Ngaahi Ta‘alo Talanoa mo e Kakai ‘oku Mahaki ‘i he Dementia

‘Oku fiema‘u ‘e he tokolahi ha ta‘alo ke fakataha ai ‘a e kāinga, ‘a ia ‘oku hangē ko e talanoa, ‘ikai ko e sivi. Ko e ta‘alo uofulu fehu‘i mo e ngaahi ta‘alo fakakaukau kehe ‘e lava ke lelei, koe‘uhi ‘oku faingofua ‘a e ngaahi tu‘unga, pea ‘oku lava ‘a e talanoa ke ‘alu ki ha feitu‘u. Ko e me‘a mahu‘inga ko e fakasi‘isi‘i ‘o e ngaahi tafa‘aki ‘o e ta‘alo ‘i he founga ‘oku ‘ai ai ‘e he tangata ‘oku mahaki ke hoko ko e ‘ilo‘i. ‘Oku fakamatala ‘e he peesi ni ‘a e founga ke ta‘alo ‘aki ‘a e nonga, mo e ngaahi ta‘alo talanoa ‘oku fe‘unga mo e kakai ‘oku mahaki ‘i he dementia.

Ko e hā ‘oku totonu ai ke liliu ‘a e ngaahi tu‘unga?

‘I he ta‘alo fehu‘i ‘oku fai ‘i he founga ‘oku tali ai ‘a e tokotaha ‘e taha pe ‘oku ‘ilo‘i, ‘oku fakahoko ‘e ia ‘a e fehu‘i pea ko e tokotaha ‘e taha ‘oku totonu ke ne ‘ilo‘i ‘a e tali. ‘Oku ‘ai ai ‘a e tangata ‘oku mahaki ki ha tu‘unga ‘e lava ai ke ne hala, pea ko e hala ‘oku lava ke ‘ai ke mamahi. Kapau ‘oku ne fili ‘a e me‘a pea ‘oku ke fakalaka ‘a e fehu‘i, ‘oku ‘ilo‘i ‘e ia ‘a e tali, ‘oku ne fakahā ‘a e ‘io pe ‘ikai, pea ‘oku ne lava ke fiefia ‘i he sio ki ho‘o feinga.

Ko e National Institute on Aging ‘oku fakaʻaongaʻi ‘a e kau tokanga‘i ke nau fakaʻaongaʻi ‘a e ngaahi fakamatala nounou, fehu‘i ‘e taha ‘i he taimi, mo e le‘o mālie mo e fakaʻamanatu. ‘Oku fe‘unga ‘a e ngaahi founga ni mo e ngaahi ta‘alo fehu‘i.

Founga ke ta‘alo ‘a e uofulu fehu‘i, ‘aki ‘a e nonga

1. Filifili ha kaveinga mei he mo‘ui ‘o e tangata, hangē ko e kiliteni, e ngoue, e manu, pe e matātahi.
2. Tuku ke fakakaukau ‘a e tangata ki ha me‘a pea lea ‘i he le‘o mālie, pe fakahā ha kāti fakatātā koe‘uhi ke ‘ikai ke ke fanongo ki ai.
3. Fehu‘i ‘aki ha fehu‘i ‘e taha ‘i he taimi, ‘io pe ‘ikai. “‘Oku ‘ai ‘a ia ke kai?” “‘Oku lahi ia ‘i he sū?”
4. Tali ‘a e tali kotoa. Ko e tuʻi ‘ulu, ko e tuli ‘ulu, pe ko e kata, ‘oku kau kotoa.
5. Fai ‘a e fakakaukau ‘i loto‘i pea fiefia ki ai. Kapau ‘oku ke ‘ilo‘i ‘aki, fiefia fakataha.
6. Foaki ha fakamatala kapau ‘oku ‘ikai ha tali ‘a e tangata: “‘Oku ‘i he kiliteni.”
7. ‘Oua na‘a tauhi ha tatau ‘o e ngaahi fehu‘i pea ‘oua na‘a tauhi ha sikoa.

Kapau ‘oku ‘ikai lava ke muimui ‘a e tangata ki he ngaahi tu‘unga, liliu ki ha founga faingofua ange: ko koe ‘oku fakahingoa ha ngaahi me‘a si‘isi‘i pea ‘oku ne fakahā ‘a e ‘e taha totonu.

