Nuwɔnawo

Nyabiase Bɔbɔewo na Amegãwo kple Dementia, Nyanyra Manɔmee

Wowɔ asitɔtrɔ le eŋu 9 miniti xlẽGolden Moments ƒe ƒuƒoƒoae ŋlɔe · Alesi míeŋlɔa nui

Ŋuɖoɖo kpuia

Nyabiase bɔbɔewo wɔa dɔ nyuie na amegã siwo le agbe kple dementia ne wòle abe dzeɖoɖo ene, menye dodokpɔ o. Bia nu tso nu siwo wosrɔ̃ gbe aɖe gbe ke ŋu, abe ha xoxowo, lododowo, ŋkekenyuiwo kple gbesiagbe agbenɔnɔ ene, eye nàtsɔ tiatia eve alo etɔ̃ ana ɣesiaɣi. Gblɔ ŋuɖoɖoa faa kple dɔmenyo, mègatia ame ɖeka o, da akɔnta ɖi, eye nàzã ŋuɖoɖo ɖesiaɖe atsɔ adze ŋutinya gɔme. Nyabiase siwo nye „Esia alo ekemɛ” siwo me vodada aɖeke mele o la sɔ kple ɣeyiɣi siwo me nuwo sesẽna wu.

  • Bia nu tso nu siwo wonya nyuie tso gbe aɖe gbe ke: ha, lododowo, ŋkekenyuiwo, nuɖuɖu kple gbesiagbe agbenɔnɔ.
  • Tsɔ tiatia eve alo etɔ̃ ana ale be woate ŋu atia ŋuɖoɖoa, menye be woaɖo ŋku edzi le wo ɖokui si o.
  • Gblɔ ŋuɖoɖoa kple dɔmenyo eye nàyi edzi. Ŋuɖoɖo ɖesiaɖe si dzea ŋutinya gɔme nye ŋuɖoɖo nyui.
  • Akɔnta aɖeke manɔ anyi o, ƒuƒoƒowo maʋli ho o, mègayɔ ame ɖeka o. Na ŋuɖoɖowo natso ame sia ame gbɔ le xɔa me.
  • Ne ŋuɖoɖo tiatia sesẽna la, trɔ ɖe nyabiase siwo nye „esia alo ekemɛ” siwo me ŋuɖoɖo dzɔdzɔe aɖeke mele o ŋu.
Le axa sia dzi (9 akpawo) .
  1. Aleke nàwɔ be nyabiase bɔbɔewo nawɔ dɔ na ame si le agbe kple dementia?
  2. Ha kple modzakaɖeɖe ƒe nyabiasewo
  3. Gbesiagbe agbenɔnɔ ƒe nyabiasewo
  4. Ŋkekenyuiwo, dzɔdzɔme kple teƒewo
  5. Nuɖuɖu kple kamedefefewo ƒe nyabiasewo
  6. Lododo siwo wonya
  7. Nyabiase siwo nye „esia alo ekemɛ” siwo me vodada aɖeke mele o
  8. Aleke nàwɔ nyabiase bɔbɔewo ƒe takpekpe le dzikpɔƒe alo ƒuƒoƒo me?
  9. Ɣeyiɣi si nàtrɔ ɖoɖoa

Nyabiase bɔbɔewo nye dɔwɔna siwo ƒomewo kple dzikpɔlawo biana enuenu le dzikpɔƒewo kple ŋkeke ƒe ɖoɖowo me, eye ƒome geɖe hã wɔa wo le aƒeme. Ne wowɔe abe alesi wowɔnɛ zi geɖe ene, kple akɔntabubu kple ame ɖeka ƒe ŋuɖoɖo, ate ŋu ana ame si le agbe kple dementia nase le eɖokui me be wole dodokpɔm nɛ. Ne wowɔe blewuu la, enyaa mɔ si dzi woato ase ŋutinyawo. Le ete la, nyabiase bɔbɔe 50 li kple ŋuɖoɖo tiatiawo kple nu si ŋu woaƒo nu tsoe na ɖesiaɖe, eye emegbe míakpɔ alesi woawɔ takpekpe aɖe.

Aleke nàwɔ be nyabiase bɔbɔewo nawɔ dɔ na ame si le agbe kple dementia?

