Hvussu tú velur demens-appir og spøl

App-handlarnar eru fullar av spølum, ið eru merkt til eldri, minni ella demens. Summi eru væl gjørd. Onnur koma við heilsuligum ápostum, tíðaravmarkingum, sum gera spælið til eina roynd, ella lýsingum og innsavnan av dátum. Hendan síðan gevur tær ein hátt at meta hvørja app sjálv/ur. Vit raðfesta ella meta ikki aðrar vørur.

Hvat eigur eg at gera av, áðrenn eg velji eina demens-app?

Ger tær greitt, hvat tú ynskir, at appin skal gera. „Eitt spæl til mammu“ kann merkja sera ymiskt, og tað besta valið til eitt mál er ofta eitt vánaligt val til eitt annað.

Granskingin í skipaðari „kognitivari íblástri“ hjá fólki, ið liva við demens, snýr seg mest um bólkasamlingar, ið eru leidd av venjdum starvsfólkum, við samtalu, orðaspølum, gáðum, tónleiki og skapandi virksemi. Ein Cochrane-yvirlit fann smáar ágóðar í miðal, men úrslitini vóru ymisk í teimum ymisku kanningunum. Tað slagið av sosialum, fjølbroyttum skrá er ikki tað sama sum ein app, tú brúkar einsamøll/ur, so sí alla app sum eitt felags ítriv millum fleiri onnur.

Hvussu veit eg, um ein app hóskar til førimuni hjá persóninum?

Fylg við, hvussu tey svara, heldur enn at fara eftir eini staðfesting ella einum stigi. Tvey fólk á „sama stigi“ kunnu vera sera ymisk, tá tað snýr seg um sjón, hoyrn, hondførleika, mál og hvussu væl tey kenna seg við skermum. Alzheimer’s Association mælir til at hava áhugamálini og førimunirnar hjá persóninum í huga og leggja dent á gleði heldur enn avrik.

Tekn um, at tað hóskar væl:

• tey byrja ella eru við uttan nógv eggjan;
• tey smíla, siga nakað ella siga eina søgu;
• feil tykjast ikki órógva tey;
• tey eru fegin um at gevast, tá tíð er til tað.

Tekn um, at tað ikki hóskar:

• tey siga ofta „eg klári tað ikki“ ella „hetta er fult“;
• tey vita ikki, hvat tey skulu trýsta á;
• tey gerast frustrerað, kenna seg flógva ella skumpa tóleindina frá sær;
• tað virkar bert, um tú gert næstan alt.

Órógvi er eitt tekin, ikki nakað, tú skalt trýsta teg ígjøgnum. Sí hvat tú kanst gera, tá tey siga nei. Fyri hugskot um ítriv eftir stigi uttan appir, sí ítriv til tíðligt stig og seint stig.

Hvørjir sniðhættir eigur eg at leita eftir ella sleppa?

Leita eftir róligum, einfaldum sniði til vaksin, og slepp øllum, sum leggur trýst á.

Lýsingar og áminningar um keyp eru lættar at koma til at trýsta á av óvart.

Hvussu kanni eg privatlívið hjá eini app?

Kanna, hvat appin savnar, hvør hon deilir við, og um tú kanst strika tað. Áðrenn tú tekur niður:

1. Les samandráttin um privatlív í handlinum. Dátutrygdarparturin í Google Play og upplýsingarnar um privatlív í App Store vísa, hvørjar dátuslag appir kunnu savna og deila. Bæði feløgini vísa á, at mennararnir sjálvir lata hesar upplýsingar, so tað er ein byrjan, ikki ein eftirlitskanning.
2. Spyr, um hon krevur eina kontu. Um ein app bert vísir myndir ella einfald spøl, er kanska eingin orsøk til, at hon skal vita navn, teldupost ella føðingardag.
3. Kanna loyvi. Hevur eitt samanberingarspæl veruliga brúk fyri staðseting, kontaktum, mikrofon ella øllum myndasavninum? Sløkk fyri øllum, hon ikki hevur brúk fyri.
4. Leita eftir lýsingum og greining. Lýsingar- og sporiamboð kunnu senda upplýsingar um, hvussu appin verður brúkt, til onnur feløg.
5. Finn útav, hvar myndirnar fara. Um tú leggur familjumyndir afturat, verða tær so á tóleindini ella senda á ein ambætara? Kanst tú taka tær burtur?
6. Kanna striking. Leita í privatlívspolitikkinum ella dátuyvirlitinum eftir, hvussu tú strikar dátur og kontuna. Ein app, ið sigur, at dátur ikki kunnu strikast, krevur serligt varsemi, serliga um hon hevur myndir ella heilsuupplýsingar.
7. Les privatlívspolitikkin fyri greið svar um, hvat verður savnað, hví, hvussu leingi, og hvør tað verður deilt við.

Verjir HIPAA upplýsingar í demens-appum?

Vanliga ikki, og tað kemur óvart á nógv. U.S. Department of Health and Human Services greiðir frá, at HIPAA fevnir um sjúkratryggingar, flestu heilsuveitarar, stovnar, ið viðgera heilsuupplýsingar, og teirra samstarvsfelagar. Í flestu førum verjir tað ikki dátur, tú skrivar inn í eina app til persónliga nýtslu, uttan so at ein HIPAA-fevndur stovnur ella samstarvsfelagi hansara læt appina. Ein „demens-app“ úr eini app-handil er ofta uttan fyri HIPAA, sjálvt um hon tosar um heilsu.

Hvat verjir heilsudátur í appum, sum HIPAA ikki fevnir um?

Health Breach Notification Rule hjá Federal Trade Commission fevnir um nógv av teimum. Í 2024 staðfesti FTC broytingar, sum greiða út, at reglan fevnir um heilsu-appir og líknandi tøkni, sum ikki eru fevnd av HIPAA. Eitt „brot“ fevnir eisini um óheimilaðar avdúkingar, ikki bert inntriv, og feløg skulu boða teimum, ið verða rakt, og FTC frá. Tað er eitt trygdarnet, tá nakað fer galið, ikki eitt lyfti um, at ein app bert savnar tað, hon hevur brúk fyri.

Hvussu skal eg lesa ápost um gransking og prógv?

Les ápost um prógv spakuliga, og ver mest ivsamur við teimum størstu lyftunum. Spurningar, tú kanst seta:

• Hvat varð júst kannað? Ein kanning av einum venjingarátaki vísir ikki, at øll spøl í eini app virka á sama hátt.
• Hvør varð kannaður? Úrslit hjá frískum eldri fólki kunnu ikki altíð nýtast hjá einum persóni, ið livir við demens.
• Hvat varð mált? At gerast betri í sjálvum spælinum er nakað annað enn broytingar í gerandisdegnum, samtalu, hugalagi ella sjálvbjargni.
• Hvussu sterk er kanningin? Ein tilvildarlig stýrd roynd samanber ein bólk, ið brúkar appina, við ein bólk, ið ikki ger tað. Tað er ein góður háttur, men ein lítil ella stutt roynd er ikki prógv. Leita eftir fleiri kanningum, frá óheftum granskarum, sum vísa tað sama.
• Verður sagt, at hon broytir sjúkuna? Ein kanning, ið vísir smáar betringar á einum royndarpróvi, er ikki prógv fyri, at ein app seinkar, forðar fyri ella viðger demens.

Síðan hjá National Institute on Aging um kognitiva heilsu og eldri vaksin lýsir eina stóra NIH-fíggjaða roynd við skipaðari kognitivari venjing, og ávarar síðani lesarar ímóti ápostum um, at ávís telduspøl og netspøl kunnu betra minni og hugsan. Hon sigur, at tað ikki enn eru nóg prógv fyri, at tøkar heila-venjingar-appir hava somu ávirkan sum venjingin, ið varð roynd í teirri royndini. Tú kanst lesa meira í okkara leiðbeining um heilaspol og prógvini og hvat granskingin sigur um at forða fyri demens.

Hvat er eitt alment dømi um eitt villleiðandi ápost?

Í januar 2016 kunngjørdi FTC eina semju við tey, sum gjørdu Lumosity, eitt „heila-venjingar“-tiltak. FTC segði, at felagið hevði sett fram ápost, uttan nøktandi prógv, um at spølini kundu seinka aldurstengda kognitiva afturgongd og verja ímóti mildum kognitivum brekum, demens og Alzheimer. Felagið játtaði at gjalda 2 milliónir dollarar og má hava haldgóð vísindalig prógv, áðrenn tað setur fram slíkar fullyrðingar í framtíðini. Málið er ein nýtilig áminning um, at marknaðarførslumál ikki eru prógv.

Hvørji orð eru ávaringartekn?

Ver varin, tá ein app ella lýsing sigur, at hon:

• „forðar fyri“, „vendir við“, „steðgar“ ella „lekir“ demens ella Alzheimer;
• er „kliniskt prógvað“ uttan at nevna kanningina, hvør var við, og hvat varð mált;
• gevur eina „heilaaldur“ ella eitt minnisstig, sum bendir á eina staðfesting;
• fer at „hvessa“, „økja“ ella „venja“ heiluna;
• brúkar frásagnir sum prógv.

Ert tú í iva um eitt ápost, so spyr læknan hjá persóninum.

Hvar hóskar Golden Moments inn?

Golden Moments bjóðar einfaldar felags ítriv, ikki eina minnisroynd, viðgerð ella heilsuráð. Okkara spøl, sum Picture Pairs, Conversation Cards, Photo Pairs, Picture Bingo og Calm Breathing, eru gjørd til gleði og samtalu. Tey staðfesta, viðgera, forða ikki fyri og mála ikki demens, og vit seta fram eingi ápost um minni ella hugsan.

Vit gera eisini eina ókeypis app, Golden Moments til iPhone, iPad og Android. Hon hevur blítt mynda-samanbering við stórum flísum, spøl við familjumyndum, tú velur, og myndapakkar, ið virka uttan net, uttan kontu, lýsingar, tíðaravmarking ella stig. Sami gátlistin er galdandi: privatlívsspjaldið í App Store sigur „Dátur ikki savnað“, og privatlívspolitikkurin fyri appina greiðir frá, hvar avrit av myndum verða goymd.

Vit vilja heldur, at tú metir okkum, enn at tú bert lítur á okkum. Brúka gátlistan á hesi síðuni, les síðuna um privatlív og heilsufrágreiðingina, og steðga at brúka nakað, eisini okkara, sum ikki hóskar til persónin, tú tekur tær av.

Hvør er ein skilagóður háttur at royna eina nýggja app?

Royn hana saman í nakrar vikur og fylg við, hvat hendir.

1. Set hana upp fyrst við okkara leiðbeining um at seta teldil og telefon upp, og byrja á lættasta stigi.
2. Halt seturnar stuttar, legg til merkis smíl, samtalu og ró, og gevst á einum góðum løtum.
3. Legg hana frá tær, um hon elvir til frustratión, líka nógv hvussu væl hon er mett.