Ŋuɖoɖo kpuia
Wu-lododo fefewo xlẽa nyagbɔgblɔ aɖe si wonya nyuie eye wotɔna hafi nya mamlɛtɔa, abe "Mègaxlẽ kokloziwo hafi woa..." ene. Ame si ŋu nèle be kpɔm ate ŋu agblɔ nuwuwua, alo atia tso tiatia eve alo etɔ̃ me. Zã lododowo siwo me ame si ŋu nèle be kpɔm tsi le, na tiatiawɔblɔɖe, eye nàbu ŋuɖoɖo ɖe sia ɖe abe gɔmedzedze nyui aɖe na dzeɖoɖo ene, menye be esɔ alo mesɔ o o. Golden Moments naa wu-lododo fefe femaxee si nàte ŋu awɔ le tablɛt alo kɔmpiuta dzi.
- Zã lododowo tso ame si ŋu nèle be kpɔm ƒe agbe kple dekɔnu me, eye na tiatiawɔblɔɖe ne ŋuɖoɖo faa sesẽna.
- Gblɔ akpa gbãtɔ blewu, tɔ vie, eye nàlala. Mègawu nya la nu kabakaba o, eye mègadoe kpɔ o.
- Bu ŋuɖoɖo ɖe sia ɖe abe gɔmedzedze nyui ene. Gblɔ be 'Esia nyo' eye miaƒo nu tso eŋu, ɖe ɖɔɖɔɖo teƒe.
- Lododowo ate ŋu anye nu siwo gɔme sese sesẽ. Lé ɖe lododo bɔbɔe, siwo wonya nyuie ŋu na ame siwo le titina alo emegbe ƒe afɔɖeɖewo me.
- Dzudzɔ ne ɖetsɔleme nu yi. Aɖabaƒoƒo atɔ̃ va ɖo ewo ƒe lododowo ate ŋu anye ɣeyiɣi vivi aɖe blibo.
Le axa sia dzi (7 akpawo) .
Wu-lododo fefe zãa nyagbɔgblɔ aɖe si wonya nyuie si tɔna hafi eƒe nya mamlɛtɔ. Na ame geɖe la, enye mɔ fafɛ, si me nya sesẽ aɖeke mele o, si dzi woato ama ɣeyiɣi aɖe. Fefea wɔa dɔ elabena nyawo nye xoxowo eye wonya wo nyuie, eye mehiã be ame si ŋu nèle be kpɔm naɖo ŋku nane tso egbe ŋu o. Mɔfiame sia ɖe alesi woawɔe, alesi woatia lododowo, kple alesi woawɔe wòanɔ bɔbɔe me.
Nukae nye wu-lododo fefe?
Enye fefe kpui aɖe si me ame ɖeka xlẽa lododoa ƒe akpa gbãtɔ eye evelia wua enu. Le kpɔɖeŋu me, àte ŋu agblɔ lododo aɖe ƒe gɔmedzedze eye nàna ame si ŋu nèle be kpɔm nawui nu. Ame ate ŋu agblɔ nuwuwua, afia asii, alo atia tso nuwuwu eve alo etɔ̃ si nèna me. Ame aɖewo hã kpɔa dzidzɔ be yewoaxlẽ akpa gbãtɔa.
Golden Moments naa esia abe wu-lododo fefe femaxee si me nuŋɔŋlɔ gãwo le. Àte ŋu awɔe hã ne screen aɖeke mele asiwò o, to akpa gbãtɔa gbɔgblɔ kple lalawo me ko.
Alesi woawɔe, afɔɖeɖe ɖe afɔɖeɖe dzi
- Tia ɣeyiɣi si me tomefafa le eye nànɔ anyi le ŋku ŋgɔ, nàtrɔ mo ɖe ame si ŋu nèle be kpɔm ŋu.
- Xlẽ akpa gbãtɔa blewu, le gbe fafɛ me, eye nàtɔ vie. National Institute on Aging kafua be woaƒo nu blewu eye woazã nyagbɔgblɔ kpui, bɔbɔewo.
- Lala. Na sɛkɛnd ʋɛ aɖewo. Ne naneke meva o la, na nuwuwu eve alo etɔ̃, eye ɖeka nanye esi sɔ.
- Kpɔ dzidzɔ ɖe ŋuɖoɖo ɖe sia ɖe ŋu. “Ɛ̃, eyae nye ema” alo “Nyemebu eŋu nenema o” nana wònɔa lɔlɔ̃ me.
- Miaƒo nu tso lododoa ŋu. Bia nu si gɔme wòle na wo, alo afi si wosee le. Afi siae asixɔxɔ ŋutɔŋutɔ le.
- Dzudzɔ hafi woaɖe ɖi. Lododo ʋɛ aɖewo kple nukoko nye ɣeyiɣi blibo.
Tiatiawɔblɔɖe nana evɔ womadoe kpɔ o
Nuwuwu siwo woatia ate ŋu ana fefea nanɔ bɔbɔe, gake ate ŋu ase le eɖokui me abe dodokpɔ ene ne wona wo abe kuxi ene. Na wòanɔ fafɛ. Gblɔ be “Àdi be mase nuwuwua alo àtia ɖeka?” ɖe “Esi kae nye eya?” teƒe. Na tiatiawɔblɔɖewo le lalawo megbe, menye hafi ame si ŋu nèle be kpɔm nakpɔ mɔ aɖo ŋu o.
Ne ame si ŋu nèle be kpɔm ƒe dzi le fu ɖem alo ŋu le ekpem la, ɖe asi le fefea ŋu eye nàyi nu bubu dzi. Míaƒe aɖaŋuɖoɖowo tso dzeɖoɖo ŋu ɖe alesi nàtrɔ mɔ evɔ màna nya aɖeke nado o me.
Lododowo tiatia siwo asɔ na ame si ŋu nèle be kpɔm
- Zã ame si ŋu nèle be kpɔm ŋutɔ ƒe lododowo. Bia ƒomea nu si wo dzila alo srɔ̃a gblɔna ɣesiaɣi. Lododowo tso ɖevime nyea esiwo wonya bɔbɔe zi geɖe.
- Tia lododo kpui, siwo ku ɖe gbesiagbe agbe ŋu. Nyagbɔgblɔwo tso yame ƒe nɔnɔme, nuɖaƒe, abɔ, ƒome kple ƒe ɣeyiɣiwo ŋu bɔ eye wosesewo bɔbɔe.
- Na wòanɔ bɔbɔe. Lododowo siwo nɔ te ɖe nyagbewo xoxowo alo nufiafia aɖe dzi ate ŋu atɔtɔ ame. Dzra wo ɖo na ame siwo kpɔa dzidzɔ ɖe wo ŋu.
- Kpɔ gbea ɖa. Lododo geɖe metrɔna nyuie o. Zã lododowo siwo ame si ŋu nèle be kpɔm nya le woawo ŋutɔ ƒe gbe me, ne ehiã be nàdi yeyewo hã.
Lododowo le tanya vovovowo nu
Kpɔɖeŋu ɖe sia ɖe si le ete la ɖe nuwuwua fiana le akɔtagbalẽviwo me na wò. Xlẽ akpa gbãtɔa ko, emegbe nàlala.
- Yame ƒe nɔnɔme: Lododo siwo ku ɖe tsi, ya, alo ŋdɔ ŋu.
- Nuɖaƒe kple nuɖuɖu: Lododo siwo ku ɖe nuɖaɖa alo nuɖuɖu ŋu.
- Aƒe kple ƒome: Lododo siwo ku ɖe aƒe alo ƒome ƒe kadodo ŋu.
- Ƒe ɣeyiɣiwo kple abɔ: Lododo siwo ku ɖe ƒe ɣeyiɣiwo alo abɔmenuwo ŋu.
Nukae mawɔ ne ame si ŋu nèle be kpɔm mate ŋu aɖo ŋu o?
Ame aɖewo mate ŋu akpɔ nyawo le emegbe ƒe afɔɖeɖewo me o. Mègaɖe asi le lododoa ŋu o. Xlẽe, ko alɔgbɔnu, eye nàkpe wo be woaɖo ŋu to asidedeagble, taʋuʋu, alo nɔnɔmetata aɖe tiatia me. Nyagbɔgblɔ si wonya ƒe ɖoɖo si woama ate ŋu aganye ɣeyiɣi si woɖu ɖekae. Àte ŋu atsɔ fefea akpe ɖe ha, nunono fafɛ, alo asi ŋu sisisis ŋu, abe alesi wòle míaƒe wɔna siwo sɔ na emegbe ƒe afɔɖeɖewo me ene.
Mɔ bubuwo siwo dzi nàto azã lododowo
Lododowo ate ŋu akplɔ ame ayi dzeɖoɖo tso ame aɖe ƒe agbe va yi ŋu me nyuie. Àte ŋu akpe wo be woagblɔ ŋutinyawo to nyabiasewo dzi tso ŋkuɖoɖo nyawo me, alo awɔ fefe si do ƒome kplii abe dzeɖoɖo kaɖiwo ene. Ne èdi susu bubuwo le ŋkeke bliboa me la, kpɔ wɔna siwo sɔ na ame siwo le agbe nɔm kple ŋkuɖodzinuɖeɖe ƒe kuxiwo.
Nyabiase siwo bɔ
Nukae nye wu-lododo fefe na ame si le agbe nɔm kple ŋkuɖodzinuɖeɖe ƒe kuxiwo?
Enye fefe si xlẽa lododo aɖe si wonya nyuie vaseɖe eƒe nya mamlɛtɔ dzi, emegbe ekpena ɖe ame si ŋu nèle be kpɔm ŋu be wòawui nu. Ame ate ŋu agblɔ nuwuwua, afia asi tiatia aɖe, alo akpɔ dzidzɔ ɖe lododoa sese ko ŋu. Golden Moments naa tɔtrɔ femaxee aɖe si ɖea tiatiawɔblɔɖewo fiana le screen dzi eye wòɖea nuwuwua fiana blewuu.
Ðe wu-lododo nye ŋkuɖodzinu dodokpɔa?
Ate ŋu ase le eɖokui me nenema ne wowɔe abe dodokpɔ ene. Wɔe abe ɣeyiɣi fafɛ, si mieɖu ɖekae ene, na tiatiawɔblɔɖe, ŋe aɖaba ƒu ŋuɖoɖo ɖe sia ɖe si naa nuxaxa dzi, eye mègaɖe dzesi alo dzidzedzekpɔkpɔ afia gbeɖe o. Taɖodzinue nye dzidzɔkpɔkpɔ kple dzeɖoɖo.
Lododo kawoe sɔ nyuie na ame tsitsiwo kple ŋkuɖodzinuɖeɖe ƒe kuxiwo?
Lododo kpui, siwo wonya nyuie tso gbesiagbe agbe ŋu la sɔa ame wu zi geɖe: lododowo tso yame ƒe nɔnɔme, nuɖaƒe kple aƒe me, kple ƒome alo ƒe ɣeyiɣiwo ŋu. Lododowo tso ame si ŋu nèle be kpɔm ƒe ɖevime ate ŋu anye esiwo wònya bɔbɔe. Ƒo asa na lododo sesẽwo, elabena woate ŋu atɔtɔ ame.
Nukae mawɔ ne ame si ŋu nèle be kpɔm na nuwuwu bubu?
Xɔe lɔlɔ̃tɔe eye nàbia nu si gɔme wòle nɛ. Ame geɖe naa nuwuwu si to vovo gake wòsɔ, alo esi tso lododo bubu me. Zãe abe mɔ aɖe si dzi nàto adze dzeɖoɖo tso woƒe agbe ŋu ene.
Dzɔtsoƒewo
Míeɖoa kadodo ɖe habɔbɔwo kple nusɔsrɔ̃ siwo dzi axa sia ɖoa ŋu ɖo la gbɔ. Wolé ŋku ɖe wo dometɔ ɖesiaɖe ŋu ne wowɔ axaa yeyee.
- Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease: Do's and Don'ts · National Institute on Aging
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS