Деменци вӑйӑсемпе приложенисене мӗнле суйламалла

Приложени лавккисенче ватӑ ҫынсем, ас е деменци валли тесе палӑртнӑ вӑйӑсем нумай. Хӑш-пӗрисем шухӑшласа хатӗрленнӗ. Ыттисем медицина пек янӑракан каласусем, выльахне тӗрӗслеве куҫаракан таймерсем е реклама тата даннӑйсем пуҫтарни хушаҫҫӗ. Ку страницӑра эсир кашни приложенине хӑвӑр мӗнле хаклама пулнине ҫырнӑ. Эпир ытти продуктовене йӗркелеме те, хаклама та пирки мар.

Деменци приложенийӗпе суйлас умӗн мӗн палӑртмалла?

Приложени мӗн тунӑшӑн кирлӗ тесе малтан шухӑшласа илӗр. «Анне валли вӑйӑ» тени тӗрлӗ ҫӑлкуҫа пӗлтерме пултарать, тата пӗр тӗллев валли лайӑх варианчӗ тепӗршӗн юрӑхсӑр пулма пултарать.

Деменципе пурӑнакан ҫынсем валли структурӑллӑ «когнитивлӑ стимул» ҫинчен тӗпчевсем тытӑм енчен вӗрентнӗ хатӗрлевсӗр ертсе пыракан ушкӑнзанусем ҫине ҫырнӑ. Унта калаҫу, сӑмах вӑйӑсем, меслетсем, кӗвӗ тата пултарулӑх ӗҫӗсем пур. Cochrane хаклавӗ тӗпчевсене кура варах пӗчӗк усӑсем тупнӑ. Ҫакнашкал пӗрле, нумай енлӗ программӑпа пӗр ҫын валли приложени пӗр-пӗрне ҫавӑн пекех мар, ҫавна май кашни приложенине нумай пӗрле ӗҫсенчен пӗри пек курас пулать.

Приложени ҫынӑн пултарулӑхне мӗнле юрӑхлать тесе мӗнле ӑнланмалла?

Диагноз е шай ячӗпе мар, ҫын мӗнле реакци илтернине сӑнаса пӑхӑр. «Пӗр шайра» тесе каланӑ икӗ ҫын куҫ курнинче, илтнинче, алӑ хуҫӑлнинче, чӗлхере тата экранпа ӗҫленӗ чухне хӑйсен шухӑшӗпе питӗ уйрӑлма пултараҫҫӗ. Alzheimer’s Association ҫынӑн унчченхи кӑсӑкланӑвӗсене тата хальхи пултарулӑхне шута илме, ӳсӗме мар, кӑмӑл пачӗ ҫине пӑхма сӗнет.

Лайӑх юрӑхлать тесе кӑтартакан паллӑсем:

• ҫын нумай сӗнмесӗрех пуҫлаять е хутшӑнать;
• йӑл кулать, шухӑш калать е калав суйласа парать;
• йӑнӑшсем вӑна пӑшӑрхантармаҫҫӗ;
• вӑхӑт ҫитсен вӑл хаваслӑн чарӑнать.

Юрӑхсӑрри паллӑсем:

• час-часах «эп пултараймастӑп» е «ку ӑнсӑртран» тени;
• мӗнле пусма ӑнланманни;
• витӗм кӳлни, намӑсланни е хатӗре каялла хӑварни;
• ӗҫ май килет тесе эсир пӗтӗмпех туса пама тивӗ.

Пӑшӑрхану — ҫакна пулаштарас паллӑ, ирттермелле ӗҫ мар. Ҫын «ҫук» тесен мӗн тумалла страницине пӑхӑр. Приложенисӗр те шайӑн сӗннӗ ӗҫсем валли малтанхи шай тата кайранхи шай страницӑсене пӑхӑр.

Мӗнле дизайн паллисене шырамалла, мӗнрен асӑрханмалла?

Лӑпкӑ, ансат, аслӑ ҫынсем валли хатӗрленнӗ дизайна шыратӑр, йӗтӗнчӗк хушакан япаласенчен тарса тӑрӑр.

Рекламӑпа туяну сӗнӳсене тӳрех пусма ҫӑмӑл.

Приложени харпӑрлӑхне мӗнле тӗрӗслемелле?

Приложени мӗнле даннӑйсем пуҫтарать, кама парать тата мӗнле кӑларса пӑрахма пулать тесе пӑхӑр. Тиес умӗн:

1. Лавккари харпӑрлӑх кӗске пӗлтерӗвне вулӑр. Google Play-ӑн Data safety пайӗ тата App Store-ӑн харпӑрлӑх пӗлтерӗвӗ приложени мӗнле даннӑйсем пуҫтарма тата пайлама пултарнине кӑтартма пултараҫҫӗ. Иккӗ компани те ку пӗлтерӗве хатӗрлекенсем хӑйсене панине аса илтереҫҫӗ, ҫавна май ку аудитор мар, пуҫламӑш ҫеҫ.
2. Аккаунт кирлӗ-и тесе ыйтӑр. Приложени сӑнсем кӑтартать е ансат вӑйӑсем сӗнет пулсан, унпа санӑн ят, электронлӑ почта е ҫуралнӑ кун кирлӗ мар пулма пултарать.
3. Ирӗксене тӗрӗслӗр. Пӗрлештермелли вӑйӑ валли чӑннипе вырӑн, контактсем, микрофон е пӗтӗм сӑн пуххи кирлӗ-и? Кирлӗ маррисене сӳнтерӗр.
4. Рекламапа аналитикӑна шыратӑр. Реклама тата сӑнану хатӗрӗсем приложенипе мӗнле усӑ курни ҫинчен пӗлтерӗве ытти компанисене яма пултараҫҫӗ.
5. Сӑнсем ӑҫта пыраҫҫӗ тесе пӑхӑр. Ҫемье сӑнӗсене хушсан, вӗсем хатӗрре ҫеҫ юлӗҫ-и е сервер ҫине ҫӳлӗҫ-и? Вӗсене кӑларса пӑрахма пулать-и?
6. Кӑларса пӑрахнине тӗрӗслӗр. Харпӑрлӑх политикинче е даннӑй кӗске пӗлтерӗвӗнче даннӑйсене тата аккаунта мӗнле кӑларса пӑрахма пулнине шыратӑр. Даннӑйсене кӑларса пӑрахма май ҫук текен приложени, уйрӑмах сӑнсем е сывлӑх пӗлтерӗвӗсем пур пулсан, ытларах тимлӗх ыйтать.
7. Харпӑрлӑх политикине вулӑр: мӗн пуҫтараҫҫӗ, мӗншӗн, мӗн чухлӗ вӑхӑт тата кампа пӑлӑшаҫҫӗ тесе уҫӑ хуравсем пуррине пӑхӑр.

Деменци приложенисенчи пӗлтерӗве HIPAA хӳтӗлет-и?

Тытӑм енчен ҫук, ку нумай ҫыншӑн тӗлӗнтерменлӗх. U.S. Department of Health and Human Services ӑнлантарнӑ тӑрӑх, HIPAA сывлӑх страховка планӗсем, сывлӑх сыхлав пултарулӑхӗсен чылайӑшӗ, сывлӑх информаци ӗҫлекен учрежденисем тата вӗсен бизнес партнерӗсем ҫине вырнаҫать. Нумай чухне вӑл хӑвӑн усӑ курни валли приложени ҫине кӗртнӗ пӗлтерӗве хӳтӗлемест, приложенине ҫав витӗмпе усӑ куракан учреждени е вӑлӑн бизнес партнерӗ панӑ пулмасан. Приложени лавккинчен илнӗ «деменци приложенийӗ» сывлӑх ҫинчен калаҫнӑ пулин те, чылай чухне HIPAA витӗмӗнче мар.

HIPAA витмен приложенисенче сывлӑх даннӑйӗсене мӗн хӳтӗлет?

Вӗсенчен нумайӑшне Federal Trade Commission-ӑн Health Breach Notification Rule витет. 2024 ҫулта FTC улшӑнусене вӗҫленӗ: ку правиле HIPAA витмен сывлӑх приложенисемпе пӗрешкел технологисем ҫине те вырнаҫнине уҫӑлатнӑ. «Тӗкӗрлев» тесе ирӗксӗр уҫнине те калаҫҫӗ, хакерсем кӗнине ҫеҫ мар, тата компани витнӗ ҫынсене те, FTC-а та пӗлтермелле. Ку япӑх вилнӗ хыҫҫӑн хӳтӗлевенчи сетке, анчах приложени кирлӗ даннӑй ҫеҫ пуҫтарать тени ҫук.

Тӗпчевпе ҫирӗплетӳсем ҫинчен мӗнле вулӑр тесе мӗн каламалла?

Ҫирӗплетӳ каласӑвӗсене хуллен вулӑр, чи пысӑк каласусене чи нумай шухӑшласа пӑхӑр. Ҫак ыйтусемпе ыйтӑр:

• Тӗп-тӗрри мӗн тӗпчӗҫ? Пӗр вӗренӳ программине тӗпченӗ тесе, приложенири кашни вӑйӑ ҫавӑн пекех ӗҫлет тесе ҫирӗплетмест.
• Камсене тӗпчӗҫ? Сывлӑхлӑ ватӑ ҫынсенче тунӑ тӗпчев результатӗсем деменципе пурӑнакан ҫын валли юрӑхлама пултарассӗ те, юрӑхламас та пултараҫҫӗ.
• Мӗн виҫрӗҫ? Вӑйӑрах лайӑхрах выляма вӗреннипе кулленхи пурнӑҫра, калаҫура, кӑмӑлра е хӑй тивӗҫлӗхре улшӑнусем пӗр-пӗринпе танлашмаҫҫӗ.
• Тӗпчев мӗн чухлӗ вӑйлӑ? Рандомизациленӗ контрольлӗ эксперименчӗ (RCT) приложенипе усӑ куракан ушкӑна унпа усӑ курман ушкӑнпа танлаштарать. Ку лайӑх мел, анчах пӗр пӗчӗк е кӗске эксперименчӗ ҫеҫ ҫирӗплетӳ мар. Хӑйсем тивӗҫлӗ тӗпчевҫӗсем тунӑ, пӗр-пӗринпе килӗшекен темиҫе тӗпчеве пӑхӑр.
• Вӑл чирӗ улшӑнать тет-и? Тестра пӗчӗк лайӑхланусем кӑтартнӑ тӗпчев приложени деменцине вӑрттӑн пырассине чарса лартать, унтан сыхлаять е тӳрлетет тесе ҫирӗплетмест.

National Institute on Aging-ӑн ватӑ ҫынсен когнитивлӑ сывлӑхӗ ҫинчен страници NIH пулӑшнипе структурӑллӑ когнитивлӑ вӗренӳ тӗлӗшпе ирттернӗ пысӑк тӗпчеве ӑнлантарать. Ун хыҫҫӑн хӑш-пӗр компьютер тата онлайн вӑйӑсем аса тата шухӑшлавне лайӑхлатма пултараҫҫӗ тенипе асӑрхануллӑ пулма сӗнет. Ҫав страницӑра суту вырӑнӗнче пур коммерци миме вӗренӳ приложенисем ҫав тӗпчеври вӗренӳ пекех витӗм параҫҫӗ тесе ҫирӗплетме даннӑйсем халӗ ҫителӗксӗр тесе палӑртнӑ. Ытларах миме вӑйӑсемпе ҫирӗплетӳсем тата тӗпчевсем деменцирен сыхланни ҫинчен мӗн калаҫҫӗ страницӑсенче вулама пулать.

Улталакан каласӑва мӗнле тӗслӗхпе кӑтартма пулать?

2016 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче FTC Lumosity «миме вӗренӳ» программине хатӗрлекенсене пӑрахӑҫлани ҫинчен пӗлтернӗ. FTC компани ҫителӗклӗ ҫирӗплетӳсӗрех вӑйӑсем витӗмлӗ вӑхӑтпа ҫыхӑннӑ когнитивлӑ чаканӑва чарса лартма тата лӑпкӑ когнитивлӑ йывӑрлӑхран, деменцирен, Альцгеймер чирӗнчен хӳтӗлеме пултараҫҫӗ тенине каланӑ. Компани 2 миллион доллар тӳлеме килӗшнӗ тата малашне ҫакнашкал каласусем тума ҫирӗплӗ, шанчӑклӑ ӑслалӑх ҫирӗплетӗвӗ пулмалла тесе йышӑннӑ. Ку тӗслӗх маркетинг сӑмахӗсем ҫирӗплетӳ маррине аса илтерет.

Мӗнле сӑмахсем асӑрхаттармалла?

Приложени е реклама ҫапла каласан, асӑрхануллӑ пулӑр:

• деменцине е Альцгеймер чирне «сыхлаять», «каялла куҫарать», «чарать» е «тӳрлетет»;
• тӗпчеве, унта камсем пулнине тата мӗн виҫнине каламасӑр «клиника енчен ҫирӗплетнӗ» тет;
• диагноз пек курӑнакан «миме вӑхӑчӗ» е ас хакӗ парать;
• мимене «ҫивӗчлетет», «вӑйлатать» е «вӗрентет» тет;
• ҫынсен каласӑвӗсене ҫирӗплетӳ пек кӑтартать.

Каласӑвӑн тӗрӗслӗхӗшӗн иккӗленетӗр пулсан, эсир пӑхса тӑракан ҫынӑн тухтӑрӗпе калаҫӑр.

Golden Moments ӑҫта вырнаҫать?

Golden Moments ас тӗрӗслевӗ, терапи е медицина канашӗ мар, ансат пӗрле ӗҫсем сӗнет. Пирӗн вӑйӑсем, сӑмахран, Picture Pairs, Conversation Cards, Photo Pairs, Picture Bingo тата Calm Breathing, кӑмӑл ачисемпе калаҫу валли хатӗрленнӗ. Вӗсем деменцине палӑртмаҫҫӗ, тӳрлетмеҫҫӗ, унтан сыхламаҫҫӗ, виҫмеҫҫӗ те, ас е шухӑшлав тӗлӗшӗн ним те каламаҫҫӗ.

Эпир тата Golden Moments приложенийӗпе iPhone, iPad тата Android валли тӳлевсӗр усӑ курма пултаратпӑр. Унта пысӑк плиткӑллӑ лӑпкӑ сӑн пӗрлештерӳсем, эсир суйланӑ ҫемье сӑнӗсемпе вӑйӑсем тата интернетсӗр ӗҫлекен сӑн пуххисем пур; аккаунтсӑр, рекламӑсӑр, таймерсӗр тата очкосӑр. Ку страницӑри чек-лист ун валли та пӗр пекех усӑлать: App Store харпӑрлӑх палли «Даннӑйсем пуҫтараймаҫҫӗ» тет, приложени харпӑрлӑх политики сӑн копийӗсем ӑҫта упранаҫҫӗ тесе ӑнлантарать.

Эпир пире шаннине мар, пире хӑвӑр хакланине ыйтатпӑр. Ку страницӑри чек-листпа усӑ курӑр, пирӗн харпӑрлӑх страници тата медицина ятарлавӗ страницисене вулӑр, тата эсир пӑхса тӑракан ҫын валли юрӑхманнине, пирӗнни те пулсан, усӑ курма чарӑнӑр.

Ҫӗнӗ приложенине тӗрӗслесси мӗнле разумлӑ?

Пӗр-ик эрне хушши пӗрле тӗрӗслӗр тата мӗн пулнине сӑнаса пӑхӑр.

1. Малтан вӑна хатӗрлӗр: пирӗн планшетпа телефон хатӗрлевӗ страницине пӑхӑр тата чи ансат шайран пуҫлӑр.
2. Тапхӑрсене кӗскерех тытӑр, йӑл кулнине, калаҫнине тата лӑпланнине пӑхӑр, лайӑх самантра вӗҫлӗр.
3. Пӑшӑрхану килтерет пулсан, мӗн чухлӗ лайӑх хакланӑ пулин те, унпа усӑ курма пӑрахӑр.