ކުރު ޖަވާބެވެ
ޖަވާބު ދަންނަ މީހާ އަކީ ތިޔަބޭފުޅުން ބެލެހެއްޓެވި މީހާ ނަމަ، 20 ސުވާލުގެ ކުޅެއް ހަމަޖެހި، އެކުވެ ކުޅެވޭ ކުޅެއްގެ ގޮތުގައި ކުޅެވޭނެ. އެމީހަކު އެއްޗެއް ހަނދާން ކުރައްވައި، ތިޔަބޭފުޅު އާނެ/ނޫނެ ސުވާލު ކުރައްވާ؛ އެއީ އެއްވެސް މީހަކު އިމްތިހާނު ނުކުރާ ކުޅެކެވެ. ”މިތަން ނޫން އެތަން“ އަދި ”ތިޔަބޭފުޅު ނަގާނީ ކޮންތަކެއް“ ފަދަ އެހެން ވާހަކަ ކުޅެތަކުންވެސް ހަގީގަތެއް ނޫން، ޚިޔާލާއި ހަނދާންތައް ހިއްސާ ކުރެއްވުމަށް މަގު ހުޅުވޭނެ. ކުޅެން ކުރިއަށްދާ ވަގުތު ކުރުކޮށް، ދޫކޮށްލުމުގެ ފުރުސަތު ދެއްވާ، އަދި އަންދާޒާ ކުރި ގުނަން ހިސާބު ނުކުރައްވާ.
- ތިޔަބޭފުޅުން ބެލެހެއްޓެވި މީހާއަށް އެއްޗެއް ނުވަތަ ޖަނަވާރެއް ހަނދާން ކުރެއްވުމަށް ދެއްވާ، އެގޮތުން ޖަވާބު ދަންނަ މީހާ އެމީހެއްވާނެ. ތިޔަބޭފުޅު ސުވާލު ކުރައްވާ، އެމީހަކު އާނެ ނުވަތަ ނޫން ޖަވާބު ދެއްވާ.
- ދޫކޮށްލުމަށް، އިތުރު އެހީއެއް ނެގުމަށް، ނުވަތަ އިޝާރާތަކުން ޖަވާބު ދިނުމަށް ފުރުސަތު ދެއްވާ. ސްކޯރެއް ނުބަހައްޓާ، ކިތަންމެ ސުވާލަކުން ޖަވާބު ލިބުނީތޯ ވެސް ހިސާބު ނުކުރައްވާ.
- ތިޔަބޭފުޅުން ބެލެހެއްޓެވި މީހާގެ ދިރިއުޅުމުން އެނގޭ ކާނާ، ސާމާނެއް ނުވަތަ ތަނެއް ފަދަ ކޮންމެ ދުވަހަކު ބޭނުންކުރާ އެއްޗެހި ހޮވާ.
- ‘ތިޔަބޭފުޅު ކަމަށް ބޭނުންވަނީ ކޮންތަކެއް’ ނުވަތަ ‘އެންމެ ކަމަށް ޖެހެނީ ކޮންތަކެއް’ ފަދަ ޚިޔާލު އަހާ ސުވާލުތަކަށް ނުބައި ޖަވާބެއް ނެތް.
- ތިޔަބޭފުޅުން ބެލެހެއްޓެވި މީހާގެ ޝައުގުވެރިކަން މަދުވާ ހިސާބަށް ކުޅެން ހުއްޓާލައްވާ. ދެ ތިން ފަހަރު ކުޅެއްވުމުން ފުދޭނެ.
މި ޞަފްޙާގައި (6 ބައިތައް)
ގިނަ އާއިލާތަކަށް ބޭނުންވަނީ އިމްތިހާނެއް ފަދައިން ނޫން، ވާހަކަދެއްކުމެއް ފަދައިން އެކުވެ ކުޅެވޭ ކުޅެއް ހޯދަން. 20ސުވާލުގެ ކުޅެއް. 20 ސުވާލާއި އެފަދަ އަންދާޒާ ކުރުމުގެ ކުޅެތައް ރަނގަޅަށް ކުޅެވިދާނެ، އެހެނީ ގަވާއިދު ސާދާ ކަމަށާއި ވާހަކަ ކޮން މަގަކަށް ވެސް ދެވިދާނެ ކަމަށް. އެކަން ހަމަޖެހޭނީ އާންމު ގޮތުގައި ކުރާ ދައުރުތައް އެއްކޮށް ބަދަލުކޮށްލުމުން: ތިޔަބޭފުޅުން ބެލެހެއްޓެވި މީހާ ޖަވާބު ހަނދާން ކުރައްވާ، ތިޔަބޭފުޅު ސުވާލު ކުރައްވާ. މި ސަފުހާގައި މި ކުޅެތައް ހަމަޖެހި ގޮތަކަށް ކުރިއަށް ގެންދާނެ ގޮތާއި، ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް އެކަށީގެންވޭ ވާހަކަ ކުޅެތައް ބަޔާންކޮށްދެނީ.
އާންމު ގަވާއިދު އެއްކޮށް ބަދަލުކުރަންވީ ކީއްވެ؟
އާންމު ސުވާލުކުޅެއްގައި އެއް މީހަކު ސުވާލު ކުރާއިރު، އަނެކަކަށް ޖަވާބު ދަންނަންޖެހޭ. އެއީ ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހާ ނުކުރެވިދާނެ ޙާލަތެއްގައި ބަހައްޓާ ކަމެއް، އަދި އެކަން ނުކުރެވުމުން ހިތާމަ ލިބިވަޑައިގަންނަވާނެ. އެމީހަކު އެއްޗެއް ހޮވައި، ތިޔަބޭފުޅު އަންދާޒާ ކުރާ ހިސާބަށް ބަދަލުކުރެއްވިއްޔާ، ޖަވާބު ދަންނަ މީހާ އަކީ އެމީހެވެ. ޖަވާބު އެމީހާގެ އަތުގައި ހުރެ، އާނެ ނުވަތަ ނޫން ކިޔާނީ ކޮން ވަގުތެއްކަން ނިންމަވަނީ އެމީހެވެ، އަދި ތިޔަބޭފުޅު މަސައްކަތް ކުރައްވާ މަންޒަރު ބަލައިގެން އުފާވެވިދާނެ.
National Institute on Aging އިން ބެލެހެއްޓެނިވެރިންނަށް ލަފުޒު ކުރު، ސާދާ ޖުމްލަތައް ބޭނުން ކުރުމަށާއި، އެއް ފަހަރަކު އެއް ސުވާލެއް ކުރުމަށާއި، ހަމަޖެހި، ކެތްތެރި އަޑެއްގައި ވާހަކަ ދެއްކުމަށް އިރުޝާދު ދެއެވެ. އެ އާދަތައް އަންދާޒާ ކުރުމުގެ ކުޅެތަކަށް ވަރަށް އެކަށީގެންވޭ.
20 ސުވާލު ހަމަޖެހި ގޮތަކަށް ކުޅެން ޖެހޭ ގޮތް
- ތިޔަބޭފުޅުން ބެލެހެއްޓެވި މީހާގެ ދިރިއުޅުމާ ގުޅޭ މައުޟޫޢެއް ހޮވާ، މިސާލަކަށް ބަދިގެ، ބަގީޗާ، ޖަނަވާރުތައް ނުވަތަ ކަނޑުމަތީ ސަރަޙައްދު.
- އެމީހަކަށް އެއްޗެއް ހަނދާން ކުރެއްވުމަށް ދެއްވާ އަދި އެކަން ހަމަޖަށް ކިޔައިދެއްވާ، ނުވަތަ އަޑު ނޭވުމަށް ތަސްވީރު ކާޑެއް ދައްކަވާ.
- އެއް ފަހަރަކު އެއް އާނެ/ނޫނެ ސުވާލެއް ކުރައްވާ. “އެއީ ކަންނަ އެއްޗެއްތޯ؟” “އެއީ ސެންޑަލަށްވުރެ ބޮޑު އެއްޗެއްތޯ؟”
- ކޮންމެ ޖަވާބަކަށް ޤަބޫލު ކުރައްވާ. ބޯ ހިންގުން، ބޯ އެއްކޮށް ހިންގުން، ނުވަތަ ހިނިތުން ވެސް ޖަވާބެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ.
- އަންދާޒާ ކުރާ ޖަވާބު އަޑުއަރާ ދެއްވާ އަދި އެކަމާ އެކު އުފާވެލައްވާ. ރަނގަޅު ޖަވާބު ލިބުނުނަމަ، އެކުވެ އުފާވެލައްވާ.
- ތިޔަބޭފުޅުން ބެލެހެއްޓެވި މީހާ އުނދަގޫ ކަމަށް ފެންނަ ނަމަ އިތުރު އެހީއެއް ދެއްވާ: “އެއީ ބަދިގޭގައި ހުންނަ އެއްޗެއް.”
- ސުވާލުގެ ގުނަން ހިސާބު ނުކުރައްވާ އަދި ސްކޯރެއް ނުބަހައްޓަވާ.
ތިޔަބޭފުޅުން ބެލެހެއްޓެވި މީހާއަށް ގަވާއިދު ފަހުމެއް ނުވާ ނަމަ، އެއަށްވުރެ ފަސޭހަ ގޮތަކަށް ބަދަލުކުރައްވާ: ތިޔަބޭފުޅު އެއްޗެއް ދެތިނެއް ނަންގަވާ، ރަނގަޅު އެއްޗަށް އިނގިލިން ދެއްކެވުމަށް ދެއްވާ.
ހޮވާން އެކަށީގެންވޭ އެއްޗެހި
- އެންމެ ކަމަށް ޖެހޭ މޭވާއެއް، ތަރުކާރީއެއް ނުވަތަ މާއެއް
- ދަނޑުވެރިކަމުގައި، ހައިވާނާގަރުގައި ނުވަތަ ބަލައިގަނެވިފައިވާ ޖަނަވާރެއް
- ހަތުރު، ކުނޑި ނުވަތަ ފޮއްޓާފަރުމުގެ ސުއި ފަދަ ސާމާނެއް
- ގޭގެ ތެރޭގައި ހުންނަ ފަރުނިޗަރެއް ނުވަތަ އެހެން އެއްޗެއް
- ގަނޑުވަރެއް ނުވަތަ ރަށެއް ފަދަ ރަނގަޅަށް އެނގޭ ތަނެއް
- އެންމެ ކަމަށް އަޅުއްވަވަމުން އައި ފޭރާމެއް
މީހުންގެ ނަންތައް، ހިތާމަ ލިބިވަޑައިގަންނަވާނެ ކަންތައްތަކެއް، އަދި ނުރައްކާތެރި ނުވަތަ އެއްކޮށް ދެކެވެން ފަސޭހަ އެއްޗެހި ހޮވުން ރަނގަޅެއް ނޫން.
އިތުރު ވާހަކަ ކުޅެތައް
- މިތަން ނޫން އެތަން. ދެ އިޚްތިޔާރެއް ދެއްވައި ކަމަށް ޖެހޭ ކަން އަހާލައްވާ: ސައި ނުވަތަ ކޮފީ، ފަރުބަދަ ނުވަތަ ކަނޑު، ރަތް ގައުނެއް ނުވަތަ ނޫ ގައުނެއް. ރަނގަޅު ޖަވާބެއް ނެތް.
- ތިޔަބޭފުޅު ކަމަށް ބޭނުންވަނީ ކޮންތަކެއް. ހަމަޖެހި، ފަސޭހަ ސުވާލެއް ކުރައްވާ: “ޕިކްނިކަކަށް ދެވުން ކަމަށް ބޭނުންތޯ، ނުވަތަ ބޭރަށް ނެރެ ރޭގަނޑު ކެއުން ކަމަށް ބޭނުންތޯ؟”
- ޖުމްލަ ފުރިހަމަ ކުރައްވާ. އެނގޭ ޖުމްލައެއް ދީ، ނިމުން ހުޅުވާލާ. ޖުމްލަ ފުރިހަމަ ކުރުމުގެ ކުޅެތައް ބައްލަވާލައްވާ.
- ތަނެއް ނަންގަވާ. އެންމެ ކަމަށް ޖެހޭ ކޮޓަރިއެއް، ރަށެއް ނުވަތަ މަންޒަރެއް ބަޔާން ކުރެއްވުމަށް އެދި، ތިޔަބޭފުޅަށް ވެސް އެ ތަން ތަޞައްވަރު ކުރެއްވުމަށް ދެއްވާ.
- ހުޅުވާލެވިފައިވާ ސުވާލު ކާޑުތައް. އަޅުގަނޑުމެންގެ ވާހަކަ ކާޑުތައް މައުޟޫޢަށް ބަލައިގެން ހުޅުވާލެވިފައިވާ ސުވާލުތައް ދެއެވެ؛ މޭޒުމަތީގައި ބޭނުން ކުރުމަށް ޕްރިންޓް ކުރެވޭނެ.
ހަނދާނާއި ދިރިއުޅުމުގެ ވާހަކަތަކަށް ބިނާކޮށް އިތުރު ޚިޔާލުތަކަށް ހަނދާން އަލުން ހަނދާން ކުރައްވައިދޭ ސުވާލުތައް ބައްލަވާލައްވާ. ހަމަޖެހި ގޮތަކަށް ކުރާ ސުވާލުކުޅެއްގެ އުފަލަށް ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ ބޭފުޅުންނަށް ފަސޭހަ ޓްރިވިއާ ބައްލަވާލައްވާ؛ އެތާގައި އިޚްތިޔާރުތައް ދެއިރު، ސްކޯރެއް ނުބަހައްޓަވައެވެ.
ތިޔަބޭފުޅުން ބެލެހެއްޓެވި މީހާ އުނދަގޫވެއްޖެ ނަމަ ކީއް ކުރަންވީ؟
ހުއްޓާލައްވާ، ހިނިތުންވެ، “އަހަރެމެން އެހެން ކުޅެއް ކުޅަމާ ހިނގާށެވެ” ފަދަ ބަހެއް ކިޔައިދެއްވާ. އުނދަގޫވުމަކީ ކުޅެއް ބަދަލުކުރަން ދޭ އިޝާރާތެއް؛ އެއަށްވުރެ ބާރުން ކުރިއަށް ގެންދާންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކާ އެކު ކުޅެތައް ކުޅެވޭ ގޮތް ގައި ކުޅެމުން ދާ ތެރޭގައި ގަވާއިދު ބަދަލުކުރާ ގޮތް ބަޔާންކޮށްދީފައިވާނެ.
ކުޅެތަކުން ކުރެވޭ ކަންތަކާއި ނުކުރެވޭ ކަންތައް
ވާހަކަ ކުޅެތައް އުފާވެރި، އެކުވެ ވަގުތު ހޭދަ ކުރެވޭ ކުޅެތަކެވެ. މީހުން ގުޅި، ހަނދާންތައް ހިއްސާ ކުރެއްވުމަށް އެހީތެރިވެދާނެ. އެކަމުން ޑިމެންޝިއާ ފަރުވާ ނުކުރާނެ، މަޑު ނުކުރާނެ، ނުވަތަ ދުރު ނުކުރާނެ. ލަނޑުދަނޑި ސާދާކޮށް ބަހައްޓަވާ: އެކުވެ ހޭދަކުރާ ހިތްހަމަޖެހޭ ވަގުތެއް.
އާންމު ސުވާލުތަކެވެ
ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް 20 ސުވާލުގެ ކުޅެއް އެކަށީގެންވޭތޯ؟
ޖަވާބު ހަނދާން ކުރަނީ ތިޔަބޭފުޅުން ބެލެހެއްޓެވި މީހާ ކަމުގައިވާއިރު، އަދި އެއްވެސް މީހަކު އިމްތިހާނު ނުކުރާ ނަމަ، އެކަށީގެންވެދާނެ. ނަމަވެސް ބެލެހެއްޓެވި މީހާއަށް ހަނދާން ކުރަންޖެހޭ ހަގީގަތެއް އަންދާޒާކޮށް ދޭ ސުވާލުކުޅެއްގެ ގޮތުގައި ކުޅެއްވިއްޔާ، އެއީ އިމްތިހާނެއް ފަދައިން އިހުސާސް ކުރެވިދާނެ. ގަވާއިދު ހަމަޖެހި، ހިތްހަމަޖެހޭ ގޮތަކަށް ބަހައްޓަވާ.
20 ސުވާލުގެ ކުޅެއްގައި ތިޔަބޭފުޅުން ބެލެހެއްޓެވި މީހާއަށް ހަނދާން ކުރެވޭނީ ކޮން އެއްޗެއް؟
މޭވާއެއް، ޖަނަވާރެއް، ސާމާނެއް، މާގެއް، ގޭގެ ތެރޭގައި ހުރި އެއްޗެއް، ނުވަތަ ރަނގަޅަށް އެނގޭ ތަނެއް ފަދަ ސާދާ، އާންމު އެއްޗެހި އެންމެ އެކަށީގެންވޭ. ސާފު ނުކުރެވޭ ޚިޔާލުތައް، މީހުންގެ ނަންތައް، އަދި ހިތާމަވެދާނެ އެއްވެސް ކަމެއް ހޮވުން ރަނގަޅެއް ނޫން.
ތިޔަބޭފުޅުން ބެލެހެއްޓެވި މީހާއަށް އާނެ ނުވަތަ ނޫން ޖަވާބު ނުދެވޭނަމަ ކީއް ކުރަންވީ؟
އިޝާރާތް، އިނގިލި މަތި/ތިރި ކުރުން، ނުވަތަ ތަސްވީރު ކާޑަކަށް އިނގިލިން ދެއްކުން ބޭނުން ކުރެއްވިދާނެ. ތިޔަބޭފުޅު ބައެއް ޖަވާބު އަޑުއަރާ ދެއްވާ، ބޯ ހިންގުމުން، ހިނިތުން ނުވަތަ ލަފުޒަކުން ޖަވާބު ދެއްވުމަށް ފުރުސަތު ދެއްވިދާނެ.
ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ ބޭފުޅުންނަށް އެހެން ވާހަކަ ކުޅެތައް ހުރީތޯ؟
އާދެ. ‘މިތަން ނޫން އެތަން’ ކުޅެއްގައި ދެ ކަމެއްގެ ތެރެއިން ކަމަށް ޖެހޭ ކަން އަހާލައްވަނީ. ‘ތިޔަބޭފުޅު ކަމަށް ބޭނުންވަނީ ކޮންތަކެއް’ ކުޅެއްގައި ޚިޔާލެއް ހޯދައްވަނީ. Golden Moments ގެ ވާހަކަ ކާޑުތައް ފަދަ ހުޅުވާލެވިފައިވާ ސުވާލު ކާޑުތަކުން ކޮންމެ ދުވަހަކު ދިރިއުޅުމާ ގުޅޭ ހަނދާންތައް ހިއްސާ ކުރެއްވުމަށް މަގު ހުޅުވޭނެ.
މަސްދަރުތައް
އަޅުގަނޑުމެން މި ޕޭޖް ބަރޯސާވާ ޖަމިއްޔާތަކާއި ދިރާސާތަކާ ލިންކް ކުރަމެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއް ޗެކްކޮށްފައިވަނީ ޕޭޖް އަޕްޑޭޓް ކުރިއިރުގައެވެ.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS