ንሰብ ዘለዎ ዴመንሺያ ብባዕሉ ዚነብር ምድጋፍ

ብባዕሉ ምንባር ብርሱ ክሳብ ክንደይ ሓገዝ ከም ዝደሊ ኣይገልጽን። Alzheimer’s Association ገለ ሰባት ብቀሊል ምምሕዳር፡ ጥንቃቐን ምስ ካልኦት ሰባት ምትሕብባርን ብፍሉይ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ብባዕሎም ክነብሩ ከም ዝቕጽሉ ይገልጽ። ዝበለጸ ሕቶ ብሓቂ ዝተወሰነ እዩ፦ ሰብ እዚ ክቕጽል ዝደሊ እንታይ እዩ፡ ነዞም ስራሓት ቀሊል ዝገብሮም እንታይ እዩ?

ነዚ ዘረባ ኣብ ዝኸውን ግዜን ዝኽእል ሕቶ ዘየለን ግዜ ጀምሩ። ዝሰማማዕ እንታይ ምዃኑ፡ ዝኣምንሎ ልምዲ እንታይ ምዃኑ፡ ሰብ እንታይ ዓይነት ሓገዝ ክቅበል ከም ዝደሊ ሕተቱ። ምስ ሰብ ዝተሰርሐ ዕቅዲ ካብ ዝኣመንካ ጭንቀት ሰብ ብዝተደለበ ስራሓት ይበልጽ ምስ ሕይወቱ ይሰማማዕ።

ዕለታዊ ህይወት ክቕል ዝኽእል እንታይ እዩ?

ምስ ልምዲ ሰብ ዝሰማማዕ ጥቂት ዝለመድዎ ደገፍ ተጠቐሙ። Alzheimer’s Association ንዕለታዊ ድልየታት ከም ካላንደር፡ ዝርዝራትን ምዝካርን ዝኣመሰሉ ተግባራዊ መሳርሒታት ይመኽር።

• ንኣድላይ ነገራት ሓደ ቦታ ምረጹ። ቍልፊ፡ መነጸር፡ ቦርሳ ገንዘብን ስልኪን ኣብ ዝተሰማምዕሉ ሓደ ቦታ ዕቀቡ። ኣብ ኣፍ ቤት ዘሎ ሰሌን ወይ ዝተጸሓፈ መደርብ ልምዲ ክኽተል ቀሊል ክኸውን ይኽእል።
• ሓደ ካላንደር ወይ ምዝካር ጥቀሙ። ሰብ ዝለመዶ ግድግዳ ካላንደር፡ ኋይትቦርድ፡ ጽሑፋዊ መዝገብ ወይ ናይ ስልኪ ካላንደር ምረጹ። ቀጠሮታትን ዘውትር ስራሓትን ኣብ ሓደ ቦታ ዕቀቡ፤ ኣብ ብዙሕ መተግብሮታትን ማስታውሻታትን ኣይትበታተንዎ።
• ልምድታት ብሩህ ግበሩ። ስራሕ ብተደጋጋሚ ዝርሳዕ እንተ ኮነ፡ ሓጺር ማስታውሻ ጸሓፉ ወይ ንዕኡ ዘድልዮ ነገር ኣብ ዝለመዶ ቦታ ኣቐምጡ። ስጉምትታት ሓጺር ዕቀቡ፡ ዘይሓግዙ ኮይኖም እንተ ተረኽቡ ብሓባር ርኣዩ።
• ተደጋጋሚ ስራሓት ቋሚ ግበሩ። ዘውትር ግዝኣት ምግዛእ፡ ናይ ቤት ምጽዳቕ ጉብኝት ወይ ዝተዳለወ መግቢ ሰብ ብባዕሉ ክውስኖ ዘለዎ ውሳነታት ኣየንሰ ክገብር ይኽእል።

መምርሒ ዕለታዊ ልምድታት ነቲ ዕለት ዘይተኸታተለ ክኸውን ብቐሊል ዝለመድ ክኸውን ዝሕግዙ ቀሊል ኣገባባት ኣለዎ። ዕላማ ምርጫታት ሰብ ምድጋፍ እምበር ኩሉ ሰዓት ምምላእ ኣይኮነን።

ስድራን ዓርኽትን ብኸመይ ጠቓሚ ሓገዝ ክህቡ ይኽእሉ?

ቍጽሪ ዘውትር ርክብታት ንሓደ ዝተወሰነ ጥራይ ተሰማማዑ። ብዝፍለጥ ግዜ ሓጺር ጉብኝት ወይ ጸውዒት፡ ብዘይ ንቡር ግዜ ዝኾኑ ብዙሓት ሰባት ካብ ዝጠሓሱ ይበልጽ ጠቓሚ እዩ። ንሰብ ሓደ ክሳተፉ ዝደሊ መን ምዃኑን ነፍሲ ወከፍ እንታይ ክገብር ከም ዝኽእል ሕተቱ።

ሓገዝ ብፍሉይ ኣቕርቡ። “ኣብ ሓሙስ ሸቀጥ እንተ ኣምጸዮ ይሕግዘካ ድዩ?” ዝብል ካብ “ዝደለኻ ነገር እንተ ኮነ ንዘይ ንገረኒ” ዝብል ንምምላስ ቀሊል እዩ። ዝኣመነ ሰብ ብሸቀጥ፡ ጉዕዞ፡ መግቢ፡ ሂሳብን ካላንደር ቀጠሮን ክሕግዝ ይኽእል። Alzheimer’s Association ጠቐላላ ሓገዝ ብዘድልዩሉ ግዜ ብቤት ስራሓት፡ መግቢ፡ መጓዓዝያን ምዝካር መድሃኒትን ክትሰርሖ ይመኽር።

ብዙሓት ሰባት እንተ ተሓጋገዙ፡ ነፍሲ ወከፍ ዝሕዞ ስራሕን ኣሓዱ ኣሓዱ ዘድልዩ ሓበሬታ ብኸመይ ክርከብ ከም ዝኽእል ተሰማማዑ። ሓበሬታ ብዝመረጾም ሰባት ጥራይ ይወስን፡ ቀጥታ ኣደጋ ዘለዎ ጸገም እንተ ኣጋጠመ ግን ብቕልጡፍ ሓገዝ ይደሊ። ኣብ ርሕቀት ዝነብሩ እንተ ኮንኩም፡ መምርሒ ክንክን ብርሕቀት ምስ ሰብ ዝመርጾም ሰባት ብኸመይ ክትሰርሑ ከም ዝኽእሉ ይርእዩ። መምርሒ ምርኻብ ዝሓዝ ዘረባ ብዛዕባ ሓገዝ ብዘይ ፈተና ምዝራብ ዝያዳ ሓሳባት ኣለዎ።

ብባዕሉ ክነብር እንተ ኮነ ሰብ ብኸመይ ክራኸብ ይኽእል?

ሰብ ዝሓጎሶን ዝራኸቦን ስራሕን ርክብን ምረጹ። ኣብ ሰሙን ዝካየድ ጸውዒት፡ ብጎረባብቲ ምብጻሕ፡ ኣብ ማሕበረሰብ መግቢ፡ ዝለመድዎ ማሕበር፡ ወይ ምስ ዝኣምኑዎ ሰብ ምክያድ ክኸውን ይኽእል። ሰብ ክኣምንዎ ዝኽእል ኣማራጺታት ብኸመይ ከም ዝስምዖም ሕተቱ፤ ብዙሕ ዓበይቲ ወይ ማሕበራት ኩሉ ግዜ ዝያዳ ጽቡቕ ምዃኖም ኣይትግመቱ።

ዘውትር ማሕበራዊ ግዜ ሰሙን ዝፍለጥ ክገብር፡ ንሰብ ዝጽበዮ ነገር ክህበሉ ይሕግዝ። ናብ ስራሕ ምጉዓዝ ጸገም እንተ ኮነ፡ ጸውዒት፡ ብዝኣመኖ ሰብ መጓዓዝያ፡ ወይ ኣብ ቅርቢ ዝኾነ ንእሽቶ ዝኾነ ናይ ምርኻብ ግዜ ኣስተውዕሉ። መምርሒ ማሕበራዊ ርክብ ዝርርብ ዘይጽንዕ ኣገባባት ይሓቍፍ።

ዕቅዲ ክቕየር ከም ዝግብኦ ብኸመይ ንፈልጥ?

ሰብ ብባዕሉ ክነብር ይኽእል ድዩ ዝብል ዝውሰን ሓደ ዝርዝር የለን። ኣብ ክንዲኡ፡ ኣብ ዕለታዊ ህይወት ዝርከቡ ፍሉይ ለውጥታት ኣስተውዑ፦ ሰብ ብኣርኣያ ዝሰርሖ ስራሕ ሕጂ ብዘውትር ጸገም ይፈጥር፡ መግቢ ይሰዓር፡ ቀጠሮታት ይርስዑ፡ ወይ ገለ ስራሕ ዝያዳ ከም ዘጽንዖም ይብሉ።

ሰብ ዝረኣዮ ነገር ሕተቱ። ሓደ ተግባራዊ ለውጢ ኣቕርቡ፡ ዝሕግዝ ድዩ ርኣዩ። ብዛዕባ መግቢ፡ መድሃኒት፡ ሂሳብ፡ ንቅስቃሴ ወይ ውሕስነት ቤት ተደጋጋሚ ጭንቀት እንተ ኮነ፡ ምስ ሓኪሙ ወይ ምስ ማሕበራዊ ክንክን ክኢላ ክዛረብ ድዩ ሕተቱ። ፎርማል ግምገማ ዝሕግዝ ኣማራጺታት ሓገዝ ንምለላይ ይሕግዝ፤ ሰብ ነዊሕ ሓሳብ ክቕበል ኣየድልዮን።

ሰብ ብዛዕባ ሓገዝ ዝተጠራጠረ እንተ ኮነ፡ ቀሊል ጀምሩ። ሸቀጥ ብሰሙን ምምጻእ ካብ ኣብ ቤት ዝኣትው ክናክን ሰራሕተኛ ሓሚሮም ክመርጹ ይኽእሉ፤ ወይ ብጽሑፋዊ ስራሕ ዝሓግዝ ግን ብውልቃዊ ክንክን ዘይሓግዝ። ንዝሓግዞ ሰብን መዓስ ምብጻሕ ከም ዝኸውን ምርጫ ኣብ ምርጫኡ ኣሳትፎ። መምርሒ ቤት ድሕነት ብዛዕባ ቤት ንርእይቶ ዝጸንሕ ለውጥታት ብኽፍሊ ክፍሊ ይሸፍን።

ሰብ ሓገዝ እንተ ዘይደለየ እንታይ ክግበር?

ቅድሚ ካልእ ዕቅዲ ምቕራብ ምኽንያቱ ስማዕ። ብዛዕባ ምስጢር፡ ዋጋ፡ ቍጽጽር ምጥፋእ ወይ ኣብ ቤት ዝፍለጥ ዘይኮነ ሰብ ምህላው ክሰግኡ ይኽእሉ። ብኸመይ ዝኣምን ሓገዝ ከም ዝኸውን ሕተቱ፡ ድሕሪኡ ንንእሽቶ ፈተና ርኣዩ። ገለ ሰባት ዘኸተረ ወይ ዝተጋሩ ስራሕ ይደልዩ፤ ካልኦት ድማ ካብ ሓድሽ ኣገልግሎት ይልዕል ሓደ ዝኣመኖ ሰብ ሓገዝ ይደልዩ።

ምርኻብ ሕቶ ንምምላስ ኣይትግበሩ። ጸውዒት ዘረባ ክኸውን ይኽእል፤ ብዛዕባ ምብልዓ፡ መድሃኒት ምውሳድ ወይ ቀጠሮ ምዝካር ዝሕተት ዝርዝር ኣይኮነን። ኣብ ዝኸሰተ ኣደጋ እንተ ኮነ ዞባዊ ድሕነታዊ ኣገልግሎት ተራኸቡ። ንቀጻሊ ስግኣት፡ ሰብ ኣብ ውሳነ ክሳተፍ ግበሩ፡ ካብ ክንክን ጉጅለኡ ወይ ካብ ዞባዊ ደገፍ ኣገልግሎት ምኽሪ ድለዩ።

ብባዕሉ ምንባር ብዘይ ዝበጽሕ ልምዲ፡ ርክብን ተግባራዊ ሓገዝን ዝቕየር ድብልቕ ክቕጽል ይኽእል። ዕቅዲ ምስ ሰብ ርኣዩ፡ ዝሓግዝ ዝብል ዕቀቡ፡ ዘየድልዩ ክፋላት ድማ ኣስተኻኽሉ።