ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਲਈ ਐਪਾਂ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣੀਏ

ਐਪ ਸਟੋਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਜਾਂ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਲਈ ਲੇਬਲ ਲੱਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹੋਰ ਡਾਕਟਰੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਵਾਅਦੇ, ਖੇਡ ਨੂੰ ਪਰਖ ਬਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਟਾਈਮਰ, ਜਾਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਜੋੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਐਪ ਨੂੰ ਆਪ ਪਰਖਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਐਪ ਚੁਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਤੈਅ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਐਪ ਤੋਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। “ਮਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਖੇਡ” ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੋਣ ਅਕਸਰ ਦੂਜੇ ਲਈ ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਢਾਂਚੇਦਾਰ “ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ” (cognitive stimulation) ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਟਾਫ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ, ਸ਼ਬਦ ਖੇਡਾਂ, ਪਹੇਲੀਆਂ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ Cochrane ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ਔਸਤਨ ਛੋਟੇ ਲਾਭ ਪਾਏ, ਜੋ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ, ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇਕੱਲੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਐਪ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਐਪ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੋ।

ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਐਪ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਹੈ?

ਤਸ਼ਖ਼ੀਸ ਜਾਂ ਪੜਾਅ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦੇਖੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। “ਇੱਕੋ ਪੜਾਅ” ਉੱਤੇ ਦੋ ਲੋਕ ਨਜ਼ਰ, ਸੁਣਨ, ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਜਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। Alzheimer’s Association ਸੁਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਆਨੰਦ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ।

ਚੰਗੇ ਮੇਲ ਦੇ ਸੰਕੇਤ:

• ਉਹ ਬਹੁਤੀ ਮਨਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ;
• ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ;
• ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀਆਂ;
• ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾੜੇ ਮੇਲ ਦੇ ਸੰਕੇਤ:

• ਵਾਰ-ਵਾਰ “ਮੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ” ਜਾਂ “ਇਹ ਤਾਂ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀ ਹੈ”;
• ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਲਝਣ ਕਿ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਟੈਪ ਕਰਨਾ ਹੈ;
• ਖਿੱਝ, ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਜਾਂ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਪਰੇ ਧੱਕਣਾ;
• ਇਹ ਤਾਂ ਹੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਲਗਭਗ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਕਰੋ।

ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਦੇਖੋ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾਂਹ ਕਹਿਣ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਐਪਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੜਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਝਾਵਾਂ ਲਈ ਦੇਖੋ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ।

ਮੈਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਲੱਭਣੀਆਂ ਜਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਸ਼ਾਂਤ, ਸਾਦਾ, ਬਾਲਗਾਂ ਵਾਲਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲੱਭੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚੋ ਜੋ ਦਬਾਅ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਦੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਟੈਪ ਹੋ ਜਾਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ।

ਮੈਂ ਐਪ ਦੀ ਪਰਦੇਦਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਚਾਂ?

ਜਾਂਚੋ ਕਿ ਐਪ ਕੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇੰਸਟਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ:

1. ਸਟੋਰ ਦਾ ਪਰਦੇਦਾਰੀ ਸਾਰ ਪੜ੍ਹੋ। Google Play ਦਾ Data safety ਭਾਗ ਅਤੇ App Store ਦਾ ਪਰਦੇਦਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਾਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਡੇਟਾ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਐਪ ਇਕੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਡਿਵੈਲਪਰ ਆਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਪੜਤਾਲ ਨਹੀਂ।
2. ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਕੀ ਖਾਤੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਐਪ ਸਿਰਫ਼ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਾਂ ਸਾਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਂ, ਈਮੇਲ ਜਾਂ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ਼ ਜਾਣਨ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
3. ਇਜਾਜ਼ਤਾਂ ਜਾਂਚੋ। ਕੀ ਮੇਲ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਟਿਕਾਣਾ, ਸੰਪਰਕ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਫ਼ੋਨ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਰੀ ਫੋਟੋ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਜਿਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਉਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ।
4. ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲੱਭੋ। ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਅਤੇ ਟਰੈਕਿੰਗ ਦੇ ਸਾਧਨ ਇਹ ਡੇਟਾ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਪ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
5. ਪਤਾ ਕਰੋ ਕਿ ਫੋਟੋਆਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫੋਟੋਆਂ ਜੋੜਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਡਿਵਾਈਸ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਸਰਵਰ ਉੱਤੇ ਅੱਪਲੋਡ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ?
6. ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। ਪਰਦੇਦਾਰੀ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਡੇਟਾ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖੋ ਕਿ ਡੇਟਾ ਅਤੇ ਖਾਤਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਐਪ ਕਹੇ ਕਿ ਡੇਟਾ ਮਿਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਉਸ ਕੋਲ ਫੋਟੋਆਂ ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਹੋਣ।
7. ਪਰਦੇਦਾਰੀ ਨੀਤੀ ਪੜ੍ਹੋ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਫ਼ ਜਵਾਬ ਮਿਲਣ ਕਿ ਕੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂ, ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀ HIPAA ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਐਪਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ U.S. Department of Health and Human Services ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ HIPAA ਸਿਹਤ ਯੋਜਨਾਵਾਂ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਕਲੀਅਰਿੰਗਹਾਊਸਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਸ ਡੇਟਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਨਿੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਐਪ ਵਿੱਚ ਭਰਦੇ ਹੋ, ਜਦ ਤੱਕ ਐਪ ਕਿਸੇ ਕਵਰ ਕੀਤੀ ਇਕਾਈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨੇ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ। ਐਪ ਸਟੋਰ ਦੀ ਕੋਈ “ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਐਪ” ਅਕਸਰ HIPAA ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਿਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜਿਹੜੀਆਂ ਐਪਾਂ HIPAA ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਡੇਟਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ Federal Trade Commission ਦਾ Health Breach Notification Rule ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2024 ਵਿੱਚ FTC ਨੇ ਬਦਲਾਅ ਪੱਕੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਨਿਯਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਹਤ ਐਪਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ HIPAA ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। “ਉਲੰਘਣਾ” ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਹੈਕਿੰਗ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਿਨਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ FTC ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਐਪ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ।

ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਸਬੂਤ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੜ੍ਹੋ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੱਕ ਕਰੋ। ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ:

• ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ? ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਕਿ ਐਪ ਦੀ ਹਰ ਖੇਡ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
• ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ? ਸਿਹਤਮੰਦ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜੇ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।
• ਕੀ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ? ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਜਾਣਾ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਗੱਲਬਾਤ, ਮਿਜ਼ਾਜ ਜਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
• ਅਧਿਐਨ ਕਿੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ? ਇੱਕ ਬੇਤਰਤੀਬ ਕੰਟਰੋਲ ਟ੍ਰਾਇਲ (RCT) ਐਪ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਾ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦਾ RCT ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਅਧਿਐਨ ਲੱਭੋ, ਆਜ਼ਾਦ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ।
• ਕੀ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕਿਸੇ ਪਰਖ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਸੁਧਾਰ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਧਿਐਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੋਈ ਐਪ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਦੀ, ਰੋਕਦੀ ਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।

National Institute on Aging ਦਾ ਬੋਧਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਪੰਨਾ ਢਾਂਚੇਦਾਰ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ NIH-ਫ਼ੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ ਕਿ ਕੁਝ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਖੇਡਾਂ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਦਿਮਾਗ਼ੀ-ਸਿਖਲਾਈ ਐਪਾਂ ਦਾ ਉਹੀ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਟ੍ਰਾਇਲ ਵਿੱਚ ਪਰਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਦੀ ਗਾਈਡ ਅਤੇ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਮਿਸਾਲ ਕੀ ਹੈ?

ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ, FTC ਨੇ “ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਸਿਖਲਾਈ” ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ Lumosity ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। FTC ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਉਮਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਅਤੇ Alzheimer’s ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਪਨੀ 2 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਕਾਬਲ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਹੋਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਇੱਕ ਲਾਭਦਾਇਕ ਯਾਦ-ਦਹਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ?

ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਐਪ ਜਾਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ:

• ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਜਾਂ Alzheimer’s ਨੂੰ “ਰੋਕਦੀ,” “ਉਲਟਾਉਂਦੀ,” “ਬੰਦ ਕਰਦੀ” ਜਾਂ “ਠੀਕ ਕਰਦੀ” ਹੈ;
• ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਦੱਸੇ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਅਧਿਐਨ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਸਨ ਅਤੇ ਕੀ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ, “ਕਲੀਨਿਕਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਬਤ” ਹੈ;
• “ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਉਮਰ” ਜਾਂ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਅੰਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤਸ਼ਖ਼ੀਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ;
• ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ “ਤੇਜ਼ ਕਰੇਗੀ,” “ਵਧਾਏਗੀ” ਜਾਂ “ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਵੇਗੀ”;
• ਗਵਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।

ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾਅਵੇ ਬਾਰੇ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ।

Golden Moments ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ?

Golden Moments ਸਾਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਪਰਖ, ਥੈਰੇਪੀ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ। ਸਾਡੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤਸਵੀਰ ਜੋੜੀਆਂ, ਗੱਲਬਾਤ ਕਾਰਡ, ਫੋਟੋ ਜੋੜੀਆਂ, ਤਸਵੀਰ ਬਿੰਗੋ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਾਹ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਇਲਾਜ, ਰੋਕਥਾਮ ਜਾਂ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਜਾਂ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਐਪ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, iPhone, iPad ਅਤੇ Android ਲਈ Golden Moments। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਈਲਾਂ ਨਾਲ ਨਰਮ ਤਸਵੀਰ ਮੇਲ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫੋਟੋਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰ ਪੈਕ ਹਨ ਜੋ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਖਾਤੇ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ, ਟਾਈਮਰ ਜਾਂ ਸਕੋਰ ਦੇ। ਉਹੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਇਸ ਦਾ App Store ਪਰਦੇਦਾਰੀ ਲੇਬਲ “Data Not Collected” ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਐਪ ਦੀ ਪਰਦੇਦਾਰੀ ਨੀਤੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫੋਟੋਆਂ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਪਰਖੋ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਰਤੋ, ਸਾਡੇ ਪਰਦੇਦਾਰੀ ਪੰਨੇ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਬੇਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼, ਸਾਡੀ ਵੀ, ਵਰਤਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ ਜੋ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਾ ਬੈਠੇ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ।

ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਐਪ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਦਾ ਸਮਝਦਾਰ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ?

ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਕੁ ਹਫ਼ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਅਜ਼ਮਾਓ ਅਤੇ ਦੇਖੋ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

1. ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਸਾਡੀ ਟੈਬਲੇਟ ਅਤੇ ਫ਼ੋਨ ਸੈੱਟਅੱਪ ਗਾਈਡ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।
2. ਸੈਸ਼ਨ ਛੋਟੇ ਰੱਖੋ, ਮੁਸਕਰਾਹਟਾਂ, ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਪਲ ਉੱਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰੋ।
3. ਜੇ ਇਹ ਖਿੱਝ ਪੈਦਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੀ ਰੇਟਿੰਗ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਉੱਚੀ ਹੋਵੇ।