Nuwɔnawo

Bianyawo Blave kple Dzeɖoɖo Fefewo na Ame siwo le Agbe kple Susumedɔléle

Wowɔ asitɔtrɔ le eŋu 3 miniti xlẽGolden Moments ƒe ƒuƒoƒoae ŋlɔe · Alesi míeŋlɔa nui

Ŋuɖoɖo kpuia

Bianyawo blave ate ŋu anye fefe fafɛ si me hadede le ne amea nya ŋuɖoɖoa. Eƒe susu bua nu aɖe ŋu, nèbiaa nyawo siwo ŋu woaɖo eŋu be ɛ alo ao, eye ame aɖeke mele dodokpɔ me o. Dzeɖoɖo fefe bubuwo, abe “Esia alo ekemɛ” kple “Nukae nàtia?” ene, wɔa dɔ nenema ke: wonaa mɔnukpɔkpɔ be woagblɔ susu kple ŋutinya, ke menye nyateƒenyawo o. Na fefeawo nanɔ kpuie, ɖe mɔ na amea be wòagbe, eye mègaɖɔ nya siwo wogblɔ kpɔ o.

  • Na ame si dzi nèle kpɔm la nabu nusi alo lãa ŋu, ale be eyae nye numanyala. Wòe abia nyawo, eye wòaɖo eŋu be ɛ alo ao.
  • Ðe mɔ na numegbe, kpekpeɖeŋu sue, alo asidzesi. Mègaɖɔ xexlẽdzesi alo akɔnta le nya agbɔsɔsɔ si wòxɔ ŋu o.
  • Tia nu siwo bɔ le ame si dzi nèle kpɔm la ƒe agbe me, abe nuɖuɖu si wòlɔ̃na, dɔwɔnu alo teƒe aɖe ene.
  • Nyawo siwo ku ɖe susu ŋu, abe ‘Nukae nàlɔ̃ wu...?’ alo ‘Ekae dzɔ dzi na wò wu?’ ene, ŋuɖoɖo vɔ̃ aɖeke mele wo ŋu o.
  • Dzudzɔ ne amea megadi be yeagakpɔ gome o. Zi eve alo zi etɔ̃ sɔ gbɔ.
Le axa sia dzi (6 akpawo) .
  1. Nu ka tae míatrɔ se siwo bɔ?
  2. Alesi nàfe bianyawo blave fafɛ
  3. Nu nyui siwo woatia
  4. Dzeɖoɖo fefe bubuwo
  5. Nu kae woawɔ ne ame si dzi nèle kpɔm la ƒe dzi dze eme?
  6. Nu siwo fefewo ate ŋu awɔ kple nu siwo womate ŋu awɔ o

Ƒome geɖe di be yewoafe fefe ɖekae si anɔ abe dzeɖoɖo ene, ke menye dodokpɔ o. Bianyawo blave kple fefe mawo tɔgbi ate ŋu awɔ dɔ nyuie, elabena seawo le bɔbɔe eye dzeɖoɖoa ate ŋu ayi afi sia afi. Nu vevitɔe nye be nàtrɔ dɔ siwo amewo wɔna zi geɖe: ame si dzi nèle kpɔm lae bua ŋuɖoɖoa ŋu, eye wòe abia nyawo. Axa sia ɖe alesi nàwɔ fefe siawo fafɛ me, kple dzeɖoɖo fefe siwo sɔ na ame siwo le agbe kple susumedɔléle.

Nu ka tae míatrɔ se siwo bɔ?

Le dodokpɔ si bɔ me la, ame ɖeka biaa nya eye evelia ele be wòanyae. Esia naa ame si le agbe kple susumedɔléle la nɔa teƒe si wòate ŋu ado kpo nu le, eye esia ate ŋu avee. Ne eyae tia nua eye wòe dze agbagba be yeanyae la, eyae nye numanyala. Ŋuɖoɖoa le esi, eyae tso nya me be yeaɖo eŋu be ɛ alo ao, eye wòate ŋu akpɔ dzidzɔ esi nèle agbagba dzem.

National Institute on Aging aɖo aɖaŋu na kplɔlawo be woazã nyawo kpuie, bɔbɔe, nyabiase ɖeka ɣeyiɣi ɖeka, kple gbe fafɛ si me dzigbɔɖi le. Nu siawo wɔa dɔ nyuie kple nyagɔmeɖeɖe fefewo.

Alesi nàfe bianyawo blave fafɛ

  1. Tia tanya aɖe tso ame si dzi nèle kpɔm la ƒe agbe me, abe dzodoƒe, abɔ, lãwo alo ƒuta ene.
  2. Na wòabu nu aɖe ŋu eye wòagblɔe blewu, alo afia nɔnɔmetata ƒe kaɖi ale be mehiã be nàsee o.
  3. Bia nyabiase ɖeka si ŋu woaɖo eŋu be ɛ alo ao ɣeyiɣi ɖeka. “Nuɖuɖuea?” “Elolo wu afɔkpa?”
  4. Xɔ ŋuɖoɖo sia ŋuɖoɖo. Taʋuʋu, taʋuʋu yi megbe, alo nukoko hã nye ŋuɖoɖo.
  5. Gblɔ nya siwo nèsusu kple gbe sesĩ eye nàkpɔ dzidzɔ le wo ŋu. Ne ènya nu nyuitɔ la, mikpɔ dzidzɔ ɖekae.
  6. Na kpekpeɖeŋu sue ne edze abe amea mele nya kpɔm o ene: “Enye nu aɖe si le dzodoƒe.”
  7. Mègaɖɔ nyawo ƒe xexlẽdzesi o eye mègaɖɔ xexlẽdzesi aɖeke o.

Ne ame si dzi nèle kpɔm la mate ŋu akplɔ seawo ɖo o la, trɔ ɖe mɔ bɔbɔe aɖe ŋu: yɔ nu ʋɛ aɖewo eye wòafia asi ɖe esi sɔ dzi.

Nu nyui siwo woatia

  • Atikutsetse, amagbe alo seƒoƒo si wòlɔ̃na
  • Lã si tso agble, lãkpɔƒe alo aƒemelã si nɔ esi
  • Dɔwɔnu, abe fiakuku, agblenu alo abiŋui ene
  • Xɔmenu alo aƒemenu aɖe
  • Teƒe si wonya nyuie, abe abɔ alo du aɖe ene
  • Awu si wòlɔ̃na be yeado

Ƒo asa na amewo ƒe ŋkɔwo, nu sia nu si ate ŋu ahe nuxaxa vɛ, kple nu siwo ate ŋu anye afɔku alo siwo bɔbɔ be woatɔtɔ.

Dzeɖoɖo fefe bubuwo

  • Esia alo ekemɛ. Na tiatia eve eye nàbia esi wòlɔ̃na wu: tii alo kɔfi, towo alo atsiaƒu, awu dzĩ alo awu blɔ. Ŋuɖoɖo nyuitɔ aɖeke mele eme o.
  • Nukae nàtia. Bia nyabiase fafɛ, bɔbɔe aɖe: “Ðe nàlɔ̃ be yeaɖu nu le gbedzi loo alo yeaɖu fiẽnu le gota?”
  • Wu nyagbɔgblɔa nu. Nyagbɔgblɔ aɖe si wonya, gake eƒe nuwuwu tsi anyi. Kpɔ míaƒe nyagbɔgblɔ wuwu fefewo hena mɔfiame.
  • Yɔ teƒea ŋkɔ. Bia be wòaɖɔ xɔ, du alo nukpɔkpɔ si wòlɔ̃na me, eye nàkpe ɖe eŋu be nàkpɔe le susu me hã.
  • Nyabiase siwo le bɔbɔe le kaɖiwo dzi. Míaƒe dzeɖoɖo kaɖiwo naa nyabiase siwo le bɔbɔe le tanya vovovowo nu, siwo woate ŋu ata na kplɔ̃a.

Hena susu bubuwo siwo ku ɖe ŋkuɖoɖo kple agbenɔnɔ ŋutinya ŋu, kpɔ ŋkuɖoɖo nyawo. Hena dodokpɔ ƒe dzidzɔ si wowɔ fafɛ, kpɔ nyabiase bɔbɔewo na ame tsitsi siwo le agbe kple susumedɔléle, si zãa tiatiawo eye xexlẽdzesi aɖeke mele eme o.

Nu kae woawɔ ne ame si dzi nèle kpɔm la ƒe dzi dze eme?

Dzudzɔ, ko alɔgbɔnu eye nàgblɔ nya abe, “Na míafe fefe bubu aɖe” ene. Ne dzi dze eme la, efia be ele be míatrɔ fefe, ke menye be míazi edzi wu o. Míaƒe mɔfiame si ku ɖe alesi nàfe fefe kple ame si le agbe kple susumedɔléle ŋu la ɖe alesi nàtrɔ seawo le fefe me me.

Nu siwo fefewo ate ŋu awɔ kple nu siwo womate ŋu awɔ o

Dzeɖoɖo fefewo naa dzidzɔ eye wonaa hadede. Woate ŋu akpe ɖe amewo ŋu be woado ka kple wo nɔewo eye woagblɔ ŋutinya. Womeda susumedɔléle o, wometsi enu o, eye woxe mɔ nɛ hã o. Na taɖodzinu la nanɔ bɔbɔe: ɣeyiɣi dzeani aɖe ɖekae.

Nyabiase siwo bɔ

Ðe bianyawo blave nyo na ame siwo le agbe kple susumedɔléle?

Anyo, ne ame si dzi nèle kpɔm lae nye ame si bu ŋuɖoɖoa ŋu eye ame aɖeke mele dodokpɔ me o. Ne wozãe abe dodokpɔ ene, eye kplɔla la gblɔ nya aɖe si amea ele be yeaɖo ŋku edzi la, ate ŋu anɔ abe dodokpɔ ene. Na seawo nanɔ bɔbɔe eye woadze dɔmenyo.

Nuka ŋue ame si dzi nèle kpɔm la ate ŋu abu le bianyawo blave me?

Nu bɔbɔe siwo wonya nyuie wɔa dɔ nyuie wu: atikutsetse, lã, dɔwɔnu, seƒoƒo ƒomevi, xɔmenu, alo teƒe si wonya nyuie. Ƒo asa na susu siwo me mekɔ o, amewo ƒe ŋkɔwo kple nu sia nu si ate ŋu ahe nuxaxa vɛ.

Nu kae woawɔ ne ame si dzi nèle kpɔm la mate ŋu aɖo eŋu be ɛ alo ao o?

Zã asidzesiwo, asi si dzi wodo alo esi wotu yi anyi, alo fia asi ɖe nɔnɔmetata ƒe kaɖi dzi. Àte ŋu agblɔ nya siwo nèsusu kple gbe sesĩ hã, eye nàna wòaɖo eŋu kple taʋuʋu, alɔgbɔnu alo nya ɖeka.

Ðe dzeɖoɖo fefe bubuwo li na ame tsitsi siwo le agbe kple susumedɔléle?

Ɛ̃, woli. ‘Esia alo ekemɛ’ biaa nu eve siwo dome wòatia. ‘Nukae nàtia’ biaa eƒe susu. Kaɖi fefe si me nyabiase siwo le bɔbɔe le, abe Golden Moments ƒe dzeɖoɖo kaɖiwo ene, naa mɔnukpɔkpɔ be woagblɔ ŋutinya tso gbesiagbe agbe ŋu.

Dzɔtsoƒewo

Míeɖoa kadodo ɖe habɔbɔwo kple nusɔsrɔ̃ siwo dzi axa sia ɖoa ŋu ɖo la gbɔ. Wolé ŋku ɖe wo dometɔ ɖesiaɖe ŋu ne wowɔ axaa yeyee.

  1. Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  2. Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  3. Activities · Alzheimer's Association
  4. Activities for dementia · NHS

Èdzra ɖo ɖe fefe fafɛ aɖe ŋua?

Nɔnɔmetata gãwo, ɣeyiɣidzidzenu aɖeke meli o, dzesi aɖeke meli o eye naneke meli woade asi ete o. Fe ɖekae le wò web-browser me.

Tsɔ fefe siawo ɖe asi

Golden Moments dɔwɔnu si wozãna femaxee na iPhone, iPad kple Android: nɔnɔmetata ƒe tile gãwo, fefe siwo me wò ŋutɔ wò ƒomea ƒe fotowo le, kple nɔnɔmetatawo ƒe agba siwo wɔa dɔ Wi‐Fi manɔmee. Akɔntabubu, boblododo, ɣeyiɣidzidzenu alo dzesi aɖeke meli o.