Jawawu karawa
Koro 20-a shima kəla mana fəle kəlanzəna-a kuttu ro sadin, kamdə jawabtə nozanadəma shi kənzamburo waljin. Shi awo laa taktə, nyi koro aa-awo koruyin, nduso jarabtənzənyi. Kəla mana gade, misallo «Adə ra, ti ra»-a «Awi kərtənyin?»-a, faltə adəga manajin: raayi-a labar-a cəsayin, bayanna bawo. Kəla adəga kəsa tədin, kamdəga koltəro izin yin, kuru koro adəga ngəwuro kərtənəmmi.
- Kamdəro awo laa taktəro kolnə, shi kənzamburo jawabtə nozənadəma ro waljo. Nyi koro koruyin, shi aa-awo lan jawabcin.
- Koltə, bana, aw yea alama lan fəyartəro izin yin. Skor yikkənəmmi, koro ndawu lan kənasartəga ngəwuro kərtənəmmi.
- Awo-a kəratə-a kamdə ro kərdə-a kənzambun dəganadə kartə: kəmowu nzəkkəna, kare cidabe, aw na laa.
- Koro raayibe, misallo «Awi raamma kərtənyin?» aw «Awi lan nəmngəla nzəkkənama?», jawabti diwi bawo.
- Kamdə sha kəla adən ngaburo dazənadəga kərtə. Kəla indi aw yaskə ngəla.
Suro shafi adǝlan (fannu 6)
Yalla ngəwu kəla laa rokura cidiya manazəna gai, jarabta gai bawo. Koro 20-a kəla təmain gade-a ngəla tədin, dalilnzədə doka adəga kəratə kuru mana suro leyin. Awo ngəlamadə, cidatəbe faltəga faltə: kamdə jawabtəga takcin, nyi koro koruyin. Warak adəye futu kəla adəga kəla fəle lan cidabe-a kəla mana bəlintəbe am dementia-a kəlanzənaro kalkalnzəna-a bayanzəgin.
Ndayin dokabe ngəwunadəga faltəyin?
Jarabta ngəwunadə lan, kam fal korin kuru kam fallan nozəro wajipcin. Adəye kam dementia-a kəlanzənadəga na diwi tədinma ro gənajin, kuru diwi tədə adə shiye karəgənzə kəskashiro waljin. Amma shi awo laa kartənyia nyi təmainro ngaltənyia, shi kənzamburo jawabtə nozənama. Shi jawabtə cəzəna, aa aw yea awo wakkazəna, kuru nyi ngaltənadəga kərənin.
National Institute on Aging ye am kərənjəmbero shawari cəna mana kəsa-a kəratə-a faidatəro, sa fal lan koro fal kororo, kuru kəla fəle-a kanadi-a lan. Alama adəga kəla təmain lan ngəla kalkal.
Futu koro 20-a kəla fəle lan cidabe
- Awo laa kartə kamdə ro kərdə-a kənzambun: fado, kullo, dabba aw kəngu cidiyan.
- Shi awo laa taktəro kolnə kuru kəsəlan mane, aw kəla suro fəlle shi fanəmmiro.
- Sa fal lan koro aa-awo fal korə. «Awo bubero wa?» «Suno kozəna lan kura wa?»
- Jawab biya yaye dəptə. Musko kəla, kəla faltə, aw kasargu sammaso ngəwu.
- Nyi kəmanke awo laa manə kuru kərtə. Jawabdə kalkallo kənasarro, rokuro kərwunzəna dəptə.
- Shi taksəna tədinyaa, bana yite: «Awo fado lan dəgana.»
- Koro adəga ngəwuro kərtənəmmi kuru skor yikkənəmmi.
Kamdə dokadəga gawuro tədinba də, kəla kəratəmaro faltə: nyi awo-a laanza manə kuru shi kalkaltəga fəllejin.
Awo ngəla kartəro
- Taduwa, kəli aw fure shi nzəkkənadə
- Dabba bərirambe, dabba na kuruwube aw dabba na lan shi cəzəna
- Kare cidabe, misallo gudum, garma aw libe
- Kare fatobe aw awo na lan dəgana
- Na shi ngəla nozənadə, misallo bosto aw bərni
- Kazəmwu shi lutəro nzəkkənadə
Su ambe, awo kərwu cədinma, aw awo tajirwa cədinma aw kəlanzə kəltə tədinma kartənəmmi.
Kəla mana bəlin gade
- Adə ra, ti ra. Awo indi yite kuru awima nzəkkənadəga korə: shayi ra gahawa, kau kura ra kəngu, aw kazəmwu kime ra kazəmwu bul. Jawabti diwi bawo.
- Awi raamma kərtənyin? Koro fəle-a kuttu-a korə: «Kəmowu deyaro bultə ra, aw fatobe kəmowu buro?»
- Kəlamdəga dazənə. Kəla nozənama laa dawunzədə kolzəna. Shawaritəro kəla kəlam dazəntəbe rui.
- Nadəga mane. Njim, bərni aw na laa shi nzəkkənadəga bayannzəro korə, kuru nyi ye suro taktəro bowotə.
- Kartabe koro fəletəbe. Kartabe mana bəlintəbe ndeye koro fəletəbe awo kərtənabe lan cin, teburro rəptəro ngəla.
Taktə-a kəratə-a kərdə-a lan kəla gade mbejiro, koro taktəro walzənabe rui. Jarabta kuttu lan cidaro, koro kuttu ngəli am dementia-a kəlanzənaro rui, kartənzə-a skor bawo-a faidatəna.
Kamdə karəgənzə kəskashi tədinyaa?
Dane, yimirram kuru mane, «Kəla gade laa bəliye.» Karəgənzə kəskashidə alama kəla faltəro, dunodə nzakkoro bawo. Shawarinde futu kam dementia-a kəlanzəna-a rokuro kəla bəlinbe ye futu doka sa adən faltəbe bayanzəgin.
Awo kəla mana bəlintəbe cədin-a cədinba-a
Kəla mana bəlintəbe kəji-a kəla kəlanzə-a ro. Am ndaro kəlanzəro-a labar gaptəro-a bana cədin. Amma dementia-a kurajinba, nzundu kənzajinba, aw dazajinba. Niyadə kəratə rotə: sa kuttu laa rokuro kəlanzəna.
Kura-kura bayintin
Koro 20-a am dementia-a kəlanzənaro ngəla wa?
Ngəla waljin, kamdə jawabtə taktənadəma shi kənzamburo walzəna-a nduso jarabtənzənyi də. Amma cidaza ro faidatəya, kamdə awo laa taktəro mbujin də, jarabta gai tədin. Doka adəga fəle-a kuttu-a rotə.
Kamdə awi taktə koro 20 lan?
Awo-a kəratə-a, kamdə nozənadə ngəla: taduwa, dabba, kare cidabe, fure jili laa, kuru aw na shi ngəla nozənadə. Awo takcin bawo, su ambe, aw awo kərwu cədinma kartənəmmi.
Kamdə aa-awo lan jawabcin tədinba də, awi tədin?
Alama musko faidatə, misallo musko yaye aw cidiyarambe, aw kəla suro fəlle. Nyi kəmanke awo laa mananum kuru shi musko kəla-a, yimirram-a aw kəla fal lan jawabcinro kolnəmin.
Kəla mana bəlin gade am ngəli dementia-a kəlanzənaro mbeji wa?
Aa, mbeji. «Adə ra, ti ra» awo indi lan fal kamdə nzəkkənadəga korin. «Awi raamma kərtənyin?» raayi korin. Kəla kartabe koro fəletəbe, misallo kartabe mana bəlintəbe Golden Moments ye, kəratə kərtənabe lan labar manaro bowotin.
Dalilwa
Andiye kəlan chaptin jamiyya kuru nazari shafi adǝ kəlan dazanadəro. Kuru kəlanzə sammaso dǝganaza sa shafi dǝ bəlindotəlan.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS