ሓገዝ ኣብ ገዛ ንሰብ ዝተመርመረ ዴመንሺያ ምምራጽ

ሓገዝ ኣብ ገዛ ብዝርዝር ናይ ኣገልግሎት ዘይኮነ ብሰብ ይጅመር። ሰብ ብባዕሉ ክሰርሖ ዝደሊ እንታይ ምዃኑን ብኸመይ ሓገዝ ክቕበል ከም ዝደሊ ሕተት። ኣቕራቢ ዓረኽቲ፡ ስራሕ ገዛ ወይ ብሙያ ዝኽእል ጥዕናዊ ክንክን ክደግፍ ይኽእል። ዝኣኽል ምቅላል ብሰብ፡ ብስራሕታትን ብቲ ዝሓገዘ ዝመጸ ድጋፍን ይምርኮስ።

መምርሒ Alzheimer’s Association ብዛዕባ ክንክን ኣብ ገዛ ከምኡ’ውን ጠቕላላ ሓበሬታ Dementia Australia ብዛዕባ ክንክን ኣብ ገዛ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ኣገልግሎት ይገልጹ። ዝርዝር ናይ ኣቕራቢ ካብ ማሕበር ብዛዕባ ስልጠና፡ ተመክሮ፡ ምትእኽኻብ፡ ድጋፍን ዋጋን ክትሓትት ይመክር። ኣገልግሎታት፡ ምስክርነታትን ሓገዝ ዝኽፈል ሕጊታትን ብቦታ ይፈላለዩ፤ እዚ ገጽ ሓደ ኣቕራቢ ኣይደግፍን ብቕዒቲ ኣይገልጽን።

ዓይነት ሓገዝ ሰብ ይደሊ ድዩ?

ብመዓልታዊ ህይወት ሰብ ዝኣክል ስራሕታት ጀምር። ንሰብ ዝርኣይ፡ ዝዛረብ፡ ኣብ ምግዛእ ወይ ምስናዕ ዝሕግዝ፡ ኣብ ምድላው ምብላዕ ወይ ኣብ ምሕጻብን ምልባስን ዝሕግዝ ክደሊ ይኽእል። ነርስነት ወይ ፊዚካላዊ ሕክምና ዝኣመሰለ ብሙያ ዝግበር ጥዕናዊ ክንክን ካልእ ኣገልግሎት እዩ፡ ፍቓድ ዘለዎ ሙያዊ ሰብ ወይ ምኽሪ ካብ ጥዕና ኣቕራቢ ክደሊ ይኽእል።

እንታይ ሓገዝ ከም ዝደልይ፡ ኣየናይ ግዜ ኣገዳሲ ምዃኑን ሰብ እንታይ ምዃኑን ጽሓፍ። ሰብ ብዘይ ሓገዝ ዝገብሮ ነገርን ብዛዕባ ግዜ ምንባር ዝደሊሉን ኣቐምጥ። ኣገልግሎት ነጻነት ሰብ ዘማልእ ክኸውን እንተ ዘይኮነ፡ ኩሉ መዓልቲ ዝውስድ ከይኸውን ዝሓገዘ ምዃኑ ድማ ርኣይ።

ሰብ ኣይፈልጥን እንተ ኮይኑ፡ ብሓደ ተግባራዊ ድልየት ወይ ኣብ ዝርከብ ቦታ ሓጺር ብጽሞና ምብጻሕ ጀምር። ድሕሪኡ ከመይ ከም ዝስምዖ ሕተት። ተግባር፡ ግዜ ወይ ዝሕግዝ ሰብ ክቕይሩ ይኽእሉ። መደብ ክንክን ድልየትን ድሌትን ክቕየር ከሎ ክቕየር ይኽእል።

ኣቕራቢ ቅድሚ ምቕጣር እንታይ ክሕተት?

ኣቕራቢ ብዙሓት ተጸዊዕካ ንዝደሊ ሓገዝ ግለጽ። ንድልየታት ክምልሱ ዝኽእሉ ምዃኖም፡ ክኸውን ዝኽእሉ ግዜ፡ ቀደም ንሰብ ዝተመርመረ ዴመንሺያ ክንክን ዝፈለጡ ምዃኖም ሕተት። ሰራሕተኛታቶም ብዛዕባ ዴመንሺያ ዝወሰድዎ ስልጠና፡ ንሰብ ዝደንገጸ፡ ዝጨነቐ ወይ ዝደኸመ እንታይ ምዃኑ ከመይ ከም ዝሕግዙ ሕተት።

ኣብ ህይወት ዕለታዊ ዝጸልዉ ዝርዝራት ኣረጋግጽ፦ መን ክመጽእ፡ ብኸመይ ግዜ፡ ንሓንቲ ብግዜ ንቐረባ ዝወስድ ግዜ፡ ሰራሕተኛ ሕማም እንተ ኮነ እንታይ ክኸውን፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ጸገም መን ክደውል ከም ዝግባእ። ሰብ እቲ ተመሳሳሊ ረዳኢ ብኽእሎ እንተ ዝደሊ፡ ኣገልግሎቱ ቀጻልነት ክህብ ዝኽእል ድዩ ሕተት።

ምስክርነት ሓትት፡ ኣቕራቢ ሰራሕተኛታቱ ከመይ ከም ዝምርምሩ ሕተት። ምርመራ ዝተረፈ ኣቕሚ ጥዕና፡ ስልጠናን መረጋገጺ ዝጽወዩ ድዩ፡ ሰራሕተኛ ክሰርሖ ዝፍቀድ ስራሕ ዝኾነ ድዩ ርኣይ። ዝግበር ዝኾነ ሙያዊ ወይ ፍቓዳዊ ሕግታት ብቦታ ይፈላለዩ፤ ስለዚ ብኣካባቢ ዘሎ ጠለባት ኣረጋግጽ።

ሰብን ኣቕራቢን ብኸመይ ክሰማምዑ?

ሰብ እንተ ተሰማሚዑ፡ ቀዳማይ ምብጻሕ ቅድሚ ቀዳማይ ምትሓዝ ኣብ ገዛ ምድላው ኣዳልዎ። ኣቕራቢ ምስ ሰብ ብቀጥታ ይዛረብ ዲዩ፡ ድልየቱ ይሰምዕ ዲዩ፡ ንምምላስ ግዜ ይህብ ዲዩ ርኣይ። ሰብ ብዛዕባ ምብጻሕ ብኽእሎ ክምልስ ብዝኽእል መገዲ ሕተት።

ማሕበር Alzheimer’s ኣብ ቃለ-መጠይቕ ሓደ ካልእ ዝኣመኖ ሰብ ከምኡ ብድሕሪኡ ዝኣመነሉ ሓሳብ ክመዛዘን ይመክር። ብምብጻሕ ዝለመደ ዝተዋህበ ዕለት ተዛረብ፦ ምብጻሕ፡ ሰላምታ፡ ዝተመደበ ስራሕ፡ ሰብ ክሓትት ወይ ዕረፍቲ ክወስድ ከመይ ከም ዝኽእል።

ኣብ ዝኽእል ግዜ ሓጺር ቀዳማይ ምብጻሕ ተሰማምዑ፡ ምስ ሰብ ርእይዎ። ኣቕራቢ ኣብ ወረቐት ብቑዕ ኮይኑ ዝስማዕ ይኸውን፡ ግን ንሰብ ብውልቂ ዘይሰማማዕ ኪኸውን ይኽእል። ምላሽ ሰብ ኣኽብር፡ ኣብ ዝኾነ ሓሳብ ኣትኩሮት እንተ ነይሩ ኣማራጺ ተዘራረቡ።

ብኸመይ ሓበሬታ ንረዳኢ ክሓብር?

ኣቕራቢ ንሰብ ብሰላምን ኣኽብሮትን ክሕግዝ ዝሓግዝ ሓበሬታ ጥራይ ኣካፍል። ብፍቓድ ሰብ፡ ብኸመይ ክጽዋዕ ዝደሊ፡ ዝኣክሉ ልማዳት፡ ብኸመይ ክራኸብ ዝሕግዝ፡ ንባዕሉ ክገብሮ ዝደሊ ነገር ግለጽ።

እንተ ኣብ ስራሕ ምክንያት ጥዕና ዝገድስ እንተ ኮይኑ፡ ኣብ ዝርእይ ሓኪም ኣቕራቢ ክፈልጦ ዘድልዮ ነገር ሕተት። ሰራሕተኛ ብዘይ ፍቓድ ዝግበር ሕክምናዊ ስራሕ ብስልጠናኡ ወይ ብስራሕኡ ወሰን ወጻኢ ኣይትሓትት። ውልቃዊ ሓበሬታ ብሕቡእ ዕቀብ፡ ብጽሑፍ ዝተዋህበ ማስታወሻ ወይ መዝገብ ክሕንቕ ዝኽእል መን ምኻኑ ድማ ርኣይ።

መምርሒ ቅድሚ ምብጻሕ ሓኪም ንሕቶታት ንጥዕና ሙያዊ ሰብ ክትወደብ ይሕግዝ። መምርሒ ድሕነት ገዛ ብዛዕባ ለውጥታት ቤት ከምኡ’ውን ናብ ዝተፈልጠ ሙያዊ ሰብ መዓስ ክቕረብ ከም ዝግባእ ይሸፍን።

ኣብ ግዜ ዝስዕብ ስራሕ ብኸመይ ክምርመር?

ድሕሪ ጉብኝታት ምስ ሰብን ኣቕራቢን ተዘራረቡ። እንታይ ሓጋዚ ምዃኑ፡ እንታይ ዘተፈታተሖ ምዃኑ፡ ብኸመይ ክቕየር ከም ዝደሊ ሕተት። ብዙሕ ዘይዛረብ እንተ ኮነ፡ ረዳኢ ክቕበል ዲዩ፡ ብቐሊሉ ይስምዕ ዲዩ፡ ጉብኝት ክቕጽል ይደሊ ዲዩ ርኣይ። ዞም ምልክታት ኣይኮኑን መዛነ፤ ክዛረብ ዝሕግዙ እዮም።

ብዛዕባ መደበኛ ሓበሬታ ብኸመይ ከም ዝፍለጥን ጸገም እንተ ተፈጢሩ ብኸመይ ከም ዝስዕብ ከምኡ’ውን ኣቕራቢ ምስ ሰብ ተሰማምዑ። ጉብኝት እንተ ተሰሪዙ ኣብ ቅድሚ ዘለዎ ሓላፍነት ኣማራጺ ወይ ዝፈቱ ድሉዋት ኩኑ። ስራሕ ብዝቀየረ ዕለታዊ ልማድ፡ ጥዕና ወይ ድሌት ሓገዝ ክቕየር ከሎ ምርመሩ።

ዋጋታት፡ መደባትን ኣገልግሎታትን ይፈላለዩ። ኣቕራቢ ዝጽሑፍ ውዕል፡ ክሳዕ ሓንቲ ብዝሓጸረ ግዜ፡ ዝኣክል ግዜ ዝድለ ዋጋ፡ ዘሕለፈ ዝስሕብ ጽብጻብ፡ ተወሳኺ ኽፍሊ ዘለዎ ሕተት። ሓኪም ሰብ፡ ኣገልግሎታት ኣብ ዕድመ ወይ ድማ ምስ ማሕበራት ዴመንሺያ ኣብ ዝኽእል ቦታታት ሓቢሮም ክሕግዙ ይኽእሉ፤ ግን ንርእስኻን ንሰብን ተነጻጸር።

እንተ ሰብ ድንገት ግርጭ ወይ ኣብ ዝበለጸ ድኻም ኮይኑ፡ ለውጢ ብዴመንሺያ ምዃኑ ኣይግምት። ናይ NHS መምርሒ ንድንገታዊ ግርጭ ቅልጡፍ ሕክምና ይምክር። ንቀጻሊ ክንክን ዝምልከት ጉዳይ፡ ምስ ሓኪም ወይ ብቑዕ ሙያዊ ሰብ ተዘራረብ።

ዓላማ ኣብ ህይወት ሰብ ዝሰማማዕ ሓገዝ እዩ። ስራሕ ብግልጺ ግለጽ፡ ተመክሮ ኣቕራቢን መደብ ባኽአፕኡን ርኣይ፡ ሰብ ኣብ ኩሉ ውሳነ ኣሳትፍ፡ ብዘመን ድማ ዝፈጥሮ ስምዒት ምርመር።