުރާ ނުވަތަ ފަރުވާކުރާ ކަމަށް ކިޔާ ދަޢުވާތަކާ ސަމާލުވާ؛ އެއް ދިރާސާއަކަކީ ތަބްތީކަމެއް ނޫން.
- ފުރަތަމަ ލަނޑުދަނޑި މަޤްޞަދު ކަނޑައާރާ: ހިތްވަރު، ހަނދާންތައް އަލުން ހަދާލުން، ހަމަޖެހުން ނުވަތަ ގުޅުން އަށް ތަފާތު އެޕްތައް ބޭނުންވެދާނެ.
- އެ މީހާގެ އެދުވަހުގެ ޤާބިލުކަމާ އެއްގޮތް ހޮވާ، މަރުހަލާގެ ނަންބަރަކާ ނޫން، އަދި ކޮންޓްރޯލްތައް ސާދާ ބަހައްޓާ.
- ޓައިމަރު، ސްކޯރު، ލައިފް، ސްޓްރީކް، އިޝްތިހާރު ނުވަތަ ގަތުމަށް ހިތްވަރުދޭ މެސެޖްތައް ހުރި އެޕްތައް ދޫކޮށްލާ.
- ޑޭޓާ އެއްކުރުން، ހިއްސާކުރުން އަދި ފުހެލުން ބަލާ. އާންމުކޮށް HIPAA އިން ކަސްޓަމަރ އެޕްތައް ހިމަނާނުވެއެވެ.
- ޑިމެންޝިއާ ރައްކާތެރިކުރާކަމަށް ކިޔާ ދަޢުވާތަކަށް ޝައްކުކުރާ. އެއް ޓްރައިއަލެއް ނުވަތަ އެޕްގައި ރަނގަޅު ސްކޯރެއް ލިބުން ތަބްތީކަމެއް ނޫން.
- Golden Moments އަކީ އުފާވެރި ހަރަކާތެކެވެ. އެއިން ކްލިނިކަލް ދަޢުވާއެއް ނުކުރެއެވެ.
މި ޞަފްޙާގައި (7 ބައިތައް)
- ޑިމެންޝިއާ އެޕެއް ހޮވުމުގެ ކުރިން ކޮން ކަންތައް ނިންމަން ޖެހޭނީ؟
- އެ މީހާގެ ޤާބިލުކަމާ އެޕެއް އެއްގޮތްވޭތޯ ބެލާނީ ކިހިނެއް؟
- ކޮން ޑިޒައިން ސިފަތައް ހޯދަން ޖެހޭ، އަދި ކޮން ސިފަތަކުން ދުރުހެލިވާން ޖެހޭ؟
- އެޕެއްގެ ޕްރައިވެސީ ބެލާނީ ކިހިނެއް؟
- ދިރާސާއާއި ދަލީލާ ބެހޭ ދަޢުވާތައް ކިޔަން ޖެހޭނީ ކިހިނެއް؟
- Golden Moments ގެ ތަނަކީ ކޮބާ؟
- އާ އެޕެއް ޓްރައި ކުރުމަށް ރަނގަޅު ގޮތަކީ ކޮބާ؟
އެޕް ސްޓޯރުތަކުގައި އިސްރަށްވެހިންނަށް، ހަނދާނަށް ނުވަތަ ޑިމެންޝިއާއަށް ކިޔައި ލޭބަލް ކޮށްފައިވާ ގޭމްތައް ގިނައެވެ. ބައެއް އެޕްތައް ވިސްނައި ހަދާފައިވެއެވެ. އަނެއް ބައެއް އެޕްތަކުގައި ސިއްޙީ ދަޢުވާ ފެންނަ ވާހަކަތައް، ކުޅެވުން ޓެސްޓަކަށް ހަދާދޭ ޓައިމަރުތައް، ނުވަތަ އިޝްތިހާރާއި ޑޭޓާ އެއްކުރުން ހުރެދާނެ. މި ޞަފްޙާއިން ދެނީ ކޮންމެ އެޕެއް ތިޔަ އަމިއްލައަށް މިނެގަނެ ބެލޭނެ ގޮތެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އެހެން މުސްތަހްސަލުތަކަށް ރޭންކެއް ނުވަތަ ރިވިއުއެއް ނުދަމެވެ.
ޑިމެންޝިއާ އެޕެއް ހޮވުމުގެ ކުރިން ކޮން ކަންތައް ނިންމަން ޖެހޭނީ؟
އެޕްއިން ކުރަން ބޭނުންވާ ކަން ކަނޑައާރާ. “މަންމައަށް ގޭމެއް” މިއީ ވަރަށް ތަފާތު ކަންތައްތަކަށް ވެދާނެ ކަމެކެވެ، އަދި އެއް މަޤްޞަދަކަށް ރަނގަޅު އިޚްތިޔާރެއް، އެހެން މަޤްޞަދަކަށް ރަނގަޅު ނުވެދާނެ.
| ލަނޑުދަނޑި މަޤްޞަދު | އެއީ ފެންނަން އޮންނަ ގޮތް | ހޯދަން ޖެހޭ ކަންތައްތައް |
|---|---|---|
| ހަމަޖެހޭ ހިތްވަރު | ޖޯޑުކުރުން، ތަރުތީބުކުރުން، ސާދާ ޕަޒްލް، ލަފްޒު ގޭމް | ބަދަލުކުރެވޭ އުނދަގޫކަން، ފެންނަ ތަސްވީރުތައް، ވަގުތު ބާރެއް ނެތި |
| ހަނދާންތައް އަލުން ހަދާލުން | ކުރީގެ ފޮޓޯތައް، އާންމު ބަސްތައް، ކުޑައިރުގެ މިއުޒިކް | ތިޔަ އަމިއްލަ ފޮޓޯތައް، ހުޅުވާލެވޭ ސުވާލުތައް، ކުއިޒް ސުވާލެއް ނެތި |
| ހަމަޖެހުން | ހަމަޖެހޭ މަންޒަރު، ހަމަޖެހޭ އަޑު، ނޭވާލުން، ގުދުރަތް | ފަސޭހައިން ފަށާއި ހުއްޓޭ ގޮތް، ވިދާލާ އެއްޗެއް ނެތި، ހާދިސާ ބަދަލެއް ނެތި |
| ގުޅުން | އެއްކޮށް ކުޅެވުން ނުވަތަ ވާހަކަދެއްކުން، ކުރިމަތިން ނުވަތަ ވީޑިއޯއިން | ދެ މީހަކަށް ހަދާފައިވާ، ވާހަކަދެއްކުމަށް އެހީތެރިވާ ސުވާލުތައް |
ޑިމެންޝިއާއާ އެކު ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް އިންތިޒާމުކޮށްފައިވާ “ކޮގްނިޓިވް ސްޓިމިއުލޭޝަން” އާ ބެހޭ ދިރާސާތަކުގެ ގިނަ ބައި، ތަމްރީން ލިބިފައިވާ މީހުން ގްރޫޕުން ހިންގާ ސެޝަންތަކެކެވެ، އޭގައި ވާހަކަ، ލަފްޒު ގޭމް، ޕަޒްލް، މިއުޒިކް އަދި އުފެއްދުންތެރި ހަރަކާތްތައް ހިމެނެއެވެ. Cochrane ރިވިއުއެއް އިން އެނގުނީ އެވަރޭޖުން ކުޑަ ފައިދާތަކެއް ލިބުނު ކަމަށް، ނަމަވެސް ދިރާސާތަކުގެ މެދުގައި ތަފާތު ހުރި ކަމަށެވެ. އެފަދަ އިޖްތިމާޢީ، ތަފާތު ހަރަކާތްތަކެއް ހިމެނޭ ޕްރޮގްރާމަކާ އެކަނި ކުޅޭ އެޕެއް އެއް ކަމެއް ނޫން. އެހެންކަމުން ކޮންމެ އެޕެއް ވެސް ގިނަ ހަރަކާތްތަކުގެ ތެރެއިން އެއްކޮށް ކުރާ އެއް ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލާ.
އެ މީހާގެ ޤާބިލުކަމާ އެޕެއް އެއްގޮތްވޭތޯ ބެލާނީ ކިހިނެއް؟
ޑިމެންޝިއާގެ މަރުހަލާ ނުވަތަ ނަންބަރަކަށް ބަލާނުލައި، އެ މީހާ ކިހިނެއް ޖަވާބުދެނީތޯ ބަލާ. “އެއް މަރުހަލާ”ގައި ތިބޭ ދެ މީހުންގެ ފެނުން، އަޑު އަޑުއެހުން، އަތުގެ ކޮންޓްރޯލް، ބަސް ބޭނުންކުރުން އަދި ސްކްރީނާ އެކު އުޅޭ ހާލަތު ވަރަށް ތަފާތުވެދާނެ. Alzheimer’s Association ލަފާދެނީ ކުރިން ޝައުޤުވެރިވި ކަންތައްތަކާއި މިހާރުގެ ޤާބިލުކަން ހަނދާންކޮށް، ކާމިޔާބު ކުރުމަށް ވުރެ އުފާވެރިވުމަށް ސަމާލުކަން ދިނުމަށެވެ.
އެއްގޮތްވޭ އެޕެއްގެ އަލާމާތްތައް:
- ގިނަ ހިތްވަރުދީން ނެތި ފަށައިގަނެ ނުވަތަ ބައިވެރިވެއެވެ؛
- ހިނިތުންވެ، ވާހަކަދައްކައި ނުވަތަ ވާހަކައެއް ކިޔައެވެ؛
- ކުށްވެއްޖެ ނަމަވެސް ވަރަށް ބޭނުން ނުވެއެވެ؛
- ހުއްޓަން ޖެހޭ ވަގުތު ހުއްޓުމަށް ރުހެއެވެ.
އެއްގޮތް ނުވާ އެޕެއްގެ އަލާމާތްތައް:
- “މަކަށް ނުކުރެވޭނެ” ނުވަތަ “މިއީ ކަމެއް ނޫން” ކިޔުން ތަކުރާރުވުން؛
- ކޮން ތަނަކަށް ފިއްތަންވީތޯ ނޭނގުން؛
- ކަންބޮޑުވުން، ލަދުވެތިވުން ނުވަތަ ޑިވައިސް ދުރަށް އެއްކޮށްލުން؛
- ތިޔަ ގިނަ ކަންތައް ކުރުމުން އެކަނި ކުރެވެން ހުރުން.
ހިތާމަވުން އަކީ އިޝާރާތެކެވެ، ޖެހިގެން ކުރިއަށް ގެންދާން ޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެ މީހާ “ނޫން” ކިޔާއިރު ކުރާނެ ކަން ބަލާލާ. އެޕްތަކުން ބޭރުގައި މަރުހަލާއަށް އެއްގޮތް ޚިޔާލުތަކަށް ފެށުނު މަރުހަލާ އަދި ފަހު މަރުހަލާ ގެ ހަރަކާތްތައް ބަލާލާ.
ކޮން ޑިޒައިން ސިފަތައް ހޯދަން ޖެހޭ، އަދި ކޮން ސިފަތަކުން ދުރުހެލިވާން ޖެހޭ؟
ހަމަޖެހޭ، ސާދާ، ބޮޑެތި މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ ޑިޒައިނެއް ހޯދާ، އަދި ބާރު އިތުރުކުރާ ކޮންމެ ކަމަކުން ދުރުހެލިވާ.
| ހޯދަން ޖެހޭ ކަންތައް | ސަމާލުވާން ޖެހޭ ކަންތައް |
|---|---|
| ބޮޑެތި ތަސްވީރުތަކާއި އަކުރު، ރަނގަޅު ކޮންޓްރާސްޓް | ކުދި އައިކޮން، ބުރަ ސްކްރީން |
| ކޮންމެ ސްކްރީނެއްގައި އެނގޭ އެއް ކަމެއް | ގިނަ ބަޓަން، މެނިއު، ނުވަތަ ގިނަ ފިޔަވަޅުތައް |
| ޓައިމަރެއް ނެތި، ނުވަތަ ނިއްވާލެވޭ ޓައިމަރެއް | ކައުންޓްޑައުން، އަވަސްކަމުގެ ބޯނަސް، “ތިޔަ ވަގުތާ ވާދަކުރޭ” |
| ސްކޯރެއް ނެތި، ނުވަތަ ހަމަޖެހޭ ފީޑްބެކް | ޕޮއިންޓް، ލައިފް، ސްޓްރީކް، ރޭންކިންގ، “ބްރެއިން އޭޖް” |
| ކުށްތައް ހަމަޖެހިން ދޫކޮށްލުން | ބަޒަރު، ރަތް X ނިޝާން، “ކުށް” މެސެޖް |
| ބޮޑެތި މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ ހަގީގީ ތަސްވީރުތައް | ކާޓޫން ނުވަތަ ކުދިންނަށް ފެންނަ ތީމް |
| އޮފްލައިން މަސައްކަތްކުރުން، ފަށަން އެކައުންޓެއް ނުބޭނުން | ސައިން އަޕް، ލޮގިން ނުވަތަ ކޮންޓެންޓް ޑައުންލޯޑް ކުރަން ޖެހުން |
| ފަސޭހައިން މަޑުކޮށް ހުއްޓުން | ކުރިއަށް ކުޅެވުމަށް ނުވަތަ ރޭޓް ކުރުމަށް އަންނަ ޕޮޕްއަޕް |
| އިޝްތިހާރެއް ނެތި، ސާފު އަގެއް | އިޝްތިހާރު، ލޫޓް ބޮކްސް، ގިނަގިނައިން ގަތުމަށް ހިތްވަރުދިނުން |
އިޝްތިހާރާއި ގަތުމަށް ހިތްވަރުދޭ މެސެޖްތައް ނޭދެވި ފިއްތާލެވިދާނެ.
އެޕެއްގެ ޕްރައިވެސީ ބެލާނީ ކިހިނެއް؟
އެ އެޕް ކޮން ޑޭޓާއެއް އެއްކުރަނީ، ކާކާ ހިއްސާކުރަނީ، އަދި ފުހެލެވޭނެތޯ ބަލާ. އިންސްޓޯލް ކުރުމުގެ ކުރިން:
- ސްޓޯރުގެ ޕްރައިވެސީ ޚުލާސާ ކިޔާލާ. Google Play ގެ Data safety section އަދި App Store ގެ privacy information section އިން އެޕަކުން އެއްކުރާ އަދި ހިއްސާކުރާ ޑޭޓާ ބާވަތްތައް ދައްކައެވެ. ދެ ކުންފުނިން ވެސް ބުނަނީ މި މަޢުލޫމާތު ދެނީ ޑިވެލޮޕަރުން އަމިއްލައަށް ކަމަށް، އެހެންކަމުން މިއީ ފެށުމުގެ ތަނެއް، އޮޑިޓެއް ނޫން.
- އެކައުންޓެއް ބޭނުންތޯ ސުވާލުކުރާ. އެޕަކުން ތަސްވީރު ނުވަތަ ސާދާ ގޭމް ދައްކާ ނަމަ، ތިޔަ ނަން، އީމެއިލް ނުވަތަ އުފަންދުވަސް އެނގުމަށް ސަބަބެއް ނުހުރެދާނެ.
- ހުއްދަ (permissions) ބަލާ. ޖޯޑުކުރާ ގޭމަކަށް ތިޔަ ލޮކޭޝަން، ކޮންޓެކްޓް، މައިކް ނުވަތަ މުޅި ފޮޓޯ ލައިބްރަރީ ބޭނުންތޯ؟ ބޭނުން ނުވާ ކޮންމެ އެއްޗެއް ނިއްވާލާ.
- އިޝްތިހާރާއި އެނަލިޓިކްސް ހޯދާ. އިޝްތިހާރާއި ޓްރެކިންގ ޓޫލްތަކުން އެޕް ބޭނުންކުރާ ގޮތާ ބެހޭ ޑޭޓާ އެހެން ކުންފުނިތަކަށް ފޮނުވާލެދާނެ.
- ފޮޓޯތައް ދާނީ ކޮންތާކަށްތޯ ބަލާ. އާއިލާގެ ފޮޓޯތައް އިތުރުކުރާ ނަމަ، އެއީ ޑިވައިސްގައި ހުރެނީތޯ ނުވަތަ ސަރވަރަކަށް އަޕްލޯޑް ކުރަނީތޯ؟ ނައްތާލެވޭނެތޯ؟
- ފުހެލުން ބަލާ. ޕްރައިވެސީ ޕޮލިސީ ނުވަތަ ޑޭޓާ ޚުލާސާއިން ޑޭޓާ އަދި އެކައުންޓް ފުހެލާނެ ގޮތް ހޯދާ. ޑޭޓާ ފުހެލެވޭނެ ކަމަށް ނުކިޔާ އެޕަކަށް، ޚާއްޞަކޮށް ފޮޓޯ ނުވަތަ ސިއްޙީ ތަފްސީލު ބަހައްޓާ ނަމަ، އިތުރަށް ސަމާލުވާން ޖެހޭ.
- ޕްރައިވެސީ ޕޮލިސީ ކިޔާލާ — ކޮން ޑޭޓާއެއް އެއްކުރަނީ، ކީއްވެ، ކިތަން ދުވަހަށް، އަދި ކާކާ ހިއްސާކުރަނީ ސާފުކޮށް އެނގޭތޯ ބަލާ.
ޑިމެންޝިއާ އެޕްތަކުގައި ހުރި މަޢުލޫމާތު HIPAA އިން ރައްކާތެރި ކުރަނީތޯ?
އާންމުކޮށް ނޫނެވެ، މިއީ ގިނަ މީހުންނަށް ހާދިސާ ކަމެކެވެ. U.S. Department of Health and Human Services ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ HIPAA އަމަލުކުރަނީ ހެލްތު ޕްލޭންތަކަށާއި، ގިނަ ސިއްޙީ ޚިދުމަތް ދޭ ފަރާތްތަކަށާއި، ހެލްތު ކެއަރ ކްލިއަރިންގހައުސްތަކަށާއި، އެފަރާތްތަކުގެ ވިޔަފާރި ޝަރީކުންނަށެވެ. އާންމު ޙާލަތްތަކުގައި ތިޔަ އަމިއްލަ ބޭނުމަށް އެޕަކަށް ޖެއްސޭ ޑޭޓާ HIPAA އިން ރައްކާތެރި ނުކުރެއެވެ، އެކަމަކީ އެ އެޕް ދީފައިވަނީ HIPAA އިން ހިމެނޭ ފަރާތަކުން ނުވަތަ އެފަރާތްތަކުގެ ވިޔަފާރި ޝަރީކަކުން ނޫން ނަމަ. އެޕް ސްޓޯރެއްގައި ލިބޭ “ޑިމެންޝިއާ އެޕެއް” ސިއްޙަތާ ބެހޭ ވާހަކަ ދައްކާ ނަމަވެސް، އެއީ ގިނަ ފަހަރަށް HIPAA އިން ބޭރުގައި ހުރެދާނެ އެއްޗެކެވެ.
HIPAA އިން ނުހިމެނޭ އެޕްތަކުގައި ހުރި ސިއްޙީ ޑޭޓާ ރައްކާތެރި ކުރަނީ ކޮން ގަވާއިދަކުން؟
އެކަމަށް އެހީތެރިވާ ފަރާތްތަކުގެ ތެރޭގައި Federal Trade Commission ގެ Health Breach Notification Rule ހިމެނެއެވެ. 2024 ވަނަ އަހަރު FTC ބަދަލުތައް ނިމުން އިޢުލާނުކުރިއިރު ސާފުކުރި ކަމަކީ މި ގަވާއިދު HIPAA އިން ނުހިމެނޭ ހެލްތު އެޕްތަކާއި އެއާ އެއްގޮތް ޓެކްނޮލޮޖީތަކަށް ވެސް އަމަލުކުރާ ކަމެވެ. “ބްރީޗް” (ހާލުގައިވުން) އަކީ ހެކްކުރުން އެކަނި ނޫން، ހުއްދަ ނެތި އާންމުކުރުން ވެސް ހިމެނެއެވެ، އަދި ކުންފުނިތަކުން އަސަރުކުރި މީހުންނަށާއި FTC އަށް އަންގަން ޖެހެއެވެ. މިއީ ކަމެއް ގޯސްވުމަށް ފަހު ހުރި ރައްކާތެރިކަމެއް، އެޕަކުން ބޭނުންވާ ޑޭޓާ އެކަނި އެއްކުރާ ކަމުގެ ޔަޤީންކަމެއް ނޫން.
ދިރާސާއާއި ދަލީލާ ބެހޭ ދަޢުވާތައް ކިޔަން ޖެހޭނީ ކިހިނެއް؟
ދަލީލުގެ ދަޢުވާތައް ހަމަޖެހިން ކިޔާލާ، އަދި އެންމެ ބޮޑު ވަޢުދުތަކަށް އެންމެ ޝައްކުކުރާ. އަހާން ޖެހޭ ސުވާލުތައް:
- ދިރާސާ ކުރެވުނީ ކޮން ކަމެއްތޯ؟ އެއް ތަމްރީން ޕްރޮގްރާމެއްގެ ދިރާސާއަކުން އެޕެއްގައި ހުރި ހުރިހާ ގޭމެއް އެއްގޮތަށް މަސައްކަތްކުރާ ކަމެއް ނުދައްކާނެ.
- ދިރާސާ ކުރެވުނީ ކާކުންތޯ؟ ސިއްޙަތު ރަނގަޅު އިސްރަށްވެހިންނަށް ލިބުނު ނަތީޖާ، ޑިމެންޝިއާއާ އެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް އެއްގޮތް ނުވެދާނެ.
- މިނެގަނެވުނީ ކޮން ކަމެއްތޯ؟ އެ ގޭމުގައި ރަނގަޅުވުން އަކީ ދުވަހުން ދުވަހަށް ދިރިއުޅުން، ވާހަކަދެއްކުން، މޫޑު ނުވަތަ އަމިއްލައަށް ކަންތައްތައް ކުރުމުގައި ބަދަލުވުމާ އެއް ކަމެއް ނޫން.
- ދިރާސާ ކިތަން ބަލިތޯ؟ ރެންޑަމައިޒްޑް ކޮންޓްރޯލްޑް ޓްރައިއަލް (RCT) އަކީ އެޕް ބޭނުންކުރާ ގްރޫޕެއް އަދި ނުކުރާ ގްރޫޕެއް އަޅާކިޔާ ރަނގަޅު ޑިޒައިނެކެވެ. ނަމަވެސް ކުޑަ ނުވަތަ ކުރު އެއް RCT އަކީ ތަބްތީކަމެއް ނޫން. މިނިވަން ދިރާސާކުރާ މީހުންގެ ގިނަ ދިރާސާތަކެއް އެއްގޮތް ވާތޯ ބަލާ.
- ބަލީގެ ބަދަލު އަންނާނެ ކަމަށް ދަޢުވާ ކުރަނީތޯ؟ ޓެސްޓެއްގައި ކުޑަ ރަނގަޅުވުން ދައްކާ ދިރާސާއަކީ އެޕަކުން ޑިމެންޝިއާ ހަލުވާލާ، ރައްކާތެރިކުރާ ނުވަތަ ފަރުވާކުރާ ކަމުގެ ދަލީލެއް ނޫން.
National Institute on Aging ގެ ކޮގްނިޓިވް ހެލްތާ ބެހޭ ޞަފްޙާއިން NIH އިން ފައިސާ ދީފައިވާ އިންތިޒާމުކޮށްފައިވާ ކޮގްނިޓިވް ތަމްރީނުގެ ބޮޑު ޓްރައިއަލެއް ބަޔާންކުރެއެވެ، އަދި ދެން ކިޔުންތެރިންނަށް ވިސްނައިދޭނީ ބައެއް ކޮމްޕިއުޓަރ އަދި އޮންލައިން ގޭމްތަކުން ހަނދާނާއި ވިސްނުން ރަނގަޅުކުރާ ކަމަށް ކިޔާ ދަޢުވާތަކާ ސަމާލުވާށެވެ. އެ ބަޔާނުގައި ބުނަނީ ވިޔަފާރީގައި ލިބޭ ބްރެއިން ޓްރެއިނިން އެޕްތަކުން، އެ ޓްރައިއަލުގައި ޓެސްޓުކުރި ތަމްރީނާ އެއްގޮތް އަސަރެއް ދޭ ކަމަށް އަދި މަދު ދަލީލު އެބަހުރެވެ. ބްރެއިން ގޭމްތަކާއި ދަލީލު އަދި ޑިމެންޝިއާ ރައްކާތެރިކުރުމާ ބެހޭ ދިރާސާތައް އާ ބެހޭ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގައިޑުތަކުން އިތުރަށް ކިޔާލެވޭނެ.
ގޯސް ދަޢުވާއެއްގެ އާންމު މިސާލެއް ކޮބާ؟
2016 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީމަހު، FTC އިޢުލާނުކުރި އެއްބަސްވުމެއް އަކީ “ބްރެއިން ޓްރެއިނިން” ޕްރޮގްރާމެއް ކަމަށްވާ Lumosity ހެދި ކުންފުނިއާ ބެހޭ ކަމެކެވެ. FTC ގެ ދަޢުވާއަކީ އެ ކުންފުނިން، މަދު ދަލީލަކުން، އެމީހުންގެ ގޭމްތަކުން އުމުރާ ގުޅޭ ކޮގްނިޓިވް ދަށްވުން ލަސްކުރާ، އަދި މައިލްޑް ކޮގްނިޓިވް އިމްޕެއަރމެންޓް، ޑިމެންޝިއާ އަދި އަލްޒައިމަރސް ބަލިން ރައްކާތެރިކުރާ ކަމަށް ދަޢުވާ ކުރި ކަމެވެ. އެ ކުންފުނި 2 މިލިއަން ޑޮލަރު ދެއްކުމަށް އެއްބަސްވި، އަދި ކުރިއަށް އެފަދަ ދަޢުވާތައް ކުރުމުގެ ކުރިން ޤާބިލު އަދި ބަރޯސާވެރި ސައިންސީ ދަލީލު ހުންނަން ޖެހޭނެ. މި މައްސަލަ ހަނދާންކޮށްދޭ ކަމަކީ މާކެޓިންގެ ބަސްތަކަކީ ދަލީލެއް ނޫން ކަމެވެ.
ކޮން ބަސްތަކަކީ ހުށަހެޅޭ އިޝާރާތްތަކެއް؟
އެޕަކުން ނުވަތަ އިޝްތިހާރަކުން މިފަދަ ކަންތައް ކިޔާ ނަމަ ސަމާލުވާ:
- ޑިމެންޝިއާ ނުވަތަ އަލްޒައިމަރސް “ރައްކާތެރިކުރާ”، “އަނބުރާ ރަނގަޅުކުރާ”، “ހުއްޓާލާ” ނުވަތަ “ފަރުވާކުރާ”؛
- ދިރާސާ، ދިރާސާގައި ހިމެނުނު މީހުން، އަދި މިނެގަނެވުނު ކަން ނަންގަނެ ނުދޭ ޙާލު “ކްލިނިކަލް ތަބްތީ”؛
- ޑިމެންޝިއާ ކަނޑައެޅޭ ކަމަށް އިޝާރާތްކުރާ “ބްރެއިން އޭޖް” ނުވަތަ ހަނދާން ސްކޯރެއް ދިނުން؛
- ބްރެއިން “ތަރާއްގީކުރާ”، “ބާރުއިތުރުކުރާ” ނުވަތަ “ތަމްރީންކުރާ”؛
- ތަޖުރިބާ ބަޔާންތައް ދަލީލެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން.
ދަޢުވާއަކާ ބެހޭ ގޮތުން ޔަޤީން ނުކަން އޮތްނަމަ، އެ މީހާގެ ޑޮކްޓަރާ ވާހަކަދައްކާ.
Golden Moments ގެ ތަނަކީ ކޮބާ؟
Golden Moments ދެނީ ސާދާ އެއްކޮށް ކުރެވޭ ހަރަކާތްތަކެކެވެ، ހަނދާން ޓެސްޓެއް، ތެރަޕީއެއް ނުވަތަ ސިއްޙީ ލަފާއެއް ނޫނެވެ. Picture Pairs، Conversation Cards، Photo Pairs، Picture Bingo އަދި Calm Breathing ފަދަ އަޅުގަނޑުމެންގެ ގޭމްތައް ހަދާފައިވަނީ އުފާވެރިކަމާއި ވާހަކަދެއްކުމަށެވެ. އެތަކުން ޑިމެންޝިއާ ދެނެގަންނާ، ފަރުވާކުރާ، ރައްކާތެރިކުރާ ނުވަތަ މިނެގަންނާކަށް ނުވެއެވެ، އަދި ހަނދާން ނުވަތަ ވިސްނުމާ ބެހޭ ދަޢުވާއެއް އަޅުގަނޑުމެން ނުކުރަމެވެ.
އަޅުގަނޑުމެން iPhone، iPad އަދި Android އަށް Golden Moments ނަމުގައި ހިލޭ އެޕެއް ވެސް ހެދީމެވެ. އޭގައި ބޮޑެތި ޓައިލްތަކާ އެކު ހަމަޖެހޭ ތަސްވީރު ޖޯޑުކުރުން، ތިޔަ ހޮވާ އާއިލާގެ ފޮޓޯތަކުން ގޭމްތައް، އަދި އޮފްލައިން މަސައްކަތްކުރާ ތަސްވީރު ޕެކްތައް ހުރެއެވެ — އެކައުންޓެއް، އިޝްތިހާރެއް، ޓައިމަރެއް ނުވަތަ ސްކޯރެއް ނެތި. މި ޞަފްޙާގައިވާ ހުރިހާ ޗެކްލިސްޓް އެއަށް ވެސް އަމަލުކުރެއެވެ: އޭގެ App Store ޕްރައިވެސީ ލޭބަލުގައި “Data Not Collected” ލިޔެފައިވެއެވެ، އަދި އެޕް ޕްރައިވެސީ ޕޮލިސީ އިން ފޮޓޯތަކުގެ ކޮޕީ ބަހައްޓާ ތަން ބަޔާންކުރެއެވެ.
އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންވަނީ ތިޔަބޭފުޅުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އިތުބާރު ކުރުމަށް ވުރެ، އަޅުގަނޑުމެން މިނެގަނެ ބެލުމަށެވެ. މި ޞަފްޙާގައިވާ ޗެކްލިސްޓް ބޭނުންކުރާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޕްރައިވެސީ ޞަފްޙާ އަދި މެޑިކަލް ޑިސްކްލެއިމަރ ކިޔާލާ، އަދި ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާއަށް އެއްގޮތް ނުވާ ކޮންމެ ކަމެއް — އަޅުގަނޑުމެންގެ އެއްޗެއް ހިމެނިގެން — ބޭނުން ނުކުރާ.
އާ އެޕެއް ޓްރައި ކުރުމަށް ރަނގަޅު ގޮތަކީ ކޮބާ؟
ދެ ހަފްތާއެއް ހާދަހާ ދުވަހު އެއްކޮށް ޓްރައި ކޮށް، ކަންތައް ކިހިނެއް ދަނީތޯ ބަލާ.
- ފުރަތަމަ ސެޓްއަޕް ކުރާ ޓެބްލެޓާއި ފޯނު ސެޓްއަޕް ގައިޑް ބޭނުންކޮށްގެން، އަދި އެންމެ ފަސޭހަ ލެވެލުން ފަށާ.
- ސެޝަންތައް ކުރުކޮށް ބަހައްޓާ، ހިނިތުންވުން، ވާހަކަދެއްކުން އަދި ހަމަޖެހުން ފާހަގަކުރާ، އަދި ރަނގަޅު ވަގުތެއްގައި ނިންމާ.
- ހިތާމަވުން އުފެދިއްޖެ ނަމަ ދޫކޮށްލާ، އެ އެޕަށް ކިތަން ރޭޓިންގ ލިބިފައި ހުރި ނަމަވެސް.
އާންމު ސުވާލުތަކެވެ
ބްރެއިން ގޭމްތަކުން ޑިމެންޝިއާ ރައްކާތެރިކުރެވޭނެތޯ؟
ވިޔަފާރީގެ ބްރެއިން ގޭމް އެޕްތަކުން ޑިމެންޝިއާ ރައްކާތެރިކުރާ ނުވަތަ ހަލުވާލާ ކަމަށް ރަނގަޅު ދަލީލެއް ނެތެވެ. National Institute on Aging ބުނަނީ ބޮޑު ދިރާސާއެއްގައި ޓެސްޓުކުރި އިންތިޒާމުކޮށްފައިވާ ތަމްރީނާ އެއްގޮތް އަސަރެއް ވިޔަފާރީގައި ލިބޭ ބްރެއިން ޓްރެއިނިން އެޕްތަކުން ދޭ ކަމަށް ވާ ދަލީލު މަދުވެގެން އެބަހުރެވެ. އެޕްތައް ހޮވަންވާނީ އުފާވެރިކަމާއި ގުޅުމަށް، ބޭސެއްގެ ގޮތުގައި ނޫން.
ޑިމެންޝިއާ އެޕެއް HIPAA އިން ހިމެނޭނެތޯ؟
އާންމުކޮށް ނޫނެވެ. HIPAA އާންމުކޮށް ޢަމަލުކުރަނީ ސިއްޙީ ޚިދުމަތް ދޭ ފަރާތްތަކާއި، ހެލްތު ޕްލޭންތަކާއި، އެފަރާތްތަކުގެ ވިޔަފާރި ޝަރީކުންނަށެވެ. ތިޔަ އަމިއްލައަށް ޑައުންލޯޑުކުރާ އެޕެއް، އެ ފަރާތްތަކުން ދޭ އެޕެއް ނޫންނަމަ، އާންމުކޮށް HIPAA އިން ހިމެނޭނެ. FTC ގެ Health Breach Notification Rule އިން HIPAA އިން ނުހިމެނޭ ގިނަ ހެލްތު އެޕްތައް ހިމެނެއެވެ.
ރަނގަޅު ޑިމެންޝިއާ ގޭމެއް ފެންނަން އޮންނަން ޖެހެނީ ކިހިނެއް؟
ބޮޑެތި، ސާފު ތަސްވީރުތަކާއި އަކުރު، ކޮންމެ ސްކްރީނެއްގައި ކުރަންޖެހޭ ކަން އެނގޭ ގޮތް، ޓައިމަރެއް ނުވަތަ ސްކޯރެއް ނެތި، ކުށަކަށް ބަޒަރެއް ނެތި، އިޝްތިހާރެއް ނެތި، އަދި ފަސޭހައިން މަޑުކުރެވޭ ނުވަތަ ހުއްޓޭނެ ގޮތް. އެއީ ބޮޑެތި މީހުންނަށް ހަދާފައިވާ ކަމެއް ފެންނަން ޖެހޭ، އަދި އެހެން މީހަކު ބައިވެރިވުން ފަސޭހަ ވާން ޖެހޭ.
Golden Moments އިން ހަނދާނަށް އެހީތެރިވޭ ކަމަށް ދަޢުވާ ކުރަނީތޯ؟
ނޫނެވެ. Golden Moments އިން ދެނީ އުފާވެރިކަމާއި ވާހަކަދެއްކުމަށް ސާދާ އެއްކޮށް ކުރެވޭ ހަރަކާތްތަކެކެވެ. އެއިން ޑިމެންޝިއާ ދެނެގަންނާ، ފަރުވާކުރާ، ރައްކާތެރިކުރާ ނުވަތަ މިނެގަންނާކަށް ނުވެއެވެ، އަދި ހަނދާން ނުވަތަ ވިސްނުމާ ބެހޭ ދަޢުވާއެއް އަޅުގަނޑުމެން ނުކުރަމެވެ.
ޑިމެންޝިއާ އެޕަކަށް ފައިސާ ދައްކަން ހެޔޮތޯ؟
ފުރަތަމަ ހިލޭ އެޕްތައް ނުވަތަ ހިލޭ ޓްރައިއަލްތައް ބޭނުންކޮށްލާ، އަދި ދެ ހަފްތާއެއް ހާދަހާ ދުވަހު އެ މީހާ ކިހިނެއް ޖަވާބުދެނީތޯ ބަލާ. އެޕަކަށް ފައިސާ ދެއްކުމުން އެ އެޕް އިތުރަށް ކާމިޔާބުވެގެން ނުދާނެ. ސަބްސްކްރައިބް ކުރުމުގެ ކުރިން ކެންސަލް ކުރާނެ ގޮތް ބަލާލާ.
މަސްދަރުތައް
އަޅުގަނޑުމެން މި ޕޭޖް ބަރޯސާވާ ޖަމިއްޔާތަކާއި ދިރާސާތަކާ ލިންކް ކުރަމެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއް ޗެކްކޮށްފައިވަނީ ޕޭޖް އަޕްޑޭޓް ކުރިއިރުގައެވެ.
- Lumosity to Pay $2 Million to Settle FTC Deceptive Advertising Charges for Its "Brain Training" Program · Federal Trade Commission
- FTC Finalizes Changes to the Health Breach Notification Rule · Federal Trade Commission
- Protecting the Privacy and Security of Your Health Information When Using Your Personal Cell Phone or Tablet · U.S. Department of Health and Human Services
- Cognitive Health and Older Adults · National Institute on Aging
- Can cognitive stimulation benefit people with dementia? · Cochrane
- Understand app privacy & security practices with Google Play's Data safety section · Google Play Help
- About privacy information on the App Store and the choices you have to control your data · Apple Support
- Activities · Alzheimer's Association