Аҭак кьаҿ
Шәалага аҧхьарца иаҵанакуа агәыкрала: хьаас имаҷу агәыҧбылра, агәалашәарақәа рҿыцырра, аҭынчра ма аимадара. Анаҩс шәызхылаҧшуа иҟазара иақәшәо, даҽа сахьа дуқәа змоу, аамҭаҧхьаӡгеи, ахыҧхьаӡареи, арекламеи змам, иара убас марианы аанкылара зылшо ахәмарра шәалх. Иарбан дыррақәоу иаизго, урҭ раныхра шыҟало гәашәҭ. Аҧхьарца адеменциа аҧырхага аҭоит ма ахәышәтәуеит зҳәо агәра шәыргомзаат; аҭҵаара заҵәы шьақәырӷәӷәаганы иҟаӡам.
- Раҧхьа ахықәкы шәазхәыц: агәыҧбылра, агәалашәарақәа, аҭынчра ма аимадара зхықәкыу аҧхьарцақәа еиҧшым.
- Уажәы ауаҩы илышамҭақәа шәырзырха, аклиникатә еҭапка акәымкәа, ахархәашьа мариахар ауп.
- Аамҭаҧхьаӡга, ахыҧхьаӡара, аҧсҭазаарақәа, ареклама ма аахәара зҵоу аҧхьарцақәа шәырцәца.
- Адыррақәа реизгара, раларҵәара, раныхра шәахәаҧш. HIPAA ахархәаҩцәа рҧхьарцақәа лассы-лассы ихьчаӡом.
- «Адеменциа аҧырхага аҭоит» зҳәо аҳәамҭақәа гәра шәыргомзаат. Аҧхьарцаҿы ахыҧхьаӡара ардура — шьақәырӷәӷәараӡам.
- Golden Moments ари агәырҿыхаратә усура ауп. Убри клиникатә шьақәырӷәӷәарақәа ахьӡам.
Ари адаҟьаҿы (7 аҟәшақәа)
- Иарбан ӡбароу исыдыскылатәу адеменциа зцу рзы аҧхьарца салмхьоу?
- Ишҧасырдыруа аҧхьарца ауаҩы илышамҭақәа шақәшәо?
- Иарбан дизайн шьақәгыларақәоу сахьаҧшытәу ма сырцәцатәу?
- Ишҧагәасыҭо аҧхьарца ахаҭаратә дыррақәа рыхьчара?
- Ишҧасыҧхьаша аҭҵаарақәеи агәраргагақәеи рҳәамҭақәа?
- Иарбан ҭыҧу Golden Moments иааннакыло?
- Ишҧаҟаҵатәу ҿыцу аҧхьарца агәаҭара?
Аҧхьарцақәа ртыргәарҭақәа рҿы ақәрахьнеихьоу, агәалашәара ма адеменциа зцу ауаа рзы ахәмаррақәа рацәоуп. Шьо Reagan ҟазарыла иҟаҵоуп. Егьырҭ медицинатә ҳәамҭақәа рыҵоуп, аамҭаҧхьаӡгала ахәмарра гәаҭарахеит, ма арекламеи адыррақәа реизгареи рылоуп. Ари адаҟьа шәара шәхала аҧхьарца ахәшьара аҭара ишәцхраауеит. Ҳара егьырҭ аҧхьарцақәа реиҩшара ма рыхцәажәара ҳҽаладҳәалаӡом.
Иарбан ӡбароу исыдыскылатәу адеменциа зцу рзы аҧхьарца салмхьоу?
Раҧхьа аҧхьарца иҟанаҵалар шәҭаху шәақәшәа. «Ан лзы ахәмарра» ҳәа ҳзыҳәо акыр еиҧшымзаргьы ҟалоит; хықәк азы ибзиоу даҽа хықәк азы ихәарҭадахар ҟалоит.
| Ахықәкы | Ишаҧшу | Иахьаҧшытәу |
|---|---|---|
| Хьаас имаҷу агәыҧбылра | Аиҧшышьа арбара, ахьӡқәа ралхра, мариоу ажәахәмаррақәа | Ауадаҩра аҽаҧсахра, еснагь иубартә иҟоу асахьақәа, аамҭаҧхьаӡгада |
| Агәалашәарақәа | Асахьа жәпақәа, еицырдыруа ажәақәа, ражәытә ашәақәа | Шәхаҭа шәсахьақәа, аҭак ахьыҟам аиҿцәажәара, атестқәа рыда |
| Аҭынчра | Ипажәоу асахьақәа, мариоу абжьы, аҧсыҧлашьа, аҧсабара | Марианы алагареи аанкылареи, ацәыргарақәа рыда, гәҭынчымрада |
| Аимадара | Еицыхәмарра ма еицәажәара, хаҭала ма видеола | ҩыџьа рзы иҟаҵоу, аицәажәара иаҿазырҧшуа |
Адеменциа змоу ауаа рзы «акогнитивтә стимулиациа» иазкны аҭҵаарақәа реиҳара аспециалистцәа напхгара зырҭо агәыҧтә усурақәа ирызкуахеит: аицәажәарақәа, ажәахәмаррақәа, амузика, асахьаҭыхра. Cochrane аҭҵаара иаанарҧшит агәыҧтә усура ихарҭәаау ахәарҭа маҷк шамоу, аха аҭҵаарақәа еиҧшымкәа алҵшәақәа рнаҭоит. Убри еиҧш иҟоу ауаажәларратә еиҿкаара хаҭалатәи аҧхьарца иаҟараӡом, убри аҟынтә иарбан аҧхьарцазаалакгьы егьырҭ усурақәа рацәа иреиуоу акы еиҧш шәахәаҧш.
Ишҧасырдыруа аҧхьарца ауаҩы илышамҭақәа шақәшәо?
Адиагноз ма аеҭапка шәахәаҧшыр акәымкәа, ауаҩы иҽшаанирго шәахәаҧш. «Ацыхәтәантәи аеҭапкаҿы» иҟоу ҩыџьа ауаа рлабара, рлымҳа, рнапала аҟаҵара, рбызшәа, аекранқәа ирзыҟоу аҵабырг лассы-лассы еиҧшӡам. Alzheimer’s Association иаҳәоит аҧхьа ирымаз аинтересқәеи уажәтәи арыцҳарақәеи шәрызхәыцла, алҵшәақәа акәымкәа агәырӷьара шәаҿацаҳәа ҳәа.
Ибзианы ишақәшәо адыргақәа:
- ауаҩы дгәыкрандаҵәа далагоит ма дналоит;
- дччамҧшылоит, ажәа аҳәоит ма ахҭыс хаҭаратәи еиҭеиҳәоит;
- агхақәа игәы ихьӡом;
- аамҭа анаалак, ахәмарра аанкылара дақәшаҳаҭуп.
Ишақәымшәо адыргақәа:
- «Сылымшоит» ма «Ари хәарҭадароуп» аҳәара;
- экран иарбан ҭыҧу иакьыстәу аилкаара уадаҩхоит;
- агәыкаҳара, аҧхашьара ма апланшет дҵәаҳәны аҧхьаҟа ацара;
- шәара шәакәзар усура назыгӡо.
Аргәаҟра — ари шәара ишәзырхоу дыргауп, иаҧырхагатәӡам. Шәахәаҧш «мап» анаҳәалак иҟаҵатәу. Аҧхьарцақәа рыдагьы аеҭапкақәа рала еиҩшаны аидеиақәа шәырзыԥшаарц шәылшоит раҧхьатәи аеҭапка иара убас аҵыхәтәантәи аеҭапка рзы.
Иарбан дизайн шьақәгыларақәоу сахьаҧшытәу ма сырцәцатәу?
Аҭынчра, имариоу, ақәра инақәыршәаны иҟаҵоу дизайн шәалх, агәҭынчымра зырцызго зегь шәырцәца.
| Иахьаҧшытәу | Агәра зыргомзаат |
|---|---|
| Сахьа дуқәа, еилкаау анбан, ибзиоу аконтраст | Имаҷу адыргақәа, еилаӡҩаз экранқәа |
| Екранцыҧхьаӡа марианы иҟаҵатәу ак | Кнопка рацәа, амениуқәа, акыр еҭапка змоу аусқәа |
| Аамҭаҧхьаӡгада, ма аамҭаҧхьаӡга аҿыхра шалшо | Аамҭа аҧхьаӡара, аццакразы абонусқәа, «уамҭа еиӷьтә» |
| Ахыҧхьаӡарада, ма хьаас имаҷу алҵшәа | Абалқәа, аҧсҭазаарақәа, «ахшыӷә ақәра» |
| Агхақәа хьаасда ишырзыҟоу | Аҵәаҧшрақәа, ҟаҧшьыла иҟоу «X» дыргақәа, «Ииашам» ҳәа адыррақәа |
| Адунеи иашьашәалоу, ииашоу сахьақәа | Мультфильмтә ма хәыҷқәа рзы еиҧш иҟоу атемақәа |
| Аинтернетда аус ауеит, аккаунтда иалагоит | Арегистрациа, асистема аҭашьа, аконтент аҭагалара |
| Марианы аанкылареи аҿыхреи | «Уаҳа ухәмар» ма ахәшьара аҭара зҵо ацәырҵрақәа |
| Рекламада, акынтәи ма аподписка ииашоу ахә | Арекламақәа, ахәмаррақәа рҿы аахәарақәа, аҧара шәара |
| ҩыџьа еицыхәмарырц азы имариоуп | Ахала ахәмарра заҵәы, аиндаҭлара ахықәкыс измоу |
Арекламеи аахәаратә ҧхьаӡарақәеи рганк аҟынтә ииашамкәа напы лаҳауеит.
Ишҧагәасыҭо аҧхьарца ахаҭаратә дыррақәа рыхьчара?
Иарбан дыррақәоу аҧхьарца иаизго, дара дарбан дахьарҭо, шәара шәылшома урҭ раныхра — гәашәҭ. Аҧхьарца шәамҭагалиӡа:
- Амаркет ахьчаратә ҳәамҭа шәаҧхьа. Google Play Data safety section иара убас App Store privacy information section иарбоит иарбан дыррақәоу аҧхьарца иаизго. Ҩ-хеилаккгьы иаҳәоит арҭ адыррақәа аҧхьарца аҧҵаҩцәа рхаҭа шырҭо, убри аҟынтә ари ахыҵхырҭоуп, аофициалтә аудит акәӡам.
- Аҧхьарца аккаунт шаҭаху шәазҵаа. Аҧхьарца сахьақәеи мариоу ахәмаррақәеи мацара акәзар измоу, шәхьӡ, шәелектронтә почта, ма шәира мшы арбара заҭаху аҵакы ыҟаӡам.
- Азинқәа гәашәҭ. Асахьақәа реиҧшышьа арбара зхықәкыу ахәмарра шәахьыҟоу аҭыҧ, шәконтактқәа, амикрофон, ма асахьақәа рбиблиотека шаҭахума? Иаҭахым зегь аҿышәх.
- Арекламеи ааналитикеи шәырхәаҧш. Арекламатәи атрекингтәи инструментқәа шәара аҧхьарца шәызхьаҧшуа егьырҭ ахеилакқәа ирзырҩашьар алшоит.
- Асахьақәа ахьцо гәашәҭ. Аҭаацәаратә сахьақәа шәалагалазҭгьы, дара атерминал аҿы иаанхома, ма серверхьы ицома? Шәара шәылшома урҭ раныхра?
- Аныхра шәахәаҧш. Ахаҭаратә полиси аҿы шәахәаҧш адыррақәеи аккаунти шыныхтәу. Адыррақәа ныхра рықәым ҳәа зҳәо аҧхьарца шәақәгәыӷӡомзаат, ҷыдала асахьақәеи агәабзиара иазкны адыррақәеи амоузар.
- Ахаҭаратә полиси шәаҧхьа, ииашаны иарбоу иарбан дыррақәоу реизго, избан, шаҟа аамҭа, дарбан дахьарҭо аилкааразы.
HIPAA адеменциа зцу рзы аҧхьарцақәа рҿы адыррақәа ихьчома?
Лассы-лассы ихьчаӡом, ари ауаа рацәа иџьаршьоит. АШЬА Агәабзиарахьчареи ауаажәларратә амаҵзурақәеи рдепартамент иаҳәоит HIPAA агәабзиарахьчара астрахованиа, аҳақьымцәа, агәабзиарахьчара аклиникақәа ирызкуахеит ҳәа. Шәхаҭа шәҭагалаз аҧхьарца агәабзиара иазкны аҵабыргқәа уҳәозаргьы, убри еиҧш иҟоу аорганизациа иҟанамырцазҭгьы, HIPAA иахьчаӡом.
HIPAA иаҵанамкуа аҧхьарцақәа рҿы агәабзиаратә дыррақәа ихьчозеи?
Афедералтә савдаратә комиссиа (FTC) агәабзиарахьчаратә дыррақәа рыларҵәаразы азакәан (Health Breach Notification Rule) урҭ рацәа ирыхьчоит. 2024 шықәсазы FTC аҧсахрақәа ҟанаҵеит, ари азакәан HIPAA иаҵанамкуа агәабзиарахьчаратә ҧхьарцақәа ирызкуахеит ҳәа агәраргара ҟанаҵоит. «Аларҵәара» хакертә ақәлара заҵәы акәымкәа, азиндоу аларҵәарагьы иаҵанакуеит, ахеилакқәа уи ауаагьы FTCгьы ирзеиҭарҳәароуп. Ари цхыраагӡоу ҭахрахеит агха ҟалаз ашьҭахь, аха аҧхьарца иаҭаху заҵәы еизгоит ҳәа агәраргара акәӡам.
Ишҧасыҧхьаша аҭҵаарақәеи агәраргагақәеи рҳәамҭақәа?
Аҭҵаарақәа рҳәамҭақәа ҭынч шәрыҧхьа, аҳәамҭа дуқәа шәырзыҧшӡомзаат. Шәхаҭа шәазҵаа:
- Иарбан ҭҵаароу мҩаҧыргоз? Ак акынтәи аҭҵаара иаанарҧшыз, егьырҭ зегь убри еиҧш аус ауеит ҳәа аанамҧшуит.
- Дарбан дахәаҧшуаз? Агәабзиара бзиоу ақәрахьнеихьоу ауаа рҿы иҟоу алҵшәақәа адеменциа змоу ауаҩы диқәшәомзар ҟалоит.
- Изеиҧшроу гәаҭароу иҟарҵаз? Ахәмарраҿы ахыҧхьаӡара еиӷьтәра — ари есымшатәи аҧсҭазаара, аицәажәара, агәазыҳәара ма ахадаратә ҟазара иаҟараӡом.
- Шаҟа иӷәӷәоузеи аҭҵаара? Арандомизациа зцу аконтрольтә ҭҵаара (RCT) аҧхьарца ахархәаҩцәеи ахархәашьа змам ауааи еиҿырҧшуеит. Ари бзиоу дизайнуп, аха маҷк аамҭа ицо ҭҵаара заҵәы шьақәырӷәӷәараӡам. Еиҿагылара змам ҭҵаара рацәа шәырзыԥшаа.
- Ачымазара аҧсахра зҳәома? Атест аҿы маҷк аиӷьтәра иаазырҧшуа аҭҵаара, аҧхьарца адеменциа ааннакылоит, аҧырхага аҭоит ма ихәышәтәуеит ҳәа шьақәырӷәӷәараӡам.
Ақәрахьнеихьоу ауаа ргәабзиаразы Амилаҭтә институт адаҟьа cognitive health and older adults иҳәоит NIH иаҵанакуа аҭҵаара ду, анаҩс шәагәра шәыргомзаат ҳәа ажәа ҟанаҵоит акомпьютертә хәмаррақәа агәалашәара еиӷьтәуеит зҳәо аҳәамҭақәа. Уи иаҳәоит убас еиҧш иҟоу аҧхьарцақәа убри аҭҵаара ду иаҟароу алҵшәа амоуп ҳәа агәраргагақәа шымаҷу. Шәара шәаҧхьар шәылшоит ҳара ҳгид ахшыӷә арҿиара хәмаррақәеи агәраргагақәеи иара убас аҭҵаарақәа адеменциа аҧырхага аҭара иазкны ирҳәо.
Иарбан ҿырҧштоу иҟоу ауаажәларра еилазырдыруа аҳәамҭақәа рзы?
Ажьырныҳәамза 2016 шықәсазы FTC аиқәшаҳаҭра рыланарҵәеит Lumosity «ахшыӷә аҵара» програма аҧҵаҩцәа рҿаҧхьа. FTC иаҳәеит ахеилак шьақәырӷәӷәарада иҳәоит ҳәа арҭ ахәмаррақәа ақәра инамаданы ахшыӷә акаҳара иаҧырхагахоит, адеменциеи Альцгеймер ичымазареи ирыхьчоит ҳәа. Ахеилак $2 миллион ашәара дақәшаҳаҭхеит, анаҩс убас еиҧш иҟоу аҳәамҭақәа ҟанаҵаанӡа ииашоу аҭҵааратә шьақәырӷәӷәара амазароуп. Ари ахҭыс иаҳнаргәалашәоит амаркетингтә ажәақәа ҵарадырратә шьақәырӷәӷәараӡам ҳәа.
Иарбан жәақәоу гәҭынчымра зҵоу?
Аҧхьарца ма ареклама иаҳәозар шәацәца:
- адеменциа ма Альцгеймер «аҧырхага аҭоит», «ааннакылоит», «ихәышәтәуеит»;
- «клиникала ишьақәырӷәӷәоуп» ҳәа аҳәара аҭҵаара, ауаа, алҵшәа ахьӡ ахьарбам;
- «ахшыӷә ақәра» ма адиагноз аҟаҵара иазкны ахыҧхьаӡара аҭара;
- ахшыӷә «еиӷьнаҭоит», «арӷәӷәоит» ма «арҵоит»;
- ауаа рхаҭалатәи агәалашәарақәа шьақәырӷәӷәараны аҟаҵара.
Шәара шәгәы ҩбахар, шәызхылаҧшуа ауаҩы ихәышәтәыҩ шәиазҵаа.
Иарбан ҭыҧу Golden Moments иааннакыло?
Golden Moments еицырзеиҧшу мариоу усурақәоуп, ари агәалашәара атест акәӡам, атерапиа акәӡам, медицинатә бабжьара акәӡам. Ҳахәмаррақәа, убас еиҧш иҟоу Picture Pairs, Conversation Cards, Photo Pairs, Picture Bingo иара убас Calm Breathing, агәырӷьаразеи аицәажәаразеи иҟаҵоуп. Дара адеменциа адиагноз ақәырҵаӡом, ихәышәтәӡом, аҧырхага аҭаӡом, ахшыӷә ма агәалашәара иазкны аҳәамҭақәа ҟаҳҵаӡом.
Иара убас ҳара ахәыда ҧхьарца ҳмоуп, Golden Moments for iPhone, iPad and Android. Уаҟа сахьа дуқәала еиҧшу сахьақәа ралхра ыҟоуп, шәхаҭа шәҭаацәаратә сахьақәеи интернетда аус зуа асахьақәеи шәрыланаршоит, аккаунтда, рекламада, аамҭаҧхьаӡгада, хыҧхьаӡарада. Ари алхрасиа уагьы иақәшәоит: App Store ахаҭаратә ярлык иануп «Data Not Collected», ҳара ҳаҧхьарца ахаҭаратә полиси аҿы еилкаауп асахьақәа ркопиақәа ахьаанрыжьуа.
Шәара шәгәра ҳгара аҵкыс шәара шәхала ахәшьара аҭара шәылшар ҳҭахуп. Ари адаҟьаҿы иҟоу алхрасиа шәахәаҧш, ҳара ҳахаҭаратә даҟьа иара убас медицинатә бабжьарадара шәрыҧхьа, шәызхылаҧшуа ауаҩы иақәымшәозеиҧш иҟоу зегь шәаанкыла, ҳаҳәамҭақәагьы уахь иналаҵаны.
Ишҧаҟаҵатәу ҿыцу аҧхьарца агәаҭара?
ҩ-мчыбжьак еицыхәмарны шәахәаҧш иҟало.
- Раҧхьа шәагәалс ҳара ҳпланшети ателефони реиқәыршәара гид аҟынтә, иара убас зегь реиҳа имариоу аеҭапка шәалага.
- Асессиақәа кьаҿны шәырҧшаа, аччамҧшра, аицәажәара, аҭынчра шәахьаҧш, бзиоу амомент аҿы шәаанкыла.
- Агәҭынчымра ахылҵуазар ааншәкыла, шаҟа иҳараку ахәшьара амоузаргьы.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Ахшыӷә арҿиара зхықәкыу ахәмаррақәа адеменциа аҧырхага аҭар рылшома?
Коммерциатә хәмаррақәа адеменциа аҧырхага аҭоит ма иааннакылоит ҳәа ибзиоу шьақәырӷәӷәара ыҟаӡам. Ақәрахьнеихьоу ауаа ргәабзиаразы Амилаҭтә институт (National Institute on Aging) иаҳәоит убас еиҧш иҟоу аҧхьарцақәа ҭҵаарала еиқәыршәаз аҵара ду иаҟароу алҵшәа амоуп ҳәа агәраргагақәа шымаҷу. Аҧхьарцақәа шәалх ахәышәтәразы акәымкәа, агәырӷьаразеи аимадаразеи.
Адеменциа зцу рзы аҧхьарцақәа HIPAA ихьчома?
Лассы-лассы ихьчаӡом. HIPAA агәабзиарахьчара аусҳәарҭақәеи, астрахованиа ма урҭ рганцәа рнапаҵаҟа иҟоу ахеилакқәеи ауп изызкуп. Шәхаҭа шәҭагалаз аҧхьарца убри еиҧш иҟоу ахеилак иҟанамырцазҭгьы, ихьчаӡом. FTC агәабзиарахьчаратә дыррақәа рыларҵәаразы азакәан (Health Breach Notification Rule) HIPAA иаҵанамкуа аҧхьарцақәа рацәа ирыхьчоит.
Ишҧаҟазароу адеменциа зцу рзы ибзиоу ахәмарра?
Еилкаау сахьа дуқәеи нбанқәеи, экранцыҧхьаӡа марианы иҟаҵатәу ак, аамҭаҧхьаӡга ма ахыҧхьаӡарада, агхақәа рзы гәҭынчымра змам, арекламада, марианы аанкылара зылшо. Иара ақәра инақәыршәаны иҟаҵазароуп, ҩыџьа еицыхәмарырц азы имариазароуп.
Golden Moments агәалашәара ицхыраауеит ҳәа аҳәома?
Мап. Golden Moments агәырҿыхареи еицәажәареи рзы иҟаҵоу мариоу еицырзеиҧшу хәмаррақәоуп. Ари адеменциа ихәышәтәӡом, адигноз ақәнамҵоит, аҧырхага аҭаӡом, ахшыӷә ма агәалашәара иазкны аҳәамҭақәа ҟанаҵаӡом.
Адеменциа зцу рзы аҧхьарца ахә шәахәтәума?
Раҧхьа ахәыда версиақәа шәыриаша, ҩ-мчыбжьак шәызхылаҧшуа ауаҩы дицны шәахәаҧш. Аҧара ашәара аҧхьарца иаҳа ахәарҭа ду анаҭомызт. Шәахьӡналацынӡа, ахархәара шаанкылатәу шәахәаҧш.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Lumosity to Pay $2 Million to Settle FTC Deceptive Advertising Charges for Its "Brain Training" Program · Federal Trade Commission
- FTC Finalizes Changes to the Health Breach Notification Rule · Federal Trade Commission
- Protecting the Privacy and Security of Your Health Information When Using Your Personal Cell Phone or Tablet · U.S. Department of Health and Human Services
- Cognitive Health and Older Adults · National Institute on Aging
- Can cognitive stimulation benefit people with dementia? · Cochrane
- Understand app privacy & security practices with Google Play's Data safety section · Google Play Help
- About privacy information on the App Store and the choices you have to control your data · Apple Support
- Activities · Alzheimer's Association