«20 юалӧм» да сёрнитан ворсӧмъяс деменцияӧн олысьлы

Уна семья кӧсйӧ ворсӧм, коді тӧдчӧ сёрнитӧмӧн, а абу видлалӧмӧн. «20 юалӧм» да сідз жӧ тӧдмалан ворсӧмъяс вермасны лоны бурӧсь, сы вӧсна мый правилӧяс кокниӧсь, а сёрни вермас мунны быдлаӧ. Важнӧй тор — бергӧдны паныда уджъяссӧ: морт мӧвпасьӧ вочакыв йылысь, а ті юаланныд. Тайӧ лист бокын висьталӧма, кыдзи ньӧжмытӧн нуӧдны татшӧм ворсӧмъяс да кутшӧм сёрнитан ворсӧмъяс лӧсялӧны деменцияӧн олысь йӧзлы.

Мыйла бергӧдны паныда уджъяссӧ?

Ӧткодь видлалӧмын ӧти морт юалӧ, а мӧдыслы колӧ тӧдны. Тайӧ вермас пуктны деменцияӧн олысь мортӧс сідз, кӧні сійӧ вермас эз тӧдны, а тайӧ вермас вӧчны шог. Кор сійӧ бӧрйӧ предметсӧ, а ті тӧдмаланныд, сійӧ лоӧ тӧдысь. Вочакыв сылӧн, сійӧ шуӧ, кор сетны «да» либӧ «абу», да сійӧ вермас нимкодьӧн видзӧдлы, кыдзи ті тӧдмаланныд.

National Institute on Aging вӧзйӧ видзӧдысьяслы вӧдитчыны дженьыд да кокни сёрникузяясӧн, юавны ӧти юалӧм ӧтчыд да сёрнитны лӧнь да терпитчана. Тайӧ отсалӧ и тӧдмалан ворсӧм дырйи.

Кыдзи ворсны «20 юалӧм», ньӧжмытӧн

1. Бӧрйӧ тема мортлӧн олӧмысь: пӧжалун вежӧс, сад, пемӧсъяс либӧ саридз дор.
2. Лэдзлы сылы мӧвпасьны мыйкӧ йылысь да шуны гораӧн, либӧ петкӧдлы серпас карта, медым тілы эз ков кывны.
3. Юалӧй ӧти «да» либӧ «абу» юалӧм ӧтчыд. «Тайӧ сёян-ӧ?» «Тайӧ ыджыдджык ботинкаысь-ӧ?»
4. Примитӧй быд вочакыв. Юр вӧчӧм, юр чургӧдӧм либӧ серам — быдӧн лӧсялӧ.
5. Тӧдмалӧй горӧн да нимкодьӧй. Тӧдмалінныд кӧ, гажӧдчӧй ӧтлаын.
6. Сетӧй отсӧг, кор мортлы сьӧкыд: «Тайӧ пӧжалун вежӧсын».
7. Некор эн лыддьы юалӧмъяс да эн лыддьы балъяс.

Морт оз кӧ вермы вӧдитчыны правилӧясӧн, вуджӧй кокниджык вариантӧ: ті висьталанныд некымын тор йылысь, а сійӧ индалӧ коланасӧ.

Мый йылысь бур мӧвпасьны

• Радейтана вотӧс, град выв пуктас либӧ дзоридз
• Пемӧс видзанінысь, зоопаркысь либӧ пемӧс, коді вӧлі сылӧн
• Инструмент, шуам, молоток, грабли либӧ вурнян ем
• Мебель либӧ гортса тор
• Бура тӧдса ин, шуам, парк либӧ кар
• Паськӧм, кодӧс сійӧ радейтіс пасьтасьны

Эн бӧрйы йӧз нимъяс, сійӧ, мый вермас вайӧдны шог, да торъяс, кодъяс вермасны лоны опаснӧйӧсь либӧ йӧртӧдны позьӧ.

Мукӧд сёрнитан ворсӧмъяс

• Тайӧ либӧ тайӧ. Сетӧй кык вариант да юалӧй, кутшӧмсӧ сійӧ ёна радейтӧ: чай либӧ кофе, гӧраяс либӧ саридз, гӧрд либӧ лӧз дӧрӧм. Абӧсь веськыд вочакывъяс.
• Кутшӧмсӧ ті бӧрйянныд. Юалӧй ньӧжмыт да кокни юалӧм: «Ті кӧсъянныд-ӧ пикник вылын либӧ сёйны ортсын?»
• Помалӧй шуӧм. Тӧдса сёрникузя, кодлӧн помыс кольӧма восьса. Видзӧдлы миян шуӧм помалан ворсӧмъяс йылысь отсӧг.
• Висьтав ин йылысь. Кор сійӧс висьтавны радейтана жыр, кар либӧ видзӧдлас йылысь, да кор тіянлы тӧдмавны сійӧс.
• Восьса юалӧмъяса картаяс. Миян сёрнитан картаяс сетӧны восьса юалӧмъяс тема серти, позьӧ печатайтны пызан вылӧ.

Казьтыштана да олан висьт вылӧ вына мӧвпалӧмъяс понда видзӧдлӧй казьтыштана юалӧмъяс. Ньӧжмытӧн вӧчӧм викторина понда видзӧдлӧй деменцияӧн олысь йӧзлы кокни викторина, кӧні эм бӧрйӧм да абу лыддьӧм.

Мый вӧчны, кор морт лоӧ тӧжд?

Дугдӧй, нюмъёвтӧй да шуӧй, шуам: «Ворсӧй мӧдтор». Тӧждлун — тайӧ знак вежны ворсӧм, а абу зільны водзӧ. Миян отсӧгын кыдзи ворсны морткӧд, коді олысь деменцияӧн, висьталӧма, кыдзи позьӧ вежны правилӧяс ворсӧм дырйи.

Мый ворсӧмъяс вермасны вӧчны да мый оз вермыны

Сёрнитан ворсӧмъяс гажаӧсь да отсалӧны йитчыны. Найӧ вермасны отсавны йӧзлы йитчыны да юксьыны висьтъясӧн. Найӧ оз бурдӧдны деменция, оз видзӧдны сійӧс сёрӧн мунӧмысь да оз дугодны сійӧс. Кольӧ могсӧ кокниӧн: шоныд кад ӧтлаын.