Аҭак кьаҿ
Аҭак ауаҩы ихаҭа ианырдыруа, ҩажәа зҵаара хәмарра рахьтә хьаада еибаҳәашьоуп. Ауаҩы акы игәы иҭеикуеит, уара «ааи» мамзаргьы «мап» ҳәа аҭак змоу азҵаарақәа уҭоит, убри аҟнытә аӡәгьы дрызҵаауам. Егьырҭ аиҿцәажәаратә хәмаррақәа, убас еиԥш «Ари ма уи» ма «Иарбан уара иалхыз?», убас еиԥш ауп ишынхо: урҭ афактқәа ракәымкәа, агәаанагарақәеи аҭоурыхқәеи еиҩшара ирыԥхьоит. Араундқәа кьаҿны ишәымазааит, ауаҩы иҭахымзар днырҵәа, зныкымгьы зқьынтә уи ахәыцрақәа шәмыԥхьаӡан.
- Ауаҩы амаҭәар ма аԥстәы игәы иҭаицарц азин иҭат, убри аҟнытә аҭак иара ауп издыруа. Уара азҵаарақәа уҭоит, иаргьы «ааи» ма «мап» ҳәа аҭак ҟаиҵоит.
- Азин иҭат агәалашәара, ацхыраара, ма ахәашала аҭак аҟаҵара. Зныкымгьы ахыԥхьаӡара шәмырбалан, шаҟа зҵаара шәҭаз шәмыԥхьаӡан.
- Ауаҩы иԥсҭазаара иалҵыз есымшатәи амаҭәарқәа алышәх, иаҳҳәап, бзиа ирбо афатә, амаруга, ма аҭыԥ.
- Агәаанагаратә зҵаарақәа, иаҳҳәап «Иуиашоузеи...?» ма «Иарбан уара еиҳа бзиа иубо?», рҿы ииашам ҭак ыҟаӡом.
- Ауаҩы агәаҳәара аниӡлалак ахәмарра шәырҿыц. Ҩ-раундк ма х-раундк фадахоит.
Ари адаҟьаҿы (6 аҟәшақәа)
Ауаажәларра рацәа рҭахын еицыхәмаруа, аԥышәара акәымкәа аиҿцәажәара еиԥш иҟоу ахәмарра. Ҩажәа зҵаареи убри еиԥшу агәахәаратә хәмаррақәеи бзианы иашахоит, избан акәзар аԥҟарақәа мариоуп, аиҿцәажәарагьы шәарҭаху ахь иацар алшоит. Ахадара уи ауп, ахаҿқәа реилкаара шәаԥсахыр: уара узызхьаԥшуа ауаҩы аҭак игәы иҭеикуеит, уара урызҵаауеит. Ари адаҟьаҿы еилкаауп абарҭ ахәмаррақәа хьаада шымҩаԥгатәу, насгьы деменциа зцу ауаа ирықәшәо аиҿцәажәаратә хәмаррақәа арбанқәоу.
Избан есымшатәи аԥҟарақәа реиԥсахра зхадоу?
Есымшатәи авикторинаҿы аӡәы дрызҵаауеит, егьигьы идырра аҭахуп. Уи деменциа зцу ауаҩы агха аҟаҵара дшақәшәо аҭагылазаашьа даҭанакуеит, агхақәагьы агәырҩа рхылҵыр ауеит. Урҭ амаҭәар алхны, уара аҭак уҭаауа анакәха, аҭак урҭ роуп издыруа. Аҭак урҭ рнапаҿы иҟоуп, «ааи» ма «мап» ҳәа аҳәара урҭ ирҳәоит, уара аус уацула уахьыхәаԥшуа агәырӷьара роуеит.
National Institute on Aging ахьчаҩцәа ириҭоит абжьгара: акьаҿ, имариоу аҳәашьақәа шәхы иашәырхәа, цыԥхьаӡа заҵәык азҵаара шәҭа, насгьы аҭынчра, ачҳара змоу абжьы шәымазааит. Абарҭ аҟазшьақәа агәахәаратә хәмаррақәа ирықәшәоит.
Ҩажәа зҵаара хьаада шымҩаԥгатәу
- Атема алшәх ауаҩы иԥсҭазаара иалҵыз, иаҳҳәап абаҳча, аҩны, аԥстәқәа, ма амшын аҿықә.
- Акы игәы иҭаицарц азин иҭат, ласы-ласы иҳәарц, ма асахьа змоу акарта шәырба, уара узымҳәаӡакәа.
- Цыԥхьаӡа «ааи» ма «мап» аҭак змоу заҵәык азҵаара шәҭа. «Ари ирфо маҭәароума?» «Ари амаҵа аасҭа еиҳа дуума?»
- Шаҟа ҭак ыҟоу зегьы шәахәаԥш. Ахырҵәара, ахҵәара, ма аччара зегьы ҭакуп.
- Шәгәаанагарақәа бжьыла шәҳәа шәагьырҿиа. Ииашаны шәгәы иҭашәцазар, шәацыргәырӷьа.
- Ацхыраара шәҭа ауаҩы даангылазар: «Ари аҩны иҟоу маҭәароуп».
- Зныкымгьы азҵаарақәа шәмыԥхьаӡан, ахыԥхьаӡарагьы шәмырбалан.
Ауаҩы аԥҟарақәа дырҿагылар мылшазар, еиҳа имариоу авариант шәахыс: шәара маҭәарқәак шәыхьӡырҳәоит, иаргьы ииашоу дшахысуа.
Ибзиоу алхрақәа
- Бзиа ирбо аҵәца, аҵәа, ма ашәҭ
- Аферма иатәу аԥстәы, азоопарк аҟнытә, ма рҩны ирымаз аԥстәы
- Амаруга, иаҳҳәап ачаԥа, аграбли, ма ахәа
- Аҩнытә маҭәар ма амебель
- Бзианы еицырдыруа аҭыԥ, иаҳҳәап апарк ма ақалақь
- Бзиа ирбон ҳәа есымша иныҟәыргоз аҵәца-маҭәа
Ауаа рыхьӡқәа, агәырҩа зхылҵыр алшо амаҭәарқәа, насгьы ашәарҭара зҵоу ма еиларҵәахо амаҭәарқәа рҟынтә шәацәахьаҵла.
Егьырҭ аиҿцәажәаратә хәмаррақәа
- Ари ма уи. Ҩ-вариантк шәырба, арбан еиҳа бзиа ирбо ҳәа шәрызҵаа: ачаи ма аҟаҳуа, ашьхақәа ма амшын, аҟаԥшь ма аҵәаӷәа маҭәа. Араҟа ииашоу ҭак ыҟаӡом.
- Иуиашоузеи. Имариоу, хьаада зҵаарак шәҭа: «Шәара шәиашоума апикник аҟны, ма аресторан аҿы афатә шәфарц?»
- Ажәаҳәа хыркәша. Еицырдыруа ажәаҳәа аҵыхәа аартны ааныжьра. Асистематә бжьгаразы ҳара ҳ-ажәаҳәа хыркәшаратә хәмаррақәа шәрыхәаԥш.
- Аҭыԥ ахьӡ ҳәа. Бзиа ирбо аҩны, ақалақь ма аԥшра еиҭарҳәарц шәрыҳәа, шәаргьы уи асахьа шәсахьаркырц шәаԥхьоит.
- Аартту азҵаарақәа змоу акартақәа. Ҳара ҳа-иҿцәажәаратә картақәа темала аартту азҵаарақәа рҭоит, астол аҿы шәырбартә еиԥш иҟаҵоуп.
Агәалашәареи аԥсҭазааратә ҭоурыхи ирызку егьырҭ аидеиақәа рзы, шәрыхәаԥш агәалашәаратә зҵаарақәа. Хьаада имҩаԥгоу авикторина бзиа ирбозар, шәрыхәаԥш деменциа зцу аиҳабацәа рзы имариоу авикторина, уахьтә алхрақәа ыҟоуп, ахыԥхьаӡарагьы аԥхьаӡаӡом.
Ауаҩы игәы каҳазарзеи?
Шәаангыла, шәчча, убасгьы шәҳәа: «Даҽакала ҳхәмарп». Агәкаҳара — ари хәмарра ԥсахтәуп ҳәа адырга ауп, амчқәа шәмырӡын. Ҳара ҳхәҭа деменциа зцу ауаҩы дицыхәмаршьа еиҭанаҳәоит аԥҟарақәа ласы-ласы шәырԥсахыр шылшо.
Ахәмаррақәа илшозеи, илмыршозеи
Аиҿцәажәаратә хәмаррақәа гәахәарауп, ауаагьы еидыркылоит. Урҭ ауаа еимадара рзеиҿкаарц, аҭоурыхқәа еиҩыршарц ирыцхраауеит. Урҭ деменциа рхәышәтәуам, ихьаасмырҭом, ма иаԥырҟәаӡом. Амурад марианы шәымазааит: еицы аамҭа бзиа ахгара.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Деменциа зцу ауаа рзы ҩажәа зҵаара хәмарра бзиоума?
Бзиахар алшоит, аҭак ауаҩы ихаҭа игәы ианыҭеикуа, аӡәгьы дсымԥышаауа аан. Авикторина еиԥш, иара даргәалашәар ауа иахьаҵанакуа уара угәы иуҭакуазҭгьы, уи ԥышәарахеит. Аԥҟарақәа марианы, гәымбылџьбарада ишәымазааит.
ҩажәа зҵаара ахәмарраҿы ауаҩы игәы иҭаицар залшозеи?
Имариоу, еицырдыруа ахәҭақәа еиҳа еиӷьуп: аҵәца, аԥстәы, амаруга, ашәҭ, аҩнытә маҭәар, ма бзиа ирбо аҭыԥ. Абстракттә хәыцрақәа, ауаа рыхьӡқәа, насгьы агәырҩа зхылҵыр алшо амаҭәарқәа рҟынтә шәацәахьаҵла.
Ауаҩы «ааи» ма «мап» ҳәа аҭак ҟаиҵар мылшазарзеи?
Ахәашақәа шәхы иашәырхәа, анапқәа рахҵәарала, ма асахьа змоу акарта шәахыс. Убасгьы ухаҭа угәаҳәарақәа убжьаҟазаала уҳәар ауеит, иаргьы ахырҵәарала, аччарала, ма ажәала аҭак ҟаиҵарц азин иҭат.
Деменциа зцу аиҳабацәа рзы егьырҭ аиҿцәажәаратә хәмаррақәа ыҟоума?
Ааи. «Ари ма уи» ҩ-хәҭак рҟынтә арбан еиҳа бзиа ирбо ҳәа азҵаара аҭоит. «Иуиашоузеи» агәаанагара аҳәара аҭахуп. Аартту азҵаарақәа змоу акартатә хәмарра, иаҳҳәап Golden Moments реиҿцәажәаратә картақәа, есымшатәи аԥсҭазаара иазку аҭоурыхқәа реиҩшара ирыԥхьоит.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS