Akissut naatsoq
Marlunnik apeqqutit nuannaarutigineqarsinnaapput eqqissisimanarlu, taamaallaat akerusussaq inummut nalinginnaasoq. Taamaasilluni nammineq sumik eqqarsaatigissavaa, ilissilu aperisusi aap imaluunniit naamik akisinnaasunik, kinaalluunniit misissueqqaanngilaq. Oqaloqatigiinnikkut nuannaarutit allat, soorlu “Una imaluunniit taanna” aamma “Suna toqqassaviuk?”, taamatut atorneqarsinnaapput: isumaliutissanik oqaluttuarisaanernillu kajumissaarput, paasisimanerlunilluunniit apeqqutaanngilaq. Sivisussusissanik killilersoritsi, inummut qimaanissamut akuerisi, akernerillu kisissornagit unitsinnagit.
- Inummut nammineq sumik utoqqaliussaq imaluunniit uumasoq eqqarsaatersortoq; taamaasilluni ilisimatooq. Ilissi aperisusi, inullu aap imaluunniit naamik akiivoq.
- Qimaanissamut, ilitsersuinissamut imaluunniit malugaasigut ersersuinissamut akuerisi. Kisitsisarnissaq imaluunniit apeqqutit qaffit amerlassusaat kisitsineq unitsiguk.
- Ullorsiutassat ullut tamaasa atorneqartartut inummut imminut inuuneraniit toqqakkit, soorlu nerisassaq asaneq, sakkussaq imaluunniit illitarsimasoq.
- Isumaliutissanik apeqqutit, soorlu ‘Suna toqqassagaluarpiuk?’ imaluunniit ‘Suna annerusumik nuannarivat?’, akinik eqqortunik peqanngilaq.
- Inup soqutiginnilersimanera unitsiguk. Maarluinnarluunniit pingasuunnik marloriarluni naammassaaq.
Quppernermi matumani (immikkoortut 6)
Ilaqutariit amerlasuut peqatigiillutik nuannaaruteqarnissamik kissaatigineqarluarnissamik kissaappaat, misissueqqaannginnermik. Marlunnik apeqqutit aammalu siunertaanermut assingusut isumasioqqissaartitsisinnaapput, malittarisassaat ajornanngimmata oqaloqatigiinnerlu qanoq siunertassanersoq aalajangersinnaanagu. Paatsiveqarnissamut pingaaruteqaq inuttatut atorfissaq paarlattarlugu: inuk akerusussaq eqqarsaatigissavaa, ilissilu aperisusi. Qupperneq manna ersersitsivoq qanoq nuannarutit taakku eqqissisimanermik ingerlattassallugit, aammalu oqaloqatigiinnikkut nuannaarutit suut dementiaqartunut naleqqutinersut.
Sooq malittarisassat nalinginnaasut paarlattaartarpavut?
Paatsiveqarnermi nalinginnaasumi ataaseq aperivoq aallalu ilisimasaqarnissaminik. Taamaalilluni inuk dementiaqartoq ajorsinnaasumik inissisimavoq, tamannalu aliasuutigisinnaalluni. Inuk nammineq toqqagaqalersortillugu ilissilu isumasiorniartillugu, ilisimatooq. Akissutissaq tigummivaa, nammineq aalajangissavaa aap imaluunniit naamik oqarniassasoq, aammalu ilissi misileqqissaartillugu nuannaarutigisinnaavaa.
National Institute on Aging inersimasunik isumaginnittunut siunnersuuteqarpoq oqaasinik najoqqutanik, oqaatiginnissunik, ataasiakkaanik apeqqutinik aammalu eqqissisimasumik kammalaatusumik oqaatsitseqarnissamik. Periaatsit taakku isumasioqqissaarnissamut nuannarutini iluaqutaapput.
Marlunnik apeqqutinik qanoq eqqissisimanermik nuannarineqarsinnaava
- Sammisaq toqqaruk inummut inuuneraniit, soorlu igaffik, naatsiivik, uumasut imaluunniit sinaaq.
- Nammineq sumik eqqarsaatersinnaatigoorsarlugu nipilimmik oqaluttuarliuk, imaluunniit assiliarsuaq takutikkuk tusarnissaqartinnagu.
- Ataasiakkaanik aap imaluunniit naamik akisinnaasumik apeqqutigisaa. “Nerisassaqiua?” “Kammit annerua?”
- Aki akueruk. Niaqumik angersitsineq, niaqumik akaarinninneq imaluunniit illarneq tamarmik atorneqarsinnaapput.
- Isumaliutissatit nipituumik saqqummiikkit aammalu nuannaartigikkit. Eqqortumik isumasioruit, peqatigititse.
- Ilitsersuisinnaavutit inuk navianartumik misigisinnaaguni: “Igaffimmiittoquuvoq.”
- Apeqqutit kisissornagit unitsikkit kisitsisarnissarlu unitsiguk.
Inuk malittarisassat malinnaajunnaaruniuk, ajuannerusumik allanngortikkit: ilissi arlaannik ataasiakkaanik oqarfigisinnaavusi taannalu eqqortumut tikkuaassaaq.
Toqqagassat iluaqutat
- Paarnagaq, naatitatut imaanulluunniit naasoq asaneq
- Uumasoq narsaavingmiittoq, uumasuartut illuatniittoq imaluunniit uumasoq angerlarsimaffigisimasaat
- Sakkussaq, soorlu hammeri, naqitsisassaq imaluunniit mersortaataq
- Igavissaq imaluunniit illup iluani atorneqartoq
- Sumiiffik illitarsimasaat, soorlu naatsiiveqarfissaq imaluunniit illoqarfik
- Atisaq asagaluaraat
Inuit atii, aliasuutigisinnaasut aammalu sunaluunniit navianarsinnaasoq imaluunniit paatsuuteqqajaasoq toqqassanngilat.
Oqaloqatigiinnikkut nuannaarutit allat
- Una imaluunniit taanna. Marlunnik siunnersuutiginnigit aammalu suna toqqarnerusummagu aperiuk: tii imaluunniit kaffi, qaqqat imaluunniit imaq, atisaq aappalaartoq imaluunniit tungujortuuvoq. Aki eqqortoqanngilaq.
- Suna toqqassagaluarpiuk? Apeqqutinik eqqissisimanik, soqutiginnittunik aperiuk: “Picnic-ilerusuppit imaluunniit neriartorfiginninniarusuppit?”
- Oqaaseq naaneruk. Oqaaseq illitarsimasoq naanerneqanngitsoq. Siunnersuutissatsinnut oqaaseq naaneruk nuannaarutit takuuk.
- Sumiiffik taaguuk. Ini asaneq, illoqarfik imaluunniit isikkivik nassuiaatiginnissaanut kajumissaaruk, ilissilu ataatsimi takorloorniarlugit.
- Ammasunik kajumissutsinik kortit. Uagut oqaloqatigiinnikkut kortit sammisanik tamarmik ammasunik kajumissutsinik neqerooruteqarlutik, nerrivimmi toqqorsivimmut naqitassanut.
Eqqaamasanik inuunermillu oqaluttuarisaanernik pitsaasunik ilaqartut assersuutit amerlanerusut takusinnaavat eqqaamasanik apeqqutit. Paatsiveqarnissamut nuannaarutigineqarnissaq eqqissisimanartumik, takukkit paatsiveqarnissat ajornanngitsut siutaanerusunut dementiaqartunut, toqqagassat atorlugu kisitsisarnissarlu unitsillugu.
Inuk impatientaarpat qanoq iliussaava?
Unitsigit, qunnguutiguk aammalu ima oqaatigisinnaavat: “Allamik nuannaarluta.” Impatience malugisassatutuuvoq nuannarut allanngortissallugu, aaqqissuussaanatik pinaveersaartitsinngitsumik. Ilitsersuutivtigut dementiaqartoq peqatigisarlugu qanoq nuannarineqarsinnaasoq takutinneqarpoq qanoq malittarisassat sukkasuumik allanngortinneqarsinnaanersut.
Nuannarutit suut iluaqutigisinnaavaat suutillu_HELP_naanngilai
Oqaloqatigiinnikkut nuannaarutit nuannarineqarluarlutik inuiaqatigiinnit pisuupput. Inuit ataqatigiittalersinnaavaat oqaluttuarisaanerlutillu. Dementiaunniit ajorunnaarsinnaanngilaat, killissinnaanngilaat imaluunniit pinaveersaartissinnaanngilaat. Siunertaq ajuannersuutiguk: peqatigiillutik pissanganartoq pilersillugu.
Apeqqutit nalinginnaasut
Marlunnik apeqqutit dementiaqartunik nuannaarutigineqarsinnaappat?
Aappi, inup nammineq akerusussaq eqqarsaatigiguniuk kinaluunniit misissueqqaanngippat. Ajornaatsoorsinnaavoq, paatsiveqarnissamut atorneqartillugu inummut eqqaamasaqaqqaartumillu aperineqartillugu. Malittarisassat ammasut ilungersunarlu innarliigit.
Sunik inuk marlunnik apeqqutini eqqarsaatersinnaava?
Pikkorissuussuit illitarsimasullu iluaqutaapput: paarnagaq, uumasoq, sakkussaq, naasoq, igavissaq imaluunniit sumiiffik eqqumiitsuliorfigisimasaat. Isumassarsiat ersarissuit, inuit atii aammalu sunaluunniit aliasuutigisinnaasoq toqqassanngilat.
Inuk aap imaluunniit naamik akisinnaanngippat qanoq iliussaava?
Malugaasigut ersersuutinik, agsassanik qulaannut sammukaannut imaluunniit assiliarsuanut tikkuaannartumik atorit. Aamma isumaliutissanik nipituumik saqqummiisinnaavutit, inullu niaqumik, qunnguamik imaluunniit oqaasimik akissaaq.
Oqaloqatigiinnikkut nuannaarutit allat siutaanerusunik dementiaqartunik peqartappat?
Aappi. ‘Una imaluunniit taanna’ apeqquteqarpoq suna marlunnit toqqarnerusummagu. ‘Suna toqqassagaluarpiuk?’ isumaliussinermik apeqquteqarpoq. Oqaloqatigiinnikkut kortit ammasunik kajumissutsinik, soorlu Golden Moments-imi oqaloqatigiinnikkut kortit, ullut tamaasa inuunermik oqaluttuarisaanermik kajumissaarput.
Najoqqutat
Suliniaqatigiiffiit misissuinerillu quppernerup matuma toqqammavigisaasa innersuussutaat ilannguppavut. Quppernerup nutarterneqarnerani tamarmik misissorneqarput.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS