Jaabawol juutngol ngol
Fijirde naamne nogas ena waawi wonde fijirde deeynde, renndoore nde mo annduɗo jaabawol woni. Kanko miijotoo huunde, onon naamnotoo naamne jaabawol mum ko eey walla alaa, hay gooto ƴeewtaaka. Fijirde yewtere goɗɗe, hono « Ko hondun cuɓotoɗaa ? » walla « Ko hondun ɗaɓɓirtaa ? », ina golla nootiri : ɗe ena nodda miijooji e daartol, wonaa anndeeji. Mooɓee daawal, accu mo diwta, hoto lim ɗe keɓaa.
- Accu mo neɗɗo oo miijoo huunde nde walla kullun, mbele kanko wonata mo annduɗo. Onon naamnotoo, kanko jaabotoo eey walla alaa.
- Jaɓu diwtaare, ballal walla maandinol. Hoto lim limoore, hoto lim no foti naamne ɗe keɓaa.
- Suɓo geɗe ñalnde kala e nguurndam neɗɗo oo, hono neemaari mo o yiɗi, kuutorgal walla nokku.
- Naamne miijooji, hono « Ko hondun ɓurɗaa suɓaade... ? » walla « Ko hondun ɓurɗaa yiɗde ? », alaa jaabawol feewɗo.
- Dartu so neɗɗo oo nattii hatojinde. Daawal ɗiɗi walla tati ina yonata.
E nder ngoo hello (6 taƴe)
Galleeji keewɗi ina yiɗi fijirde nde ɓe pijirta e renndo, nde nanndi e yewtere, wonaa ƴeewtere. Fijirde naamne nogas e fijirde miijooji goɗɗe ina mbaawi moƴƴude no feewi, sabu kuule majje ina newi, yewtere nde ena waawi yahde nokku fof. Feere nde ko waylude darnde ɓurnde huutoreede : neɗɗo oo miijotoo jaabawol ngol, onon naamnotoo. Hello ngo ina sifta no fijirde ɗee gollirtee e deeyre, e hol fijirde yewtere ɗe ena njaadata e yimɓe wuurɓe e njuute endan.
Ko saabii waylude kuule ɓurɗe huutoreede ?
E ƴeewndo goowaaɗo, gooto naamnotoo, goɗɗo oo foti andude. Ɗum ina waɗa neɗɗo wuurɗo e njuute endan e nokku mo o waawi ronkaade, ronkaade ina waawi mettinirde mo. So tawii ko kanko suɓii huunde nde, onon miijotoo, ko kanko woni mo annduɗo. Kanko jogii jaabawol ngol, kanko suɓotoo nde o wiyata eey walla alaa, kanko ena waawi weltaade nde o yi’a on njettii.
National Institute on Aging ina wasiyaa toppitiiɓe yo ɓe huutoro konnguɗi juutɗi, newɗi, naamnal gootal e sahaa, e daande deeynde, muññunde. Aadaaji ɗii ina njaadata no feewi e fijirde miijooji.
No fijirde naamne nogas fijirtee e deeyre
- Suɓo fannu e nguurndam neɗɗo oo, hono deftere, gese, kulle walla weendu.
- Accu mo miijoo huunde o wi’a nde e daande les, walla o hollu kartal natal mbele a soklaani nannde nde.
- Naamno naamnal gootal jaabawol mum ko eey walla alaa e sahaa. « Ko huunde nde neɗɗaa ? » « Ina mawndi ɓuri pade ? »
- Jaɓu jaabawol fof. Jukkugol hoore, dimmbagol hoore, walla jalu ina hiisee.
- Miijo e daande maa tee welto ɗum. So a heɓii jaabawol moƴƴol ngol, weltee e renndo.
- Hokku ballal so neɗɗo oo nanndi e soklaade : « Ko huunde e deftere. »
- Hoto lim naamne ɗee hoto lim limoore kadi.
So neɗɗo oo waawaa jokkuude e kuule ɗee, waylu ngam yamre ɓurnde newaade : inno geɗe seeɗa kanko o toɓɓa nde moƴƴere nde.
Geɗe moƴƴe ɗe cuɓetee
- Ɓiɓɓe leɗɗe, li’orke walla piindi ɗi o yiɗi
- Kullun gonngun e wuro jawdi, e nokku kulle walla jawdi ndi o joginoo
- Kuutorgal, hono hamaare, raate walla meselaal ŋooto
- Kaɓirɗe suudu walla huunde gallee
- Nokku mo o anndi no feewi, hono parc walla wuro
- Dolokke mo o yiɗnoo ɓornude
Reen e inɗe yimɓe, kala huunde waawnde addude mettuɗinal, e geɗe baawɗe bonnude walla ɗe ɓuuɓni jillondirde.
Fijirde yewtere goɗɗe
- Ko hondun e ɗeɗoo ɗiɗi. Hokku suɓre ɗiɗi, naamno ko ɓurɗaa yiɗde : te walla kafe, pelle walla weendu, dolokke boɗeeje walla bule. Alaa jaabawol feewɗo.
- Ko hondun ɓurɗaa suɓaade. Naamno naamnal deeyngal, hoyngal : « Aɗa ɓuri yiɗde ñaamde e yaajnde walla ñaamde caggal ? »
- Timmin helmere nde. Helmære anndaande nde timmitol mum accaa udditii. Ƴeew fijirde timmin helmere ngam heɓde ballal.
- Inno nokku ngoo. Ƴamu mo yo o sifto suudu, wuro walla yiyngo ngo o yiɗi, noddu-ɗaa kadi yo a miijo ngo.
- Karte naamne udditiiɗe. Karte yewtere amen ina ndokka naamne udditiiɗe e fannuuji, ɗe ina mbaawi winnditeede e taabal.
Ngam miijooji goɗɗi tugiiɗi e teskorde e daartol nguurndam, ƴeew naamne teskorde. Ngam weltaare naamne e deeyre, ƴeew naamne newɗe ngam mawɓe wuurɓe e njuute endan, ɗe huutortoo cuɓe tee alaa limoore.
Hol ko waɗeten so neɗɗo oo heɓii saɗtude ?
Dartu, mooso, mbi’aa huunde hono : « En mbaɗen fijirde woɗnde. » Saɗtude ko maandinol ngam waylude fijirde nde, wonaa ngam duumde haa ɓurta. Jamiro amen no pijirtaa e neɗɗo wuurɗo e njuute endan ina sifta no kuule ɗee waylirtee e sahaa gooto.
Ko fijirde ɗee mbaawi waɗde e ko ɗe mbaawaa waɗde
Fijirde yewtere ina weltii, ina renndoore. Ɗe ena mbaawi wallude yimɓe jokkondirde e lollirde daartol. Ɗe ñawndataa njuute endan, ɗe leeltintaa nde, ɗe reentaa nde kadi. Mooɓu faandaare nde e newaare : waktu moƴƴo e renndo.
Naamne keewɗe
Fijirde naamne nogas ina moƴƴi ngam yimɓe wuurɓe e njuute endan ?
Ina waawi moƴƴude, so tawii ko neɗɗo oo miijotoo jaabawol ngol tee hay gooto ƴeewtaaka. So huutoraama no ƴeewndo nii, nde toppitorde nde miijotoo huunde nde neɗɗo oo foti anditde, ena waawi nannde no ƴeewtere. Mooɓee kuule ɗee, waɗu ɗe newiɗe e ɓutte.
Ko hondun neɗɗo oo waawi miijorde e fijirde naamne nogas ?
Geɗe newɗe, anndaaɗe ɓuri moƴƴude : ɓiɓɓe leɗɗe, kullun, kuutorgal, noone piindi, kaɓirɗe suudu, walla nokku mo o anndi no feewi. Reen e miijooji ɓuuɓɗi, inɗe yimɓe e kala huunde waawnde addude mettuɗinal.
Hol ko waɗeten so neɗɗo oo waawaa jaabaade eey walla alaa ?
Huutoro maandine, maandinol dowwalla les, walla toɓɓu kartal natal. Aɗa waawi kadi miijaade jaabawuuji seeɗa e daande maa, ngam o jaaboo e jukkugol hoore, mooso walla helmere.
Ena woodi fijirde yewtere goɗɗe ngam mawɓe wuurɓe e njuute endan ?
Eey. « Ko hondun e ɗeɗoo ɗiɗi » naamnotoo ko ɓurɗaa yiɗde e geɗe ɗiɗi. « Ko hondun ɓurɗaa suɓaade » naamnotoo miijo. Fijirde kartal jogiinde naamne udditiiɗe, hono karte yewtere Golden Moments, ina nodda daartol baɗte nguurndam ñalnde kala.
Fuɗɗoode
Min njokkondiri e juɓɓule e jaŋdeeji ɗi ngoo hello tuugnii e mum. Gooto heen fof ƴeewtaama nde hello ngoo hesɗitinaa.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS