Mintlawu ya Swivutiso ni Vulavulo eka Vanhu lava nga ni Dementia

Vanhu vo tala va lava ntlawu wo tsakela lowu nga ni vulavulo, ku nga ri swivutiso. Swivutiso swa makume mambirhi ni mintlawu yin’wani ya ku anakanya yi nga tirha kahle, hikuva milawu ya yona yi olova naswona vulavulo byi nga ya kwihi ni kwihi. Xihoxo i ku cinca swikarhi: munhu i yena a anakanyaka mpendulo, kutani wena u vutisa. Ndzima leyi yi kombisa ndlela yo endla mintlawu leyi hi ku olova, ni mintlawu ya vulavulo leyi fanelaka vanhu lava nga ni dementia.

Ku tlhela ku cinca milawu ya tlhelo?

Eka quiz yo tlhela, munhu u vutisa naswona yin’wani u fanele ku tiva. Leswi swi endla munhu la nga ni dementia a va endzhaku ka ku hlula, kutani ku hluleka swi nga vavisa. Loko munhu a hlawula xilo kutani wena u anakanya, u va mutivi. Yena u khoma mpendulo, u tiyimisela loko a ku ina kumbe e-e, kutani u tsakela ku languta wena u ringeta.

National Institute on Aging yi kombisa leswaku vaxedzi va tirha hi marito lamakari, kumbhi yin’we hi nkarhi, ni rito ro rhula ni ku tiyiseka. Milawu leyi yi fanele ntlawu wo anakanya.

Ndlela yo tirha swivutiso hi ku olova

1. Hlawula nhlokomhaka eka vutomi bya munhu, ku fana na khitšheni, ndzawu, swiharhi kumbe lwandle.
2. Nyika munhu a anakanya xilo kutani a ku byela hi ku olova, kumbe komba karata ya xifanekiso leswaku u nga ntiyi rito.
3. Vutisa xivutiso xin’we hi nkarhi, ku fana na “Xo a xi ri xakudya?” kumbe “Xi kulu ku tlula xinyatwa?”
4. Amukela mpendulo yin’wani ni yin’wani. Ku hlayisa nhloko, ku rhangeta nhloko kumbe ku hleka swi nga ri kahle.
5. Anakanyani swin’we kutani mi tsakela. Loko mi kuma mpendulo, tsakelani swin’we.
6. Nyika switsundzuxo loko munhu a ri ni xiphiqo: “I xilo xa khitšheni.”
7. Ku nga ri ku tala swivutiso ni ku nga ri ku hlayisa mphunga.

Loko munhu a nga koti ku landzela milawu, tirhisa ntlawu wo olova ku tlula: u vitana swilo swin’wani kutani a khomba leyi fanelekeke.

Swilo leswi nghenaka leswinene

• Mihandzu, mifurha kumbe maluva lama tsakisaka
• Xinyama xa le purasini, xa le xikarhi kumbe xa ku tsakisa
• Xitirho, ku fana na nyundlu, rake kumbe nhlotlhoro wa ku tshinga
• Xihlalo kumbe xilo xa le kaya
• Ndhawu leyi munhu a yi tivaka kahle, ku fana na pakhi kumbe muti
• Xiambalo lexi munhu a xi tsakelaka ku xi ambala

Papalata mavito ya vanhu, swilo leswi nga ta vavisa mbilu kumbe swilo leswi nga va khombo kumbe leswi nga tiyiwi kahle.

Mintlawu yin’wani ya vulavulo

• Leyi kumbe leyi. Nyika swilo swimbirhi u vutisa leswi munhu a swi hlawulaka: ti kumbe kofi, tintshaveni kumbe lwandle, nguvu leyi tshwuka kumbe leyi nga blu. A ku na mpendulo leyi lulameke.
• U ta hlawula yini. Vutisa xivutiso xo olova xo tsakisa: “U ta hlawula picnic kumbe ku dya ehandle?”
• Hetisa ntsena. Rhumela nhlokomhaka yo tivekaka kutani u tshika ku hetisiwa ka yona. Ringeta mintlawu ya ku hetisa rito ku tiva ku endla.
• Vitana ndhawu. Kombela munhu a hlamusela kamara, muti kumbe ntsombo leyi a yi rhandzaka, u n’wi nyika ku mu hlamusela na wena.
• Karata ya swivutiso swa ku pfula. Karata ya vulavulo yi nyika swivutiso swo pfula hi swiyimo, leswi nga ta printiwa leswaku swi nga ehenhla ka tafula.

Ku engetela mintlawu leyi nga ni swikombiso swa vutomi bya munhu, vona swivutiso swa nkumbuko. Eka mintlawu ya quiz leyi tsakisaka hi ndlela yo olova, vona swivutiso swa ku olova eka vanhu lava nga ni dementia, leyi tirhisaka swihlawulekisa ni ku nga ri ku hlaya mphunga.

Loko munhu a hlundzuka?

Yima, u tshwuka kutani u byela, “Hi ringeta ntlawu wun’wani.” Ku hlundzuka i xikombiso xa ku cinca ntlawu, a ku ri ku endla hi matimba ya nyuma. Nkongomiso eka ndlela yo tlhela ni ntlawu ni munhu la nga ni dementia wu kombisa ndlela yo cinca milawu hi ku hatlisa.

Leswi mintlawu yi nga ta swi endla ni leswi yi nga swi endliki

Mintlawu ya vulavulo yi tsakisa naswona yi tirhisana. Yi nga pfuna vanhu ku hlanganyela ni ku avelana timhaka. A yi phurisi dementia, a yi yi tshikeleli kumbe yi yi sivela. Hlayisa xikongomelo xo olova: nkarhi wo tsaka swin’we.