Omipure omirongo vivari noMihandja vyOmahungiriro kOvandu

Ozonganda nḓingi ze suka komuhandja we ve handja kumwe, ngu tjimuna omahungiriro, hiya omapuraisiro. Omipure omirongo vivari nomihandja vyarwe vyomahakahaneno mavi yenena okurira nawa, mena omatwizire wa rire peke nomahungiriro ma yenena okuyenda kombanda. Otjipuiriro otja: hinda oviṋa otja tji pa tjitwa. Omundu ma ripura omanguro, ove mo pura. Omukuma mbwi ma kunisa otja okuungurisa omihandja mbwi nomuvenḓu, nu omihandja vye ihi vyomahungiriro mbi tjita kovandu mbe nomutjise wokuzemba.

Ongwaye okuhindura omatwizire nga tjitwa?

Momapuraisiro nga tjitwa, omundu umwe ma pura nu omukwao ma soku tjiwa. Ihi ma zika omundu ngu nomutjise wokuzemba komurungu ku ma yenena okuhaṱa, nokuhaṱa mai yenena okurisa omutima. Indu ye suka kotjiṋa nu ove mo hakahanena, eye ongwa tjiwa. Eye ma ṱiza omanguro, eye ma zepa indu ma soku raera “eeno” poo “hiya”, nu ma yenena okurihisa tji ma munu ove tji mo kunana.

National Institute on Aging ma raere ovaneṱakamise okuzemba omambo ma yapuka no mapeke, omipure imwe komurungu, nombunguriro omuvenḓu nu okukara nomurukupo. Omaze nga ma tjita nawa komihandja vyomahakahaneno.

Omuano wokuhandja omipure omirongo vivari nomuvenḓu

1. Sokurura otjikoverwa moviṋa vyomundu, otja motjihavero tjokutjisa, motjikove, kovitjimbere poo komukuma wokusenina.
2. Esa ve ripure kotjiṋa nu ve hungire muvenḓu, poo ve kurise ombapira yomasanekero kutja ove hiya zuva.
3. Pura omipure imwe y’eeno poo hiya komurungu. “Otjiṋa tji mo ri?” “Otjiṋa otjinene tjinene kondjato?”
4. Isira omanguro auhe. Okuzira omutwe, okukoka omutwe, poo okuseka ape ri omapendo.
5. Hakahanena kombanda nu rihise. Tji wa hakahanena tja tja, nyanda kumwe.
6. Pe otjivisiro indu omundu e hi tjiwa rukwao: “Otjiṋa tji ri motjihavero tjokutjisa.”
7. O tji ka pende omipure nu o tji ka ṱiza omupendo.

Tji omundu e hi yenene okukwata omatwizire, hindura kotjiyapuke: ove mo zara ovina vipeke nu ye ṱune kotjiwa tji tja.

Ovina oviwa mbi soku kururwa

• Otjiyoṋe, ovihwa poo ovitjitji mbi hepa
• Otjimbere tjotjikove, tjozoo poo otjitjangwa tji va ri na tjo
• Otjuma, otja otjipenda, otjikorero poo ondonga yokuruka
• Otjiṋa tjomonganda poo otjiungurisiwa tjomonganda
• Omukuma ku ve tjiwa nawa, otja otjikove tjokupandjara poo otjihuro
• Otjiṋa tjouṋino tji va hepa okukwata

O tji ka zaka omazina wovandu, ovina mbi mai yenena okurisa omutima, novina mbi mai yenena okurira omiano poo mbi hiya pandekwa nawa.

Omihandja vyarwe vyomahungiriro

• Hi poo ihi. Pe ovipupo vivari nu pura ihi ve suka: otjai poo okahiva, ovitunda poo okusenina, otjiroto otjitwe poo otjimbapa. Kape nomanguro wouvi.
• Mo suka rumwe. Pura omipure omuvenḓu nouṱiṱi: “Mo suka okurira kombanda poo okurira motjihu ro?”
• Zepa omambo. Omambo nga tjiwa wina nga hiya zepwa. Kambura omihandja yetu okuzepa omambo kutja u mune omukweze.
• Zara omukuma. Pura ve serekarere ondjuwo, otjihuro poo omurungu mbu ve hepa, nu ve kumbire ove okurisanekera wo.
• Omakarate womipure mbi yapuke. Omakarate yetu womahungiriro ma pe omipure mbi yapuke otja komikoverwa, mai yenena okutjangwa kutja vi kare kombesa.

Komahakaeno woyombari nga zako komazembukiro novaṱiṋi vyomuinyo, kambura omipure vyomazembukiro. Komahandja womapuraisiro nga tjitwa nomuvenḓu, kambura omipure vyapeke kovakuru mbe nomutjise wokuzemba, mbi ungurisa ovipupo nu kape nomupendo.

Tji omundu a kara nouvi momutima?

Zepa, seta nu hungira otja: “Ngatu handje otjiṋa tjipe.” Ovii momutima otjiraisiro tjokuhindura omuhandja, hiya okukaza tjinene. Omukweze wetu omuano wokuhandja nomundu ngu nomutjise wokuzemba ma kunisa otja okuhindura omatwizire moruveze.

Ihi omihandja mavi yenena noku hi yenene okutjita

Omihandja vyomahungiriro vi nyanda nu vi hungirisa kumwe. Mavi yenena okukwasa ovandu okukwatana nokuserekarera ovaṱiṋi. Kavi veresa omutjise wokuzemba, kavi u hinisa, nu kavi u hwera. Sokusuvera omurungu omupeke: oruveze oruwa kumwe.