Ngaahi me‘a lelei ke filifili

• Ha fua, ha vegetapolo pe ha fo‘ui ‘oku ‘ofa ai ‘a e tangata
• Ha manu mei he fāmā, ‘ā fanga manu, pe ha manu ‘oku ne tauhi ‘i mu‘a
• Ha ngāue, hangē ko e hama, ha raki pe ha ‘ea ‘oku ‘ai ai ha sipi
• Ha me‘a ‘i he fale pe ha koloa ‘i he ‘api
• Ha feitu‘u ‘oku ‘ilo‘i lelei ‘e he tangata, hangē ko e paaka pe ha kolo
• Ha kofu ‘oku ‘ofa ai ‘a e tangata ke ne tui

‘Oku ta‘efiemālie ke fili ‘a e ngaahi hingoa ‘o e kakai, ngaahi me‘a ‘e lava ke ‘ai ke mamahi, mo e ngaahi me‘a ‘oku lava ke ‘ai ke hoko ‘o ta‘ehaleʻi.

Ngaahi ta‘alo talanoa kehe

• ‘Ko eni pe ko ia. Foaki ‘a e ngaahi filifili ‘e ua pea fehu‘i ‘a ia ‘oku ne fili: tī pe kofi, ‘a e mo‘unga pe tahi, ha kofu kula pe ha kofu lanu lanu. ‘Oku ‘ikai ha tali totonu.
• Ko e hā ‘oku ke fili. Fehu‘i ‘aki ha fehu‘i mālie mo malu: “‘Ko e hā ‘oku ke fili ai ha kai ‘i he vaʻa-‘aho pe ‘i he falekai?”
• Ta‘alo ki he lea ‘oku ‘ilo‘i. Ko ha lea ‘oku ‘ilo‘i ‘e ha tangata ‘oku tuku ‘a e ngaahi nofo ‘o ia ‘oku ta‘ofi. Feinga ki he ngaahi ta‘alo lea ‘a e Golden Moments ke ma‘u ha tataki.
• Fakamatala ‘a e feitu‘u. Kole ke ne fakamatala ‘a e falemahaki pe feitu‘u ‘oku ne ‘ofa ai, pea fakaafe ke ke ‘ai ha fakakaukau ki ai foki.
• Kāate ‘o e fehu‘i ‘oku ‘ikai ha tu‘unga. Ko e kāate talanoa ‘oku foaki ai ‘a e ngaahi fehu‘i tuku‘i kehekehe, ‘oku lava ke pulusi.

Ki he ngaahi fakakaukau kehe ‘oku ma‘u mei he mo‘ui mo e fakamanatu, vakai ki he ngaahi fehu‘i fakamanatu. Ki he ngaahi fakafiefia fakalaulau ‘oku fakafiefia ‘aki ‘a e nonga, vakai ki he ngaahi fehu‘i si‘isi‘i ‘i he trivia ki he kakai motu‘a ‘oku mahaki, ‘oku ngāue ‘aki ‘a e filifili mo ‘ikai ha sikoa.

Kapau ‘oku ‘ita pe loto-hoha‘a ‘a e tangata?

Taʻofi, fakamanamana, pea lea hangē ko e, “Tau ta‘alo ha me‘a kehe.” Ko e ‘ita ko ha fakahā ke liliu ‘a e ta‘alo, ‘ikai ke fakamāmā‘i ange. Ko e tohi‘ata ‘i he founga ke ta‘alo ‘aki ‘a e ngaahi ta‘alo mo ha tangata ‘oku mahaki ‘i he dementia ‘oku fakamatala ai ‘a e founga ke liliu ai ‘a e ngaahi tu‘unga ‘i he taimi.

Ko e hā ‘e lava ‘e he ngaahi ta‘alo, pea ko e hā ‘oku ta‘e‘lava

‘Oku fiefia mo fakafeohi‘aki ‘a e ngaahi ta‘alo talanoa. ‘E lava ke tokoni ke fe‘ofa‘aki ‘a e kakai mo fakahoa ‘a e ngaahi talanoa. ‘Oku ‘ikai ke nau fakaleleiʻi, fakamalō pe ta‘ofi ‘a e dementia. Tauhi ‘a e taumu‘a faingofua: ha taimi mālie fakataha.