Cách chọn ứng dụng và trò chơi cho người sa sút trí tuệ

Các cửa hàng ứng dụng đầy những trò chơi được gắn nhãn dành cho người cao tuổi, cho trí nhớ hay cho người sa sút trí tuệ. Một số được làm rất chu đáo. Số khác thêm vào những lời hứa nghe như y khoa, bộ hẹn giờ biến cuộc chơi thành bài kiểm tra, hoặc quảng cáo và việc thu thập dữ liệu. Trang này giúp bạn tự đánh giá bất kỳ ứng dụng nào. Chúng tôi không xếp hạng hay đánh giá các sản phẩm khác.

Tôi nên quyết định điều gì trước khi chọn ứng dụng?

Hãy quyết định bạn muốn ứng dụng làm gì. “Một trò chơi cho mẹ” có thể có nghĩa rất khác nhau, và lựa chọn tốt nhất cho mục tiêu này thường lại không hợp với mục tiêu khác.

Nghiên cứu về “kích thích nhận thức” có cấu trúc cho người sa sút trí tuệ phần lớn là các buổi sinh hoạt nhóm do nhân viên được đào tạo dẫn dắt, gồm thảo luận, trò chơi chữ, câu đố, âm nhạc và các hoạt động sáng tạo. Một tổng quan của Cochrane thấy lợi ích nhỏ tính trung bình, và khác nhau giữa các nghiên cứu. Một chương trình mang tính xã hội, đa dạng như vậy không giống một ứng dụng chơi một mình, vì thế hãy coi mọi ứng dụng chỉ là một hoạt động chung trong nhiều hoạt động khác.

Làm sao biết ứng dụng có phù hợp với khả năng của người thân?

Hãy quan sát phản ứng của người thân, thay vì dựa vào chẩn đoán hay nhãn giai đoạn. Hai người ở “cùng một giai đoạn” có thể khác nhau rất nhiều về thị lực, thính lực, khả năng điều khiển bàn tay, ngôn ngữ và mức độ quen với màn hình. Alzheimer’s Association gợi ý hãy nhớ đến sở thích trước đây và khả năng hiện tại, và chú trọng niềm vui hơn là thành tích.

Dấu hiệu phù hợp:

• người thân bắt đầu hoặc tham gia mà không cần dỗ dành nhiều;
• cười, nhận xét hoặc kể một câu chuyện;
• những lỗi sai dường như không làm họ bận lòng;
• vui vẻ dừng lại khi đến lúc.

Dấu hiệu không phù hợp:

• liên tục nói “Tôi không làm được” hoặc “Trò này vớ vẩn”;
• bối rối không biết chạm vào đâu;
• bực bội, xấu hổ hoặc đẩy thiết bị ra xa;
• chỉ chơi được khi bạn làm gần như mọi việc.

Sự khó chịu là một tín hiệu, không phải điều để cố gắng vượt qua. Xem nên làm gì khi người thân nói không. Để biết thêm ý tưởng theo giai đoạn ngoài ứng dụng, xem các hoạt động cho giai đoạn đầu và giai đoạn muộn.

Nên tìm hay tránh những đặc điểm thiết kế nào?

Hãy tìm thiết kế êm dịu, đơn giản, dành cho người lớn, và tránh mọi thứ gây thêm áp lực.

Quảng cáo và lời nhắc mua hàng rất dễ bị chạm nhầm.

Làm sao kiểm tra quyền riêng tư của một ứng dụng?

Hãy kiểm tra ứng dụng thu thập gì, chia sẻ với ai và bạn có xóa được không. Trước khi cài:

1. Đọc phần tóm tắt quyền riêng tư của cửa hàng. Mục Data safety của Google Play và mục thông tin quyền riêng tư của App Store liệt kê các loại dữ liệu mà một ứng dụng có thể thu thập và chia sẻ. Cả hai công ty đều lưu ý rằng chính nhà phát triển tự cung cấp thông tin này, vì vậy đó chỉ là điểm khởi đầu, không phải một cuộc kiểm toán.
2. Hỏi xem có cần tài khoản không. Nếu một ứng dụng chỉ hiển thị hình ảnh hoặc trò chơi đơn giản, có thể không có lý do gì để nó biết tên, email hay ngày sinh của bạn.
3. Kiểm tra quyền truy cập. Một trò ghép đôi có thật sự cần vị trí, danh bạ, micro hay toàn bộ thư viện ảnh của bạn không? Hãy tắt mọi thứ nó không cần.
4. Tìm quảng cáo và công cụ phân tích. Các công cụ quảng cáo và theo dõi có thể gửi dữ liệu về cách dùng ứng dụng cho các công ty khác.
5. Tìm hiểu ảnh đi đâu. Nếu bạn thêm ảnh gia đình, ảnh ở lại trên thiết bị hay được tải lên máy chủ? Bạn có xóa được không?
6. Kiểm tra việc xóa dữ liệu. Hãy xem trong chính sách quyền riêng tư hoặc bản tóm tắt dữ liệu cách xóa dữ liệu và tài khoản. Một ứng dụng nói rằng dữ liệu không thể xóa cần được thận trọng hơn, nhất là khi nó lưu ảnh hoặc thông tin sức khỏe.
7. Đọc chính sách quyền riêng tư để có câu trả lời rõ ràng về những gì được thu thập, vì sao, trong bao lâu và chia sẻ với ai.

HIPAA có bảo vệ thông tin trong các ứng dụng cho người sa sút trí tuệ không?

Thường là không, điều khiến nhiều người ngạc nhiên. U.S. Department of Health and Human Services giải thích rằng HIPAA áp dụng cho các chương trình bảo hiểm y tế, hầu hết các cơ sở cung cấp dịch vụ y tế, các trung tâm xử lý dữ liệu y tế và các đối tác kinh doanh của họ. Trong hầu hết trường hợp, luật này không bảo vệ dữ liệu bạn nhập vào một ứng dụng dùng cho mục đích cá nhân, trừ khi ứng dụng do một đơn vị thuộc diện áp dụng hoặc đối tác kinh doanh của đơn vị đó cung cấp. Một “ứng dụng cho người sa sút trí tuệ” trên cửa hàng ứng dụng thường nằm ngoài HIPAA, ngay cả khi nó nói về sức khỏe. Đây là luật của Mỹ; ở nơi khác, hãy tìm hiểu quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân và dữ liệu sức khỏe tại địa phương.

Điều gì bảo vệ dữ liệu sức khỏe trong các ứng dụng mà HIPAA không bao quát?

Quy tắc Thông báo Vi phạm Dữ liệu Sức khỏe (Health Breach Notification Rule) của Federal Trade Commission bao quát nhiều ứng dụng trong số đó. Năm 2024, FTC hoàn tất các thay đổi làm rõ rằng quy tắc này áp dụng cho các ứng dụng sức khỏe và công nghệ tương tự không thuộc HIPAA. Một “vi phạm” bao gồm cả việc tiết lộ trái phép, không chỉ là bị tin tặc tấn công, và các công ty phải thông báo cho những người bị ảnh hưởng và cho FTC. Đó là một tấm lưới an toàn sau khi có sự cố, không phải lời bảo đảm rằng một ứng dụng chỉ thu thập những gì cần thiết.

Tôi nên đọc các tuyên bố về nghiên cứu và bằng chứng như thế nào?

Hãy đọc các tuyên bố về bằng chứng một cách chậm rãi, và hoài nghi nhất với những lời hứa lớn nhất. Một số câu hỏi nên đặt ra:

• Chính xác thì điều gì đã được nghiên cứu? Một nghiên cứu về một chương trình huấn luyện không cho thấy mọi trò chơi trong một ứng dụng đều có tác dụng giống như vậy.
• Ai đã được nghiên cứu? Kết quả ở người lớn tuổi khỏe mạnh có thể không áp dụng cho người sống chung với sa sút trí tuệ.
• Đã đo điều gì? Chơi giỏi hơn chính trò chơi đó khác với những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày, trò chuyện, tâm trạng hay sự tự lập.
• Nghiên cứu mạnh đến đâu? Thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên (RCT) so sánh một nhóm dùng ứng dụng với một nhóm không dùng. Đó là một thiết kế tốt, nhưng một RCT nhỏ hoặc ngắn không phải là bằng chứng. Hãy tìm nhiều nghiên cứu, của các nhà nghiên cứu độc lập, cho kết quả thống nhất.
• Có tuyên bố thay đổi được căn bệnh không? Một nghiên cứu cho thấy cải thiện nhỏ trên một bài kiểm tra không phải là bằng chứng rằng một ứng dụng làm chậm, ngăn ngừa hay điều trị sa sút trí tuệ.

Trang của National Institute on Aging về sức khỏe nhận thức và người lớn tuổi mô tả một thử nghiệm lớn về huấn luyện nhận thức có cấu trúc do NIH tài trợ, rồi cảnh báo người đọc hãy cẩn thận với những lời nói rằng một số trò chơi trên máy tính và trực tuyến có thể cải thiện trí nhớ và tư duy. Trang này cho biết hiện chưa có đủ bằng chứng rằng các ứng dụng rèn luyện trí não bán sẵn có tác động giống như chương trình huấn luyện đã được thử nghiệm trong nghiên cứu đó. Bạn có thể đọc thêm trong hướng dẫn của chúng tôi về trò chơi rèn trí não và bằng chứng và nghiên cứu nói gì về việc ngăn ngừa sa sút trí tuệ.

Một ví dụ công khai về tuyên bố gây hiểu lầm là gì?

Tháng 1 năm 2016, FTC công bố một thỏa thuận dàn xếp với nhà phát triển Lumosity, một chương trình “rèn luyện trí não”. FTC cáo buộc rằng công ty này đã tuyên bố, mà không có đủ bằng chứng, rằng các trò chơi của họ có thể làm chậm sự suy giảm nhận thức do tuổi tác và bảo vệ khỏi suy giảm nhận thức nhẹ, sa sút trí tuệ và bệnh Alzheimer. Công ty đồng ý trả 2 triệu đô la và từ nay phải có bằng chứng khoa học đủ thẩm quyền và đáng tin cậy trước khi đưa ra những tuyên bố như vậy. Vụ việc là lời nhắc hữu ích rằng ngôn từ quảng cáo không phải là bằng chứng.

Những từ nào là dấu hiệu cảnh báo?

Hãy thận trọng khi một ứng dụng hoặc quảng cáo nói rằng nó:

• “ngăn ngừa”, “đảo ngược”, “chặn đứng” hay “chữa khỏi” sa sút trí tuệ hoặc bệnh Alzheimer;
• “đã được chứng minh lâm sàng” mà không nêu tên nghiên cứu, ai đã tham gia và đã đo điều gì;
• cho ra một “tuổi não” hoặc điểm trí nhớ ngụ ý một chẩn đoán;
• sẽ “làm sắc bén”, “tăng cường” hay “huấn luyện” bộ não;
• dùng lời chứng thực làm bằng chứng.

Nếu bạn không chắc về một tuyên bố nào đó, hãy hỏi bác sĩ của người thân.

Golden Moments đứng ở đâu trong những điều này?

Golden Moments mang đến những hoạt động chung đơn giản, không phải bài kiểm tra trí nhớ, liệu pháp hay lời khuyên y tế. Các trò chơi của chúng tôi, như Ghép đôi hình, Thẻ trò chuyện, Ghép đôi ảnh, Lô tô hình ảnh và Hít thở thư thái, được làm ra để vui và trò chuyện. Chúng không chẩn đoán, điều trị, ngăn ngừa hay đo lường sa sút trí tuệ, và chúng tôi không đưa ra tuyên bố nào về trí nhớ hay tư duy.

Chúng tôi cũng có một ứng dụng miễn phí, Golden Moments cho iPhone, iPad và Android. Ứng dụng có trò ghép đôi hình nhẹ nhàng với ô lớn, các trò chơi dùng ảnh gia đình do bạn chọn và các bộ hình chạy được ngoại tuyến, không cần tài khoản, không quảng cáo, không hẹn giờ, không tính điểm. Cùng danh sách kiểm tra này cũng áp dụng cho ứng dụng của chúng tôi: nhãn quyền riêng tư của App Store ghi “Data Not Collected”, và chính sách quyền riêng tư của ứng dụng giải thích bản sao ảnh được lưu ở đâu.

Chúng tôi muốn bạn tự đánh giá chúng tôi hơn là tin chúng tôi. Hãy dùng danh sách kiểm tra trên trang này, đọc trang quyền riêng tư và tuyên bố miễn trừ y tế của chúng tôi, và ngừng dùng bất cứ thứ gì, kể cả của chúng tôi, nếu không hợp với người bạn chăm sóc.

Cách hợp lý để thử một ứng dụng mới là gì?

Hãy cùng thử trong vài tuần và quan sát điều xảy ra.

1. Cài đặt trước theo hướng dẫn cài đặt máy tính bảng và điện thoại của chúng tôi, và bắt đầu ở mức dễ nhất.
2. Giữ các buổi chơi ngắn, để ý nụ cười, cuộc trò chuyện và sự bình tĩnh, và kết thúc vào một khoảnh khắc tốt.
3. Bỏ ứng dụng nếu nó gây bực bội, dù được đánh giá cao đến đâu.