Na wòanɔ nu siwo wonya tso gbe aɖe gbe ke ŋu dzi, eye nàxɔ ŋuɖoɖo ɖesiaɖe nyuie.

  1. Bia nu tso blema ŋutinya gbɔ. Alzheimer’s Association gblɔ be dzesi gbãtɔ si bɔna wu le Alzheimer ƒe dɔvɔ̃ me enye kuxi le nu yeyewo ŋu ɖoɖo ɖe susu me. Ha, lododowo kple gbesiagbe agbenɔnɔ tso ƒe geɖe siwo va yi la tea ŋu nɔa bɔbɔe wu.
  2. Na tiatiawo ɣesiaɣi. Ŋuɖoɖo dzɔdzɔea tiatia tso eve alo etɔ̃ dome le bɔbɔe wu tsɔ wu be woagblɔe le wo ɖokui si.
  3. Xlẽ nyabiaseawo sesĩe eye nàfia wo gã. Nuŋlɔƒe ɣi alo tablɛt si wodo ɖe dzi kpena ɖe ame siwo mesea nu nyuie o ŋu.
  4. Gblɔ ŋuɖoɖoa faa. Ne ame aɖeke menyae o la, gblɔe kple dɔmenyo eye nàyi edzi. Mègagblɔ gbeɖe be „Va ɖo, ènya esia.”
  5. Akɔnta aɖeke manɔ anyi o. Menye na ame ɖekaɖekawo o, menye na kplɔ̃wo hã o. Ne amewo di xexlẽdzesi aɖe la, lé akɔnta ɖeka na ƒuƒoƒo bliboa.
  6. Mègayɔ ame ɖeka gbeɖe o. Na ŋuɖoɖowo natso ame sia ame gbɔ. Ne mia kple ame ɖeka koe le dze ɖom la, miɖo ŋu ɖekae: „Mesusu be piano ye. Wò ya ɖe?”
  7. Zã nuƒoƒo ƒe susua. Ŋuɖoɖoa nye gɔmedzedze, menye nuwuwu o. Ŋutinyawo koe nye taɖodzinu ŋutɔŋutɔ.
  8. Wɔe kpuitɔ. Nyabiase ewo kple ŋutinyawo le wo dome sɔ gbɔ.

National Institute on Aging gblɔ se vevitɔa bɔbɔe: kpɔ be dziku aɖe le dzɔdzɔm hã, eye nàkpɔ egbɔ be ame la sena le eɖokui me be yedze agbagba. Alzheimer’s Foundation of America yɔ nyabiase bɔbɔewo be wonye dɔwɔna siwo sɔ na gɔmedzedze ƒe ɣeyiɣi. Le titina ƒe ɣeyiɣi me la, lé tiatia eve ko me, eye nàzã nuƒoƒo ƒe susuawo geɖe. Le emegbe la, trɔ ɖe nyabiase siwo nye „esia alo ekemɛ” siwo le ete ŋu.

Ha kple modzakaɖeɖe ƒe nyabiasewo

Ŋuɖoɖoa le ŋɔŋlɔdzesi gãwo me. Trɔ wo ɖe ame la ŋu: ame si tsi le Motown ha me adi hadzila vovovowo wu ame si tsi le ha gãwo me.

Nyabiase Tiatiawo Ƒo nu tso eŋu
Ame kae woyɔna be Rock and Roll ƒe Fia? Elvis Presley, Frank Sinatra, Bing Crosby Èkpɔ Elvis le television dzi kpɔa?
Hadzila kae woyɔna be Ol’ Blue Eyes? Dean Martin, Frank Sinatra, Perry Como Sinatra ƒe ha kae nèlɔ̃na wu?
Bing Crosby ku drɔ̃e tso ɣi si nye… Christmas, srɔ̃ɖeŋkeke, aƒe Midzi ha ƒe fli ɖeka ɖekae
Louis Armstrong dzi ha „What a Wonderful…” Ŋkeke, Xexeame, Agbe Nu kae wɔa xexeame nyuie na wò?
Judy Garland dzie „Over the Rainbow” le sinima kae me? The Wizard of Oz, Gone with the Wind, Singin’ in the Rain Afikae nèkpɔ sinima siwo nèlɔ̃na wu le?
Ame kae wɔ Lucy ƒe akpa le „I Love Lucy” me? Lucille Ball, Doris Day, Betty White Fefewɔwɔ kawoe miaƒe ƒomea kpɔna ɖekae?
Nyitsuɖula kae nɔ sɔ si ŋkɔe nye Trigger dzi? Roy Rogers, Gene Autry, John Wayne Èwɔa nyitsuɖula ƒe fefe esime nènye ɖevi?
Ame kae kpɔ „The Tonight Show” dzi ƒe 30? Ed Sullivan, Johnny Carson, Bob Hope Ènɔa anyi fɔfɔe be yeakpɔ television?
Haƒonu kae si safui 88 le eŋu? Gita, piano, kpẽ Ame aɖe le wò ƒomea mea ƒoa haƒonu aɖe?
Ɖeɖe kae wodzidzea kple ɖeka-eve-etɔ̃, ɖeka-eve-etɔ̃? Waltz, twist, tango Afikae nèyia ɖeɖe le?

Ne èdi nu geɖe tso ha ŋu la, kpɔ ha ƒe dɔwɔnawo na dementia.

Gbesiagbe agbenɔnɔ ƒe nyabiasewo

Nyabiase Tiatiawo Ƒo nu tso eŋu
Hafi nufamɔ̃wo nava la, aƒe geɖe dzraa nuɖuɖu ɖo ɖe… Tsikpeɖaka, nuɖaze, xɔtaxɔ Ame kae tsɔa tsikpe vaa aƒeme?
Ame kae tsɔa notsi vaa ʋɔtru nu le ahuhɔ̃e goglowo me? Posudɔwɔla, notsitsɔla, nyadzɔdzɔgbalẽtsɔla Nu bubu kawoe wotsɔna vaa aƒeme?
Aleke nèƒoa ka le kaƒomɔ̃ xoxo si ŋu kɔkɔ le dzi? Abɔtawo teti, kɔkɔa tɔtrɔ, nuƒoƒo nɛ Gblɔ kaƒomɔ̃ si nɔ miaƒe aƒeme ŋu nya nam
Dɔwɔƒe kae wɔ Model T ʋua? Ford, Chevrolet, Buick Gblɔ ʋu si nèlɔ̃ ŋu nya nam
Afikae nàkpɔ soda dzrala le? Soda dzraƒe, abolodzrala, gadzraɖoƒe Nu kae nèbia le kplɔ̃a ŋu?
Fefenu kae nye ga ƒe atsiaƒu si ate ŋu azɔ ato atrakpuiwo dzi? Yo-yo, Slinky, hula hoop Fefenu kawoe nèlɔ̃na ŋutɔ?
Drive-in nye teƒe si wokpɔa… Sinimawo le wò ʋu me, bɔlƒoƒewo, azɔlizɔzɔwo Ame kae nèyi kplii?
Ame kae ƒe mo le dɔlar ɖeka ƒe gagbalẽ dzi? Lincoln, George Washington, Jefferson Nu kae dɔlar ɖeka ate ŋu aƒle ɣemaɣi?
Ame kae ƒe mo le penny dzi? Abraham Lincoln, Washington, Franklin Èdzraa pennywo ɖo ɖe golo me ɣemaɣia?
Amadede kae bɔ ɖe sukuʋu ŋu? Dzĩ, aŋutiɖiɖi, blɔ Aleke nèyia sukua?

Ŋkekenyuiwo, dzɔdzɔme kple teƒewo

Nyabiase Tiatiawo Ƒo nu tso eŋu
Ŋkekenyui kae le November ƒe Yawoɖagbe enelia dzi? Labor Day, Thanksgiving, Memorial Day Nu kae nɔa miaƒe kplɔ̃ dzi ɣesiaɣi?
Wotsɔa Jack-o’-lanternwo wɔa ŋkekenyui kae? Halloween, Easter, Christmas Gblɔ Halloween ŋu nya nam le afisi nètsi le
July 4 lia ɖua Ŋutifafa ƒe Gbeɖeɖe ƒe… Gomenɔamesiwo, Ablɔɖe, Ablɔɖenyenye Afikae nèkpɔa dzobibiwo le?
Vidada ƒe Ŋkeke le ɣleti kae me? April, May, June Aleke miaƒe ƒomea ɖunɛ?
Ɣletivi nenie le Amerika ƒe aflaga dzi? 48, 50, 52 Ɣletivi 48 nɔ aflaga la dzi va se ɖe 1959. Ŋuɖoɖo eveawo siaa nye ŋkuɖoɖo nyui
Atsiaƒu kae le Ɣedzeƒeƒuta? Pacific, Atlantic, Arctic Èyi ƒuta kpɔa?
Du kae me Ablɔɖe ƒe Legba le? Boston, New York, Philadelphia Èyi New York kpɔa?
Nu kae anyitsiwo wɔna? Notsi, anyi, ɖetsi Anyi ɖe abolo dzi alo le tii mea?
Nyivi woyɔna be… Sɔvi, nyivi, gbɔ̃vi Ènɔ agblegbɔ kpɔa?
Seƒoƒo dzĩ gã kae wonya be etrɔna ɖe ɣe ŋu? Rosi, ɣeseƒoƒo, tulip Nu kae mie le wò abɔ me?
Ŋkeke nenie le ƒe si me ŋkeke bubu kpena ɖe eŋu me? 365, 366, 360 Gblɔ dzigbezã aɖe si èɖoa ŋku dzi ŋu nya nam
Ɣeyiɣi kae vaa le vuvɔŋɔli megbe? Keŋli, adame, dzomeŋɔli Ɣeyiɣi kae nèlɔ̃na wu?

Nuɖuɖu kple kamedefefewo ƒe nyabiasewo

Nyabiase Tiatiawo Ƒo nu tso eŋu
Wein tsetse ƒuƒuwo nye… Plumwo, wein tsetsewo, cheriwo Ètsɔa wein tsetse ƒuƒuwo ɖe nuɖuɖu me kpɔa?
Prune-wo nye… Plumwo, gbotiwo, apple-wo Ame kae le wò ƒomea me lɔ̃a prune-wo ŋutɔ?
Azitɔmi kple… Jelly, notsi babla, halã Eƒe gbagbã alo fafɛ?
Avokadoe nye nu vevitɔ le… Aŋgba, avokado, kokumba Nuɖuɖu tsaka kawoe miena le kplɔ̃ dzi le azãɖuɣiwo?
Abolomegba kae bɔna le Thanksgiving dzi? Agu, anyitsi, cheri Abolomegba kae nèɖana?
Fefewɔla nenie nɔa baseball ƒuƒoƒo aɖe me le fefewɔƒea? 7, 9, 11 Ƒuƒoƒo kae nèdoa alɔe?
Asitɔtɔ nenie wòhia hafi woaɖe ame le baseball me? Eve, etɔ̃, ene ȃo bɔl kpɔa?
Kamedefefe kae na Babe Ruth xɔ ŋkɔ? Asibidɔwɔwɔ, baseball, golf Èyi bɔlƒoƒewo kpɔa?
Do nenie le golf fefewɔƒe dzɔdzɔe aɖe ŋu? 9, 18, 24 ȃo golf, alo mini golf kpɔa?
Kamedefefe kae me nèxɔa touchdown le? Amerika bɔlƒoƒo, hockey, basketball Ame kae kpɔa Amerika bɔlƒoƒo le miaƒe aƒeme?

Lododo siwo wonya

Lododo aɖe ƒe nuwuwu nana míezãa gbegbɔgblɔ si míesrɔ̃ tso gbe aɖe gbe ke, eye zi geɖe enɔa bɔbɔe. Míaƒe Wu lododoa nu fefe la ƒe bubu geɖe le eme, eye àte ŋu azi edzi be yeakpɔ nuwuwu ɖesiaɖe.

Lododo Tiatiawo Ƒo nu tso eŋu
Apple ɖeka gbesiagbe naa atikewɔla… Nɔa adzɔge, nɔa tsi te, nɔa dadi te Ame kae gblɔa esia na wò tsã?
Xevi si fɔna kaba léa… Ʋu, nyɔvi, keteke Wòe nye ŋdi me ame?
Mègaxlẽ wò koklo viwo hafi woa… Do go, adɔ alɔ̃, adzi ha Koklowo nɔ miaƒe ƒomea si kpɔa?
Penny si wodzra ɖo nye penny si… Wokpɔ, bu, zã Ame kae nye nu dzraɖola le wò ƒomea me?
Aƒe nye afisi… Abɔ le, dzi le, nuɖakplɔ̃ le Nu kae nana teƒe aɖe sena na ame abe aƒe ene?
Enyo be woava megbe wu be… Woava kaba, womava kura o, woaɖe kuku Ame kae vaa megbe ɣesiaɣi?
Alilikpo ɖesiaɖe ƒe… Kladoƒe klitsa le eŋu, gatsi le eŋu, ganu le eŋu Gblɔ dzɔgbenyui aɖe ŋu nya nam
Nu wɔwɔ ƒoa nu sesĩe wu… Nyawo, ha, dziɖegbe Gblɔ ame aɖe si gblɔ esia ŋu nya nam

Nyabiase siwo nye „esia alo ekemɛ” siwo me vodada aɖeke mele o

Esiawo sɔ na ɣeyiɣi ɖesiaɖe, va se ɖe emegbe ke, elabena naneke meli woawɔ wòasɔ o. Bia, se nu, eye nàgblɔ wò ŋutɔ wò ŋuɖoɖo hã.

  • Kɔfi alo tii?
  • Ƒuta alo towo?
  • Avuwo alo dadewo?
  • Dzomeŋɔli alo vuvɔŋɔli?
  • Abolomegba alo abolo vivi?
  • Ɖeɖe alo kpɔkpɔ?
  • Ŋdɔkutsu alo ɣetrɔ?
  • Ŋgɔgbexɔ alo megbe abɔ?
  • Radio alo haƒoƒoɖakawo?
  • Pancake alo koklozi?
  • Rosiwo alo seƒoƒowo?
  • Keteke mɔzɔzɔ alo ʋu mɔzɔzɔ?

Ne èdi dzeɖoɖo ƒe nyawo siwo kpe ɖe nɔnɔmetatawo ŋu la, te míaƒe Dzeɖoɖo ƒe agbalẽviwo siwo woate ŋu ata la kpɔ.

Aleke nàwɔ nyabiase bɔbɔewo ƒe takpekpe le dzikpɔƒe alo ƒuƒoƒo me?

  1. Na amewo nanɔ anyi ale be woate ŋu akpɔ nu ahase nu. Tosemɔ̃wo le to me, ŋkumeɖakawo le ŋku dzi, television tsi.
  2. Ɖee fia abe dzeɖoɖo ene. „Nyabiase aɖewo le asinye tso blema ŋkekewo ŋu, eye mexɔe se be mienya nu wu ŋunye.”
  3. Xlẽ nyabiase ɖesiaɖe zi eve eye nàfia tiatiaawo gã.
  4. Xɔ ŋuɖoɖo tso teƒe sia teƒe le xɔa me. Gbugbɔ ŋuɖoɖo nyuiwo gblɔ ale be ame sia ame nase wo.
  5. Gblɔ ŋuɖoɖoa na ame sia ame, emegbe nàbia nuƒoƒo ƒe nyabiasea ƒuƒoƒoa.
  6. Dze ŋusẽ si le eme la yome. Ne nyabiase ɖeka dze ŋutinyawo gɔme miniti ewo la, na wòayi edzi.
  7. Wu enu kple ha alo nyabiase siwo nye „esia alo ekemɛ”, ale be ame sia ame nawu enu kple nu bɔbɔe aɖe.

Ne èdi ƒuƒoƒo ƒe mɔnu bubuwo, siwo me nɔnɔmetata bingo kple ha dzidzim ɖekae hã le la, kpɔ ƒuƒoƒo ƒe dɔwɔnawo na dzikpɔƒewo.

Ɣeyiɣi si nàtrɔ ɖoɖoa

Ne ame aɖe le dzimaɖi ƒe dzesi fiam, zi ɖoɖoe, alo gblɔ be „Nyemenya o” wu zi ɖeka la, wɔe bɔbɔe wu: ɖiɖi tiatiawo ɖe eve, miɖo ŋu ɖekae, alo trɔ ɖe nyabiase siwo nye „esia alo ekemɛ” ŋu. Ne ƒuƒoƒoa di be yeaƒo nu tso nyabiase ɖeka ŋu ŋdɔ blibo la, edze agbagba. Taɖodzinu la menye ŋuɖoɖo dzɔdzɔeawo o. Enye ɣeyiɣi nyui aɖe zãzã le hadede nyui me.

Nyabiase siwo bɔ

Ðe nyabiase bɔbɔewo nye dɔwɔna nyui na ame siwo le agbe kple dementia?

Woate ŋu anye, ne wowɔe blewuu. Alzheimer's Foundation of America yɔ nyabiase bɔbɔewo be wonye dɔwɔna siwo sɔ na gɔmedzedze ƒe ɣeyiɣi. Na nyabiaseawo nanɔ nu siwo wonya tso gbe aɖe gbe ke ŋu, tsɔ tiatiawo na, mègana ame ɖeka nase le eɖokui me be ele dodokpɔm o, eye nàkpɔ ŋuɖoɖowo abe mɔ si dzi nato adze dzeɖoɖo gɔme ene, menye dodokpɔ o.

Nyati kawoe wɔa dɔ nyuie wu na nyabiase bɔbɔewo kple dementia?

Nu siwo wosrɔ̃ gbe aɖe gbe ke la wɔa dɔ nyuie wu zi geɖe: ha kple hadzilawo siwo bɔ le ame ƒe ɖekakpuime, lododo siwo wonya, ŋkekenyuiwo, nuɖuɖu, kamedefefewo, kple gbesiagbe agbenɔnɔ abe notsi tsɔtsɔ va aƒeme kple kaƒomɔ̃ xoxowo ene. Ƒo asa na nyadzɔdzɔ yeyewo kple nu sia nu si bia be woaɖo ŋku nu aɖe si dzɔ va yi le takpekpea me dzi.

Aleke mawɔ nyabiase bɔbɔewo le dzikpɔƒe alo ƒuƒoƒo me evɔ ŋu makpe ame aɖeke o?

Xlẽ nyabiase ɖesiaɖe na ƒuƒoƒo bliboa, fia alo gblɔ tiatiaawo, eye nàxɔ ŋuɖoɖo tso ame sia ame gbɔ. Mègayɔ ame ɖekaɖekawo o, eye mègaŋlɔ akɔnta o. Gblɔ ŋuɖoɖoa kple alɔgbɔnukoko, nu ka kee woɖo, eye nàbia nyabiase bubu abe ‘Ame kae kpɔe le afisia yi sinima kpɔƒe le ʋu me?’ ene be wòatrɔ zu ŋutinyawo.

Nu kae mate ŋu awɔ ɖe nyabiase bɔbɔewo teƒe le ɣeyiɣi siwo me nuwo sesẽna wu?

Trɔ ɖe nyabiase siwo me vodada aɖeke mele o ŋu, abe ‘Kɔfi alo tii?’ alo ‘Ƒuta alo towo?’ ene, kple lododowo alo ha siwo wonya ƒe nuwuwu ɖekae. Nɔnɔmetatawo kpɔkpɔ kple wo ŋuti nuƒoƒo ɖekae hã wɔa dɔ nyuie.

Dzɔtsoƒewo

Míeɖoa kadodo ɖe habɔbɔwo kple nusɔsrɔ̃ siwo dzi axa sia ɖoa ŋu ɖo la gbɔ. Wolé ŋku ɖe wo dometɔ ɖesiaɖe ŋu ne wowɔ axaa yeyee.

  1. Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
  2. Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  3. Activities · Alzheimer's Association
  4. What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association

Èdzra ɖo ɖe fefe fafɛ aɖe ŋua?

Nɔnɔmetata gãwo, ɣeyiɣidzidzenu aɖeke meli o, dzesi aɖeke meli o eye naneke meli woade asi ete o. Fe ɖekae le wò web-browser me.

Tsɔ fefe siawo ɖe asi

Golden Moments dɔwɔnu si wozãna femaxee na iPhone, iPad kple Android: nɔnɔmetata ƒe tile gãwo, fefe siwo me wò ŋutɔ wò ƒomea ƒe fotowo le, kple nɔnɔmetatawo ƒe agba siwo wɔa dɔ Wi‐Fi manɔmee. Akɔntabubu, boblododo, ɣeyiɣidzidzenu alo dzesi aɖeke meli o.