Enyamukulo lixupi
Tameka naasho wa hala oapp i longe: etwomukumo leenghono, okudimbuluka, ombili ile ekwatafano. Opo nee hoolola oapp tai wapalele eenghono domunhu paife, i na omafano manene, ihe na oitima yoludimbo, omuvalu, oipangelwa ile ee-ad, nokukala i na onghedi ipu yokuxulifa po. Tala kutya oiholekwa ilipi tai ongelwa nongeenge oto dulu oku i dima po. Kala noukeka komautumbulilo taa ti oapp otai kelele ile tai velula oudu woludimbulukifo; ekonakono limwe alike kali fi oumbangi.
- Tokola tete elalakano: etwomukumo, okudimbuluka, ombili ile ekwatafano oya pumbwa omaapp a yooloka.
- Wapalele eenghono domunhu mefiku olo, ha etiketii loshitopolwa shoudu, nokukaleka oilongifo i li pu.
- Henuka omaapp e na oitima yoludimbo, omuvalu, eemwenyo, omilandu dokutwikila, ee-ad ile omalombwelo okutenga.
- Tala konghumbaketo yoiholekwa, okutukulilwa kwayo nokudimwa po kwayo. HIPAA luhapu ihai amene omaapp ovakwashiwana.
- Kala nomalimbililo komautumbulilo taa ti "otai kelele oudu woludimbulukifo". Ekonakono limwe, ile omuvalu muwa moapp, kau fi oumbangi.
- Golden Moments oi li oshilonga shokuhafifa. Kai na omautumbulilo ouhaku.
Kepandja eli (oitukulwa 7)
- Oshike ndi na okutokola ofimbo inandi hoolola oapp youdu woludimbulukifo?
- Ohandi shiiva ngahelipi ngeenge oapp otai wapalele eenghono domunhu?
- Oilongifo ilipi yomondjila ndi na okutala ile okuhenuka?
- Ohandi tale ngahelipi oufemba woiholekwa woapp?
- Nandi leshe ngahelipi omautumbulilo kombinga yomapekapeko noumbangi?
- Golden Moments oi li peni?
- Onghedi ilipi i li nawa yokuyeleka oapp ipe?
Oitola yoapp oi yadi omaudano a shangwa ovakulunhu, okudimbuluka ile oudu woludimbulukifo. Amwe okwa ningwa noukeka. Amwe otaa wedwa omautumbulilo taa monika a fa ouhaku, oitima yoludimbo tai ningi okudana kwa fa ekonakono, ile ee-ad nonghumbaketo yoiholekwa. Epandja eli otali ku pe onghedi yokutala oapp keshe ove mwene. Ihatu tula melandulafano ile tu yeleke oinima yavamwe.
Oshike ndi na okutokola ofimbo inandi hoolola oapp youdu woludimbulukifo?
Tokola kutya owa hala oapp i longe shike. “Oudano waMeme” otau dulu okutya oinima ya yooloka, nohoololo iwa yelalakano limwe luhapu kai li nawa yelalakano likwao.
| Elalakano | Osha tya ngahelipi | Osho u na okutala |
|---|---|---|
| Etwomukumo leenghono | Okufaafana, okutula melandulafano, omaudano mayele, omaudano eendjovo | Oudjuu tau dulu okulundululwa, omafano taa kala a monika, kape na efininiko loludimbo |
| Okudimbuluka | Omafano onale, omautumbulilo a ikililwa, omusika yefimbo lavo lounyasha | Omafano oye mwene, omapulo a manguluka, kape na omapulo ekonakono |
| Ombili | Omamoniko tae ende kanini, omalaka a ngungumana, okufuda, omudingonoko | Ipu okutameka nokuxulifa, kape na sha tashi vilima, kape na oikumwifa |
| Ekwatafano | Okudana ile okupopya pamwe, moipafi ile okupitila movidiyo | Ya ningilwa ovanhu vavali, omapulo okukwafela eenghundafana |
Omapekapeko kombinga “yetwomukumo lopamadiladilo” la longekidwa kovantu tava kala noudu woludimbulukifo luhapu okwa kwatela mo omaliongalo ovakwashigwana taa wilikwa kovanailonga va deulwa, neenghundafana, omaudano eendjovo, omaudano mayele, omusika noilonga yokutunga. Ekonakono laCochrane ola mona ouwa munini pefimbo limwe, tau yooloka pokati komapekapeko. Oludi olo lomhito yopanghalafano noyoinima ya yooloka kali fi oshinima shelifa noapp yokulongifa omunhu oye aeke, onghee tala koapp keshe i li oshilonga shimwe sha longelwa pamwe mokati koinima ihapu.
Ohandi shiiva ngahelipi ngeenge oapp otai wapalele eenghono domunhu?
Tala nghee ta nyamukula, ndele ha okutala kexelifo loudu ile etiketii loshitopolwa shoudu. Ovanhu vavali “moshitopolwa shelifa” otava dulu okukala va yooloka unene momesho, momatwi, meenghono domake, melaka nomukalo wokukala va manguluka noikwaelektronika. Alzheimer’s Association otai yandje ediladilo okukaleka momadiladilo oinima oyo a li e hole nale neenghono dopaife nokuyandja elitulemo kehafifo, ndele ha komupondo.
Omadidiliko kutya otai wapalele:
- ota tameke ile ta kufa ombinga nopehe na okupukululwa kuhapu;
- ota yolo, ta tya sha ile ta hokolola ehokololo;
- omapuko itae mu udifa nai unene;
- okwa hafa okuxulifa po ngeenge efimbo la fika.
Omadidiliko kutya inai wapalela:
- ta ti lwoikando “itandi dulu” ile “eshi oshinima shongaho”;
- ta nyengwa okuuda kutya oku na okunyika peni;
- a handuka, a fya ohoni ile ta undulile oshikwamitya kokule;
- otai longo ashike ngeenge ove to ningi konyala keshe shimwe.
Okukala wa nyika oluhodi oshididiliko, ndele ha oshinima u na okufininika. Tala osho u na okuninga ngeenge ta ti ahawe. Komadiladilo taa kalele poitopolwa youdu kombada yoapp, tala oilonga yopefimbo lopehovelo no lopokomesho.
Oilongifo ilipi yomondjila ndi na okutala ile okuhenuka?
Konga omudidimbe, oupu nomudidimbe wovakulunhu, ndele to henuka keshe shimwe tashi eta efininiko.
| Konga | Kala wa lungama |
|---|---|
| Omafano nomishangwa minene, omudidimbe wa yela | Ouvaleko vanini, omapandja a yadi unene |
| Oshilonga shimwe sha yela mefano keshe | Eembomba dihapu, omalungula, ile omalombwelo omalininipiko mahapu |
| Kape na oshitimha yoludimbo, ile oshitimha to dulu okudima | Okuvalula okushuna pedu, oipewa yolweendo, “finda efimbo loye” |
| Kape na omuvalu, ile omanyamukulo omapole | Oitungifo, eemwenyo, omilandu dokutwikila, omalandulafano, “eedula domadiladilo” |
| Omapuko taa ungaungwa nao nombili | Omalaka, omisholondodo ditilyana, omatumwalaka “Osha puka” |
| Omafano ovakulunhu omounyuni washili | Oitwa ya fa younona ile youkakombolilwa |
| Ohai longo nopehe na intaneta, kape na okushanga ombapila okutameka | Osha pumbiwa okushanga, okuya mo ile okukufa oinima tete |
| Okutulumukwa nokuxulifa po okupu | Omambapila taa pula okutwikila ile okuyandja ondodo koapp |
| Kape na ee-ad, ondado ya yela yefimbo limwe ile yoshikando keshe | Ee-ad, oinima yokulanda mo, omalombwelo okulanda lwoikando |
| Ipu komunhu omutivali a kufe ombinga | Omudanauki umwe aeke, omudidimbe wetwokumwe |
Ee-ad nomalombwelo okulanda oipu okunyikwa po epuko.
Ohandi tale ngahelipi oufemba woiholekwa woapp?
Tala kutya oapp otai ongele shike, otai shi tukulile nalyelye, nongeenge oto dulu oku shi dima po. Ofimbo ino i kufa:
- Lesha omupopyo woiholekwa woshitola. Oshitukulwa shoData safety shaGoogle Play noshitukulwa shoiholekwa sho App Store ohai ulike omaludi oiholekwa oo oapp tai dulu okuongela nokutukulila. Eenghundana adishe mbali oda ti ovanyoli ovo hava yandje ouyelele ou vene, onghee osho oshihovelo, ndele ha ekonakono la wana.
- Pula ngeenge oya pumbwa okushanga ombapila. Ngeenge oapp otai ulike ashike omafano ile omaudano mayele, otashi dulika kape na etomheno lokushiiva edina loye, omukanda wo-email ile efiku ledalwa loye.
- Tala epitikilo. Mbela oudano wokufaafana owa pumbwa shili onhele, eengodi dovanhu, omakwatampako ile omatungo aeshe omafano oye? Dima keshe shimwe inashi pumbiwa.
- Konga ee-ad nomakonakono omalongifo. Oilongifo yoipangelwa noyokulandula otai dulu okutuma ouyelele kombinga yelongifo loapp keenghundana dikwao.
- Shiiva kutya omafano otaa i peni. Ngeenge to wedamo omafano oukwaneumbo, otaa kala moshikwamitya ile otaa tulwa moservela? Oto dulu oku a kufa mo?
- Tala okudimwa po. Konga momukanda woiholekwa ile momupopyo woiholekwa nghee to dulu okudima po oiholekwa nombapila. Oapp tai ti oiholekwa itai dulu okudimwa po oya pumbwa elungamo la wedwa po, unene ngeenge oi na omafano ile ouyelele wouhaku.
- Lesha omukanda woiholekwa u mone omanyamukulo a yela kutya oshike tashi ongelwa, omolwashike, oule wefimbo li fike peni, notashi tukulilwa nalyelye.
Mbela HIPAA ohai amene ouyelele womoapp youdu woludimbulukifo?
Luhapu ahawe, naasho ohashi kumwifa ovanhu vahapu. U.S. Department of Health and Human Services otai yelifa kutya HIPAA ohai longo komalongekido ouhaku, kovayandji vouhaku vahapu, komahangano taa longekida ouyelele wouhaku nokovalongi pamwe navo. Moiholekwa ihapu kai amene ouyelele oo to tula moapp omolwelongifo loye mwene, okuninga ashike ngeenge oapp oya yandjwa konghundana ya amenwa ile komulongi pamwe nayo. “Oapp youdu woludimbulukifo” oyo ya dja moshitola shoapp luhapu oi li pondje yaHIPAA, nonande otai popi kombinga youkolele.
Oshike tashi amene ouyelele wouhaku mOapp oo HIPAA ihai amene?
Omulandu waFTC woHealth Breach Notification Rule ohau amene mahapu omuvo. Mo 2024 FTC oya pwa okuningulula nokuyelifa kutya omulandu ou ohau longo komaapp oukolele nokoukwamitya wa faafana oo inau amenwa kuHIPAA. “Okuteywa” okwa kwatela mo okutukulilwa kwaa na epitikilo, ndele ha ashike okuvakwa, neenghundana odi na okulondwela ovanhu va kumwa naFTC. Osho oshiyambidido konima ngeenge sha ningwa sha puka, ndele ha eudaneko kutya oapp otai ongele ashike osho ya pumbwa.
Nandi leshe ngahelipi omautumbulilo kombinga yomapekapeko noumbangi?
Lesha omautumbulilo oumbangi kanini kanini, nokukala nomalimbililo mahapu komaudaneko manenenene. Omapulo okulikonga:
- Oshike sha li sha konakonwa lela? Ekonakono lohango imwe yoku deula itali ulike kutya oudano keshe moapp otau longo monghedi ya faafana.
- Oolyelye va li va konakonwa? Oidjemo movakulunhu ovakolele otai dulu iha longe komunhu ta kala noudu woludimbulukifo.
- Oshike sha li sha yelekwa? Okuxwepopala moudano vene oku yooloka komalunduluko monghalamwenyo yakeshe efiku, meenghundafana, momaliudo ile mekulimangela.
- Ekonakono ola kola shi fike peni? Ekonakono lopaunongononi la unganekwa nawa (RCT) ohali yeleke ongudu tai longifa oapp nongudu ihai i longifa. Oyo omudidimbe muwa, ndele ekonakono limwe aluke linini ile lixupi kali fi oumbangi. Konga omapekapeko mahapu, a ningwa kovakonakoni va manguluka, oo taa tu kumwe.
- Mbela otali ti otali lundulula oudu? Ekonakono tali ulike omalunduluko manini mekonakono itali ulike oumbangi kutya oapp otai shonopeke, tai kelele ile tai velula oudu woludimbulukifo.
Epandja laNational Institute on Aging kombinga youkolele wopamadiladilo wovakulunhu otali hokolola ekonakono linene la yambididwa kuNIH lodeulo lopamadiladilo la longekidwa, ndele tali londwele ovaleshi va lungame komautumbulilo kutya omaudano amwe okombiyuta nokeintaneta otaa dulu okuxwepopaleka okudimbuluka nokudiladila. Otali ti natango kapu na oumbangi wa wana kutya omaapp omalandifilo okudeula omadiladilo oku na oshizemo shelifa nodeulo olo la yelekwa mekonakono olo. Oto dulu okulesha shihapu moshikundafanwa shetu kombinga yomaudano opamadiladilo noumbangi naasho omapekapeko taa ti kombinga yokukelela oudu woludimbulukifo.
Oshihopaenenwa shashike shopashiwana sheutumbulilo la puka?
MuJanuali 2016, FTC oya shiivifa eumbo novaningi vaLumosity, ehango “lokudeula omadiladilo”. FTC oya ti ehangano ola ninga omautumbulilo, nopehe na oumbangi wa wana, kutya omaudano alo otaa dulu okufelelifa okushuna pedu kwopamadiladilo kwa etifwa kokukula nokwaamena komanyengano opamadiladilo a ngungumana, koudu woludimbulukifo nokoudu waAlzheimer. Ehangano ola dimina okufuta eedola eemiliyona mbali noli na okukala noumbangi wopaunongononi wa kola nowa lineekelwa ofimbo inali ninga omautumbulilo a tya ngaho monakwiiwa. Oshiningwanima eshi oshidimbulukifo shiwa kutya elaka loipangelwa kali fi oumbangi.
Eendjovo dilipi di li omalididiliko opungo?
Kala noukeka ngeenge oapp ile oipangelwa otai ti otai:
- “kelele”, “alulile”, “kangheke” ile “velula” oudu woludimbulukifo ile oudu waAlzheimer;
- “ya kolekwa kopauhaku” nopehe na okushivifa ekonakono, oolyelye va li mo, nosho sha li sha yelekwa;
- yandje “eedula domadiladilo” ile omuvalu wokudimbuluka tau ulike exelifo loudu;
- “twake”, “yambapaleke” ile “deule” omadiladilo;
- longife oumbangi wovantu ngaashi oumbangi.
Ngeenge ku na oushili kombinga yeutumbulilo, pula ndohotola yomunhu oo.
Golden Moments oi li peni?
Golden Moments ohai yandje oilonga ilulawe yokulongelwa pamwe, ndele ha ekonakono lokudimbuluka, epango ile omayele ouhaku. Omaudano etu, ngaashi Picture Pairs, Conversation Cards, Photo Pairs, Picture Bingo na Calm Breathing, okwa ningilwa ehafifo neenghundafana. Kaa na okuxela oudu, oku u velula, oku u kelela ile oku u yeleka, no inatu ninga nande omautumbulilo kombinga yokudimbuluka ile okudiladila.
Ohatu ningi yo oapp ya fangwa, Golden Moments yo-iPhone, iPad naAndroid. Oi na okufaafana omafano ombili nouvaleko vanene, omaudano nomafano oukwaneumbo oo wa hoolola nomapakete omafano taa longo nopehe na intaneta, nopehe na okushanga ombapila, ee-ad, oshitimha yoludimbo ile omuvalu. Omusholondodo welifa oo tau longo: etiketii loiholekwa loApp Store otali ti “Kapu na oiholekwa ya ongelwa”, nomukanda woiholekwa woapp otau yelifa kutya eekopi domafano oda tuvikilwa peni.
Otwa hala u tu tale, ndele ha oku tu lineekela. Longifa omusholondodo wepandja eli, lesha epandja letu loiholekwa nomukanda wetu womayele ouhaku, ndele to xulifa po okulongifa keshe shimwe, mwa kwatelwa shetu, osho inashi wapalela omunhu oo to file oshisho.
Onghedi ilipi i li nawa yokuyeleka oapp ipe?
I yeleka pamwe moule weevike mbali ndele to tala osho tashi ningwa po.
- I longekida tete to longifa oshikundafanwa shetu shokulongekida otableti nongodi, ndele to tameke kondodo ipu unene.
- Kaleka omalukalwa maxupi, didilika omayolo, eenghundafana nombili, ndele to xulifa pefimbo liwa.
- I efa ngeenge otai eta ehandu, nonande oi na ondodo iwa shi fike peni.
Omapulo haa pulwa olundji
Omaudano opamadiladilo otaa dulu oku kelela oudu woludimbulukifo?
Kapu na oumbangi wa wana oo tau ulike kutya omaapp omalandifilo omaudano opamadiladilo otaa kelele ile taa shonopeke oudu woludimbulukifo. National Institute on Aging oya ti kapu na oumbangi wa wana kutya omaapp omalandifilo okudeula omadiladilo oku na oshizemo sha fa shoudeulo wa longekidwa oo wa yelekwa mekonakono linene lopanhu. Hoolola omaapp omolwehafifo nekwatafano, ndele ha ngoo omiti.
Oapp youdu woludimbulukifo oya amenwa kuHIPAA?
Luhapu ahawe. HIPAA luhapu ohai longo kovayandji vouhaku, omalongekido ouhaku novalongi pamwe navo. Oapp oyo to kufa ove mwene luhapu inai amenwa, okuninga ashike ngeenge oya yandjwa kumwe womuvo. FTC's Health Breach Notification Rule ohai amene omaapp mahapu oukolele oo HIPAA ihai amene.
Oudano muwa woudu woludimbulukifo ou na okukala wa tya ngahelipi?
Omafano nomishangwa minene, da yela, oshinima shimwe sha yela okutula mefano keshe, kape na oshitimha yoludimbo ile omuvalu, kape na omalaka omolwepuko, kape na ee-ad, nonghedi ipu yokutulumukwa ile yokuxulifa po. Ou na okumonika wa ningilwa ovakulunhu nokukala upu komunhu omutivali a kufe ombinga.
Mbela Golden Moments otai ti otai kwafele okudimbuluka?
Ahawe. Golden Moments ohai yandje oilonga ilulawe yokulongelwa pamwe omolwehafifo neenghundafana. Kai na okuxela oudu, oku u velula, oku u kelela ile oku u yeleka, no inatu ninga nande omautumbulilo kombinga yokudimbuluka ile okudiladila.
Nandi fute oapp youdu woludimbulukifo?
Kendabala tete oinima ya fangwa ile omayeleko a fangwa, ndele to tala nghee omunhu ta nyamukula moule weevike mbali. Okufuta oapp itashi i ningi i longe nawa. Tala nghee to dulu oku i xulifa po ofimbo ino lishangifa.
Eeshako doilongifo
Ohatu tula omalinki komahangano nokeekonakono omo epandja eli la likolelela. Keshe shimwe osha li sha talululwa eshi epandja la pepalekwa.
- Lumosity to Pay $2 Million to Settle FTC Deceptive Advertising Charges for Its "Brain Training" Program · Federal Trade Commission
- FTC Finalizes Changes to the Health Breach Notification Rule · Federal Trade Commission
- Protecting the Privacy and Security of Your Health Information When Using Your Personal Cell Phone or Tablet · U.S. Department of Health and Human Services
- Cognitive Health and Older Adults · National Institute on Aging
- Can cognitive stimulation benefit people with dementia? · Cochrane
- Understand app privacy & security practices with Google Play's Data safety section · Google Play Help
- About privacy information on the App Store and the choices you have to control your data · Apple Support
- Activities · Alzheimer's Association