Дженьыд вочакыв
Кокни викторина деменцияӧн олысь йӧзлы бура уджалӧ, кор сійӧ лоӧ гӧгӧрвоана сёрни, а не экзамен. Юалӧй важыся нин тӧдса кадсянь: важ сьывъяс, шуамъяс, гажлунъяс да ӧт-тӧръя олӧм йылысь. Пыр сетӧй кык либӧ куим вариант. Вочакывсӧ шуӧй шӧр кодьӧн, некодӧс эн видлӧй торйӧн, эн лыддьӧй балъяс, и вочакывсянь пондӧй висьтавны. Кор вочакыв бӧрйӧм сьӧкыд лоӧ, вуджӧй «тайӧ либӧ сійӧ» юалӧмъяс вылӧ, кӧні абу лёк вочакыв.
- Юалӧй важыся нин тӧдса йывсьысь: сьывъяс, шуамъяс, гажлунъяс, сёян да ӧт-тӧръя олӧм.
- Сетӧй кык либӧ куим вариант, медым вочакыв позис казявны, а оз ков ас кадӧ гӧгӧрвоӧдны.
- Вочакывсӧ шуӧй донаӧн да вуджӧй водзӧ. Быд вочакыв, коді лэдзӧ висьтавны, бур вочакыв.
- Балъястӧг, чукӧртӧн ордчӧмтӧг, ӧти мортӧс торйӧн юалӧмтӧг. Медым вочакывъяс локтӧны став чукӧрысь.
- Кор вочакыв бӧрйӧм сьӧкыдджык лоӧ, вуджӧй «тайӧ либӧ сійӧ» юалӧмъяс вылӧ, кӧні абу абу правильнӧй вочакыв.
Тайӧ листбокын (9 юкӧн)
- Кыдзи лӧсьӧдны викторина деменцияӧн олысь мортлы?
- Музыка да видзӧдан уджъяс йылысь викторина
- Ӧт-тӧръя олӧм йылысь викторина
- Гажлунъяс, вӧр-ва да ина местаяс
- Сёян да ворсӧм йылысь викторина
- Тӧдса шуамъяс
- «Тайӧ либӧ сійӧ» юалӧмъяс лёк вочакывтӧг
- Кыдзи нуӧдны викторина видзанінын либӧ чукӧрын?
- Кор колӧ вежны план
Викторина — видзанінъясын да лунъяс костын программаясын медуна корсяна чукӧрӧн уджъяс пиысь ӧти. Уна семья ворсӧны сійӧн и пызан сайын. Кор сійӧс нуӧдӧны обычнӧй ногӧн, балъясӧн да ӧти мортӧн вочависьӧн, тайӧ вермас лоны сьӧкыд деменцияӧн олысь мортлы. Кор нуӧдӧны ньӧжйӧ, сійӧ лоӧ бур повод кывзыны висьтъяс. Улын — 50 кокни юалӧм вочакыв вариантъясӧн да быд юалӧмлы сёрнитан темаӧн, а ссы бӧрын — кыдзи бурджыка нуӧдны занятие.
Кыдзи лӧсьӧдны викторина деменцияӧн олысь мортлы?
Медым уджыс лоӧ важ кадсяньтор казялӧмын да тӧдмалӧмын, и медым быд вочакыв лыддисьӧ бурӧн.
- Юалӧй ылі важ кад йылысь. Alzheimer’s Association шуӧ, мый Альцгеймер висьыслӧн медтшӧкыда тӧдчана воддза знакыс — выль тӧдӧмтор казьтыштны сьӧкыдлун. Дас во сайынся сьывъяс, шуамъяс да ӧт-тӧръя оланног кокниджыкӧсь вермасны лоны.
- Пыр сетӧй вариантъяс. Кык либӧ куим вариант пиысь правильнӧйсӧ бӧрйӧм кокниджык, сыысь, мый вочакывсӧ ас кадӧ корсьны.
- Лыддьӧй юалӧмъяссӧ гораӧн да петкӧдлӧй ыджыд шрифтӧн. Дӧска либӧ планшет отсалӧ найӧслы, кодъяс омӧльджыка кывзӧны.
- Вочакывсӧ шуӧй донаӧн. Некод оз тӧд кӧ, шуӧй шӧр кодьӧн да вуджӧй водзӧ. Некор эн шуӧй: «Но тӧдан ведь ті тайӧс».
- Балъястӧг. Ни торъя мортлы, ни пызан сайын олысьяслы. Мортъяс кӧ корӧны лыд, видзӧй ӧтувъя чукӧрлы ӧти лыд.
- Некор эн юалӧй торйӧн ӧти мортӧс. Медым вочакыв вермасны сетны быдӧн. Кор ті уджаланныд ӧтикӧн, вочавӧй ӧтлаын: «Ме чайта, тайӧ пианино. А ті кыдзи чайтанныд?»
- Вӧдитчӧй сёрнитан темаӧн. Вочакывыс — тайӧ сёрни заводитӧм, а абу пом. Медшӧртор — висьтъяс.
- Видзӧй занятие дженьыдӧн. Дас юалӧм, костын висьтъяскӧд, тырмымӧн.
National Institute on Aging гӧгӧрвоана шуӧ медшӧр правилӧ: казяланныд, оз-ӧ морт локны сьӧкыдӧ, и отсаланныд, медым сійӧ кыліс ассьыс бураӧн. Alzheimer’s Foundation of America пасйӧ викторинасӧ медводдза стадиялы уджъяс пӧвстын. Шӧр стадияын видзӧй кык вариант вылын да унджык вӧдитчӧй сёрнитан темаӧн. Сёр стадияын вуджӧй улын индытӧм «тайӧ либӧ сійӧ» юалӧмъяс вылӧ.
Музыка да видзӧдан уджъяс йылысь викторина
Правильнӧй вочакыв петкӧдлӧма кыз шрифтӧн. Лӧсьӧдӧй юалӧмъяссӧ мортыскӧд: Motown музыкаӧн быдмӧм мортлы лоӧны колана мӧд сьылысьяс, джаз оркестр музыкаӧн быдмӧмысь торъя.
| Юалӧм | Вариантъяс | Сёрнитан тема |
|---|---|---|
| Коді вӧлі тӧдса кыдз рок-н-ролл король? | Elvis Presley, Frank Sinatra, Bing Crosby | Ті видлінныд-ӧ некор Elvis-ӧс телевидениеын? |
| Кутшӧм сьылысьлы сетісны ним «Ol’ Blue Eyes»? | Dean Martin, Frank Sinatra, Perry Como | Кутшӧм Frank Sinatra-лӧн сьыв тіянлы медбур? |
| Bing Crosby сьыліс «I’m dreaming of a white…». Мый? | Christmas (Рождество), wedding (свадьба), house (керка) | Сьылӧй ӧтлаын сьывсянь кутшӧмкӧ юкӧн |
| Louis Armstrong сьыліс «What a Wonderful…». Мый? | Day (лун), World (му), Life (олӧм) | Мый тіянлы тайӧ муыс мича? |
| «Over the Rainbow» сьывсӧ Judy Garland сьыліс кутшӧм фильмын? | The Wizard of Oz, Gone with the Wind, Singin’ in the Rain | Кӧні ті видлінныд радейтана фильмъяссӧ? |
| Коді вӧлі Lucy «I Love Lucy» сериалын? | Lucille Ball, Doris Day, Betty White | Кутшӧм сериалъяс ті видлінныд семьяӧн? |
| Кутшӧм ковбой муніс Trigger нима вӧв вылын? | Roy Rogers, Gene Autry, John Wayne | Ті ворсінныд-ӧ ковбойӧн, кор ичӧтӧн вӧлінныд? |
| Коді 30 во чӧж нуӧдіс «The Tonight Show»? | Ed Sullivan, Johnny Carson, Bob Hope | Ті видлінныд-ӧ телевидение сёрӧн? |
| Кутшӧм инструмент вылын 88 клавиша? | Гитара, пианино, труба | Тіян семьяын кодкӧ ворсіс-ӧ инструмент вылын? |
| Кутшӧм йӧктысьӧн лыддьӧны «ӧти-кык-куим, ӧти-кык-куим»? | Вальс, твист, танго | Кӧні ті йӧктінныд? |
Музыка йылысь содтӧд юӧр видзӧд музыка уджъяс деменцияӧн олысь йӧзлы лист бокын.
Ӧт-тӧръя олӧм йылысь викторина
| Юалӧм | Вариантъяс | Сёрнитан тема |
|---|---|---|
| Холодильниктӧдз уна керкаын сёян видзӧны вӧлі… | Изысь ящикын (icebox), пачын, йирк йорын | Коді вайліс из? |
| Коді вайліс йӧвсӧ ӧдзӧс дорӧ стекляннӧй сулеяын? | Пошта вайысь, йӧв вайысь, газета вайысь | Мыйкӧ мукӧд вайлісны-ӧ керкаӧ? |
| Кыдзи бергӧдісны важ телефон? | Кнопкаяс личкӧмӧн, чӧскыд бергӧдӧмӧн, сыкӧд сёрнитӧмӧн | Висьталӧй тіян керкаын телефон йылысь |
| Кутшӧм компания вӧчис Model T машинасӧ? | Ford, Chevrolet, Buick | Висьталӧй машина йылысь, коді тіянлы радейтіс |
| Кӧні судзис «soda jerk»? | Soda fountain-ӧдз (сода-киоскын), нянь пӧжанінын, банкын | Мый ті ньӧбліныд сэні? |
| Кутшӧм чача — корт пружина, коді вермӧ турун мунны ступеньяс кузя? | Йо-йо, Слинки (Slinky), хула-хуп | Кутшӧм чачаӧн ті радейтінныд ворсны? |
| Drive-in — тайӧ вӧлі ин, кӧні видлӧны вӧлі… | Фильмъяс машинаысь, мячӧн ворсӧм, парадъяс | Кодкӧд ті ветлінныд сэні? |
| Кодлӧн чужӧмыс доллар банкнот вылын? | Lincoln, George Washington, Jefferson | Мый позьӧ вӧлі ньӧбны доллар вылӧ сійӧ кадын? |
| Кодлӧн чужӧмыс цент вылын? | Abraham Lincoln, Washington, Franklin | Ті чукӧртінныд-ӧ центъяссӧ банкаӧ сійӧ кадын? |
| Кутшӧм рӧмаӧн тшӧкыда лоӧ школа автобус? | Гӧрд, виж, лӧз | Кыдзи ті мунінныд школаӧ? |
Гажлунъяс, вӧр-ва да ина местаяс
| Юалӧм | Вариантъяс | Сёрнитан тема |
|---|---|---|
| Кутшӧм гажлун лоӧ ноябрьын нёльӧд шоча лунӧ? | Labor Day, Thanksgiving, Memorial Day | Мый пыр вӧлі тіян пызан вылын? |
| Тыква лампаяс (jack-o’-lantern) вӧчӧны кутшӧм гажлунлы? | Halloween, Пасха, Рождество | Висьталӧй, кыдзи ті пасйинныд Halloween сійӧ інӧ, кӧні ті быдмінныд |
| Июль 4 лунӧ пасйӧны Декларация… | Правоӧн, Ӧтувъя олӧм йылысь (Independence), Свобода йылысь | Кӧні ті видлінныд салют? |
| Мамлун лун лоӧ кутшӧм тӧлысьын? | Апрельын, майын, июньын | Кыдзи тіян семьяын пасйисны тайӧ лунсӧ? |
| Кымын кодзув Америкаса флаг вылын? | 48, 50, 52 | Флаг вылын вӧлі 48 кодзув 1959 воӧдз. Кыкнан вочакывыс вермас лэдзны казьтылӧм вылӧ |
| Кутшӧм океан Медводдза бердсаянын? | Тихий, Атлантика, Севернӧй Йыа океан | Ті ветлінныд-ӧ некор саридз берегӧ? |
| Кутшӧм карын сулалӧ Свобода статуя? | Бостон, Нью-Йорк, Филадельфия | Ті ветлінныд-ӧ некор Нью-Йоркӧ? |
| Мый вӧчӧны мазіяс? | Йӧв, ма, шовк | Ма нянь вылын либӧ чайын — кутшӧм бурджык? |
| Кань чачаӧс шуӧны… | Чанёнок, кукань, козлёнок | Ті оліныд-ӧ некор видз-му овмӧс дорын? |
| Кутшӧм кузь виж дзоридз тӧдса сыӧн, мый бергалысь шондӧ бӧрся? | Роза, подсолнух, тюльпан | Мый быдмис тіян садын? |
| Кымын лун вискӧсын воын? | 365, 366, 360 | Висьталӧй чужан лун йылысь, мый ті казьтыланныд |
| Кутшӧм кад во тӧлысь бӧрын локтӧ? | Ар, тулыс, гожӧм | Кутшӧм кад во тіянлы медрадейтана? |
Сёян да ворсӧм йылысь викторина
| Юалӧм | Вариантъяс | Сёрнитан тема |
|---|---|---|
| Изюм — тайӧ косӧдӧм… | Слива, виноград, черешня | Ті пуктінныд-ӧ изюм школаӧ кӧрым нянь дорӧ? |
| Чернослив — тайӧ косӧдӧм… | Слива, инжир, улмӧс | Тіян семьяын коді радейтіс чернослив? |
| Арахис паста да… | Джем, сыр, ветчина | Хрумтана либӧ небзьӧд? |
| Гуакамоле шӧркодь вӧчӧны… | Кӧк горохысь, авокадоысь, огуречысь | Кутшӧм соусъяс вӧліны гӧсть вылын? |
| Кутшӧм пирӧг радейтана Thanksgiving гажлун вылын? | Тыкваа, лимоннӧй, черешняа | Кутшӧм пирӧг ті пӧжалінныд? |
| Кымын ворсысь мяч вылын бейсбол командаын? | 7, 9, 11 | Кутшӧм командаысь ті бур синмӧн вӧлінныд? |
| Кымын «страйк» колӧ, медым бейсболын лоны «аут»? | Кык, куим, нёль | Ті ворсінныд-ӧ некор мячӧн? |
| Babe Ruth тӧдса вӧлі кутшӧм спортын? | Бокс, бейсбол, гольф | Ті ветлінныд-ӧ бейсбол видлӧм вылӧ? |
| Кымын шурк стандартнӧй гольф поле вылын? | 9, 18, 24 | Ті ворсінныд-ӧ некор гольфӧн либӧ мини-гольфӧн? |
| Кутшӧм спортын балъяссӧ босьтӧны тачдаунӧн? | Американскӧй футбол, хоккей, баскетбол | Тіян керкаын коді видліс американскӧй футбол? |
Тӧдса шуамъяс
Тӧдса шуам помалӧм отсалӧ важыся велӧдӧм кывъяслы петны, и сійӧ тшӧкыда кокниа лоӧ. Миян Помалӧй шуамсӧ ворсӧмын эм сэтшӧмъяс унджык, и позьӧ личкыны, медым видзӧдны помсӧ.
| Шуам | Вариантъяс | Сёрнитан тема |
|---|---|---|
| Быд лун улмӧс — да бурдӧдысь… | Матыстас (doctor away), зэр ылалас, кань ылалас | Коді тіянлы пыр шуис тайӧс? |
| Коді водз асывнас чеччӧ, сійӧ… | Автобус аддзӧ, ном аддзӧ (worm), поезд аддзӧ | Ті асывъя морт-ӧ? |
| Эн лыддьы чипанъяссӧ, тӧдзыс на… | Кисьталӧны (hatch), узясны, сьыласны | Тіян семьяын вӧліны-ӧ чипанъяс? |
| Видзӧм шайт — сійӧж… | Шедӧм шайт (earned), вошӧм шайт, сетӧм шайт | Тіян семьяын коді вӧлі экономнӧй? |
| Горт — сэні, кӧні… | Сад эм, сьӧлӧм (heart is), пӧчанін эм | Мый керкаӧс керкаӧн вӧчӧ? |
| Бур сёрджык, сыысь… | Водзджык, некор (never), мый жаль | Коді тіян семьяын пыр сёрмис? |
| Быд кымӧрйын эм… | Серебрянӧй кадысь (lining), пань, шайт | Висьталӧй бур шанс йылысь, мый тіянлы вӧлі |
«Тайӧ либӧ сійӧ» юалӧмъяс лёк вочакывтӧг
Тайӧ юалӧмъяс лӧсялӧны быд стадиялы, сёрӧдз, сы вӧсна мый некод оз вермы лёка вочавны. Юалӧй, кывзӧй да шуӧй ассьыныд вочакывсӧ тожӧ.
- Кофе либӧ чай?
- Саридз берег либӧ гӧраяс?
- Понъяс либӧ каньяс?
- Гожӧм либӧ тӧв?
- Пирӧг либӧ торт?
- Йӧктӧм либӧ видлӧм?
- Асыввыв шондӧ петӧм либӧ шондӧ пуксьӧм?
- Водз улын пызан либӧ боръя сад?
- Радио либӧ пластинкаяс?
- Блинъяс либӧ колть?
- Розаяс либӧ ромашкаяс?
- Поездӧн туй либӧ машинаӧн туй?
Серпасъясӧн сёрнитан темаяслы видзӧд миян печатайтана Сёрнитан карточкаяс.
Кыдзи нуӧдны викторина видзанінын либӧ чукӧрын?
- Пуксьӧдӧй йӧзӧс сідз, медым най вермисны аддзыны да кывны. Слух отсӧгъяс включитӧмаӧсь, очки кыскӧмаӧсь, телевизор кусӧдӧма.
- Заводитӧй уджсӧ сёрни кыдз. «Меным эмӧсь кутшӧмкӧ юалӧмъяс важ кад йылысь, и ме верита, мый ті тӧданныд унджык, менсьым».
- Лыддьӧй быд юалӧмсӧ кыкысь да петкӧдлӧй вариантъяссӧ ыджыдӧн.
- Уськӧдчӧй вочакывъяслы кытыськӧ чукӧрысь. Вӧчӧй выльысь бур вочакывъяссӧ, медым ставыс кывисны.
- Шуӧй правильнӧй вочакывсӧ ставлы, сэсся юалӧй сёрнитан темасӧ чукӧрлы.
- Вӧдитчӧй настроение бӧрся. Ӧти юалӧм кӧ лэдзис дас минут сёрни, лэдзӧй сійӧс мунны.
- Помалӧй сьывӧн либӧ «тайӧ либӧ сійӧ» юалӧмъясӧн, медым ставыс помалісны кокни уджӧн.
Мӧд чукӧрӧн уджъяс йылысь, шуам, серпас бинго да ӧтлаын сьылӧм, видзӧд чукӧр уджъяс видзанінъяслы лист бокын.
Кор колӧ вежны план
Тадзи морт кӧ кажитчӧ повзьӧдчӧмӧн, лоӧ чӧвӧн либӧ шуӧ «ме ог тӧд» ӧтчыд унджык, вӧчӧй уджсӧ кокниджык: кольӧй сӧмын кык вариант, вочавӧй ӧтлаын либӧ вуджӧй «тайӧ либӧ сійӧ» юалӧмъяс вылӧ. Чукӧрыс кӧ кӧсйӧ сёрнитны ӧти юалӧм йылысь лунтыр лун, тайӧ бура. Могыс эз вӧв сӧмын правильнӧй вочакывъясын. Могыс вӧлі бур компанияын ӧтлаын кад колльӧмын.
Тшӧкыд юалӧмъяс
Викторина — бур удж деменцияӧн олысь йӧзлы?
Да, бура, кор сійӧс нуӧдӧны ньӧжйӧ кадь. Alzheimer's Foundation of America пасйӧ викторинасӧ медводдза стадиялы уджъяс пӧвстын. Видзӧй важыся нин тӧдса темаяс, сетӧй вариантъяс, некор эн пуктӧй ӧти мортӧс сьӧкыд ситуацияӧ, и видзӧдлӧй вочакывъяс вылӧ кыдз сёрни пондӧдан туй, а не кыдз экзамен.
Кутшӧм темаяс бурджык лоӧны деменцияӧн олысь йӧзлы викторинаын?
Бурджык уджалӧны важыся нин тӧдса йӧз: том дырся радейтана сьывъяс да сьылысьяс, тӧдса шуамъяс, гажлунъяс, сёян, ворсӧм да ӧт-тӧръя олӧм, шуам, йӧв вайысьыс либӧ бергӧдан телефон. Эн бӧрйы выль юӧръяс да сідзжӧ торъя нин, мый колӧ казьтыштны тайӧ занятия дырйиысь.
Кыдзи нуӧдны викторина видзанінын, медым некод оз висьмы?
Лыддьӧй быд юалӧм став чукӧрлы, петкӧдлӧй либӧ шуӧй вочакыв вариантъяс да уськӧдчӧй кыськӧ вочакыв лыддьыны. Эн юалӧй торйӧн мортъясӧс да эн лыддьӧй балъяс. Вочакывсӧ шуӧй шондіа кывйӧн, кутшӧм вӧлі вочакывсӧ эз кӧ вежӧртны, да содтӧй юалӧм, шуам, «Коді тіян пиысь ветліс автокиноӧ?», медым сёрни вуджис висьт вылӧ.
Мый позьӧ вӧчны викторина пыдди сёр стадияясын?
Вуджӧй юалӧмъяс вылӧ, кӧні абу лёк вочакыв, шуам, «Кофе либӧ чай?» либӧ «Саридз берег либӧ гӧраяс?», а сідзжӧ тӧдса шуамъяс либӧ сьывъяс ӧтлаын помалӧм вылӧ. Бура уджалӧ сідзжӧ серпасъяс видлалӧм да найӧ йылысь ӧтлаын сёрнитӧм.
Подувъяс
Ми сетчам сы котыръяс да туялӧмъяс вылӧ ыстӧгъяс, кӧні тайӧ листбок подуласьӧ. Быдӧнсӧ видзӧдлісны листбок выльмӧдігӧн.
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association