An gorthyp berr
Y hyll 20 Govyn bos gwari hweg ha kowethek pan yw an den y honan a wor an gorthyp. Ev a breder a neppyth, hwi a wovyn govynnow ya po na, ha ny wra denvyth bos apposys. Gwariow kescows erel, kepar ha «Hemma po henna» ha «Pyth a dhewissennta?», a ober an keth tra: i a wahodh breusow ha hwedhlow yn le a fydh. Gwith an radnow berr, gas an den dhe dremena, ha bythkweth na gont an dismygow.
- Gas an den dhe brederi a’n dra po an eneval, may fo ev an arbennigor. Hwi a wovyn an govynnow, hag ev a wortyp gans ya po na.
- Gas tremena, ri gedyans po usya sin. Bythkweth na wra scor po kontya pes govyn a veu res.
- Dewis taklow kemmyn a vewnans an den y honan, kepar ha boes meurgerys, toulys po le.
- Govynnow a vreus, kepar ha ‘Pyth a well gennes?’, ny’ga beus gorthyp kamm.
- Gorfenna pan goll an den les. Dew po tri radn yw lowr.
War an folen ma (6 rann)
Lies teylu a vynn gwari war-barth a hevel bos kescows, a-der apposyans. 20 Govyn ha gwariow dismyk haval a yll oberi yn ta, drefen bos an rewlys sempel ha drefen bos an kescows ow kelli mos dhe le vyth. An dyskans yw treylya an rolyow usadow: an den a breder a’n gorthyp, ha hwi a wovyn. An folen ma a styrya fatel wul an gwariow ma yn kosel, ha py gwariow kescows yw gwiw rag tus ow bywa gans dismygieth.
Prag treylya an rewlys usadow?
Yn apposyans usadow, unn den a wovyn ha’n den arall a res godhvos. Hemm a worr an den ow bywa gans dismygieth yn studh may hall ev fyllel, hag y hyll fyllel bos anes. Pan dhewis ev an dra ha hwi a wra an dismygi, ev yw an arbennigor. Ev a syns an gorthyp, ev a ervir pan leverel ya po na, hag ev a yll lowenhe ow mires orthowgh owth assaya.
An National Institute on Aging a gomend gwithysi dhe usya lavarow berr ha sempel, unn wovyn orth unn termyn, ha ton kosel ha perthyasek. An gisys ma yw gwiw rag gwariow dismyk.
Fatel wari 20 Govyn, yn kosel
- Dewisewgh testen a vewnans an den, kepar ha’n gegin, an lowarth, enevales po’n morrep.
- Gesewgh dhodho prederi a neppyth ha’y leverel yn kosel, po diskwedhes karten skeusen ma na wrewgh hwi y glewes.
- Govynnewgh unn wovyn ya po na orth unn termyn. «Yw neppyth a dheberir?» «Yw brassa es eskis?»
- Degemerewgh pub gorthyp. Penn-sin, shayk a’n penn, po hwerthyn oll a gont.
- Gwrewgh dismygow yn ughel ha’ga enjoya. Mar kwrewgh dismygi ewn, lowenhewgh war-barth.
- Profewgh gedyansow pan hevel an den bos sowdhenys: «Yth yw neppyth y’n gegin.»
- Bythkweth na gont an govynnow ha bythkweth na wrewgh scor.
Mar ny yll an den sewya an rewlys, treylyewgh dhe versyon sempla: hwi a enow nebes taklow hag ev a boynt orth an ewn.
Taklow da dhe dhewis
- Frothen, losow po bleujen meurgerys
- Eneval a’n bargen tir, a’n sw, po eneval a’n chi a’n jevo ev
- Toulys, kepar ha morthol, krib po noden wrias
- Darn a lestri po tra a’n chi
- Le a aswon ev yn ta, kepar ha park po tre
- Darn a dhillas a gara ev gwiska
Avoydyewgh henwyn tus, tra vyth a allsa dri ahwer, ha taklow a allsa bos peryllus po es kemmyskys.
Moy gwariow kescows
- Hemma po henna. Profewgh dew dhewis ha govynna pyneyl yw gwell ganso: te po koffi, an menydhyow po’n mor, pows rudh po pows glas. Nyns eus gorthyp ewn.
- Pyth a dhewissennta. Govynnewgh govyn hweg ha skav: «A dhewissennta piknik po koen yn-mes?»
- Gorfenna an lavar. Lavar kemmyn gans an diwedh gesys ygor. Assayewgh agan gwariow gorfenna an lavar rag gidyans.
- Henwel an le. Govynnewgh orto deskrifa stevel, tre po gwel meurgerys, ha’y elwel dh’agas hwi y weles ynwedh.
- Kartennow gans govynnow ygor. Agan kartennow kescows a brof govynnow ygor dre desten, parys dhe brintya rag an voos.
Rag moy tybyansow a dynn war gov ha hwedhel bewnans, gwrewgh mires orth govynnow kovheans. Rag didhan apposyans gwrys yn kosel, gwrewgh mires orth apposyans es rag tus koth gans dismygieth, a us dewisyow ha heb scor.
Ha mar tev an den serrys?
Hedhewgh, minhwerthynnewgh ha leverewgh neppyth kepar ha, «Gwren ni gwari neppyth aral.» Serrys yw sin dhe janjya an gwari, a-der y herdhya moy kales. Agan gidyans war fatel wari gans nebonan ow bywa gans dismygieth a styrya fatel janjya rewlys war an fordh.
An pyth a yll ha ny yll gwariow kescows gul
Gwariow kescows yw didhanus ha kowethek. I a yll gweres tus dhe omjunya ha kevrenna hwedhlow. Ny wrons yaghhe dismygieth, ny wrons y lenthe po y lettya. Gwith an amkan sempel: pols toemm war-barth.
Govynnow kemmyn
Yw 20 Govyn da rag tus ow bywa gans dismygieth?
Y hyll bos, pan yw an den y honan a breder a’n gorthyp ha ny wra denvyth bos apposys. Mar yw usys avel apposyans, gans an gwithyas owth assaya dismygi fydh a res dhe’n den perthi kov anodho, y hyll hevelephe bos kepar hag apposyans. Gwith an rewlys ygor ha toemm.
A byth a yll an den prederi yn 20 Govyn?
Taklow sempel ha kemmyn yw an gwella: frothen, eneval, toulys, eghen a vleujen, darn a lestri po le a aswon ev yn ta. Avoyd tybyansow ankler, henwyn tus ha tra vyth a allsa dri tristys.
Ha mar ny yll an den gorthebi gans ya po na?
Usyewgh sinys, bes meur po bys yn-nans, po poyntyewgh orth karten skeusen. Hwi a yll ynwedh gwul dismygow yn ughel ha gasa ev dhe worthebi gans penn-sin, minhwerthin po ger.
Eus gwariow kescows erel rag tus koth ow bywa gans dismygieth?
Eus. ‘Hemma po henna’ a wovyn pyneyl a’n dhew dra yw gwell ganso. ‘Pyth a dhewissennta’ a wovyn breus. Gwari kartennow gans govynnow ygor, kepar ha kartennow kescows Golden Moments, a wahodh hwedhlow a vewnans pub dedh.
Fentennow
Ni a wra kevrenna dhe’n kowethyansow ha’n studhyow may kreg an folen ma warnedha. Pubonan a veu checkys pan veu nowedhys an folen.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS