Akissut naatsoq
Oqaluttuarnaq naaneruk nalunaarsuineruvoq oqaluttuarnaq ilisimaneqaq atuarneqartartoq, naggataatigut oqaluttuatoqaq unitsinneqartarluni, assersuutigalugu «Kukikortut kisikkit siusinneranni...» Inuk naggatissaanik naammassisinnaavaa imaluunniit marlunnik pingasunnilluunniit toqqagassaqartillugu toqqarsinnaavaa. Atukkit inuk oqaluttuarnaanit oqaluttuatoqqanit inunngorami ilisimasaannit, toqqagassaqartittarlutillu, akissuteqarnermilu tamanik oqaloqatigiinnissamut aallaaveqarnissaa isumagikkit, eqqortumik kukkusunilluunniit nalilersuisuutiginagu. Golden Moments-imi oqaluttuarnaq naaneruk nalunaarsuineq akeqanngitsoq tablet-imik qarasaasiamilluunniit atorlugu nalunaarsinnaavat.
- Atukkit inup inuuniarnermini kulturiminilu oqaluttuarnaat, akissuteqarnissarlu ajornakpat naggatissat toqqagassat neqeroorfigikkit.
- Oqaluttuarnaq siulleq arriitsumik atuaruk, unitsillutillu utaqqi. Oqaluttuatoqaq sukkasuumik naammassisinnaanngilat, aperisorlugulu misileraanngilat.
- Akissuteqarnermik tamanik aallarniutissatut pitsaasutut isumagikkit. «Tamanna piviusuvoq» oqaruk aammalu oqaloqatigiillusi, eqqortuunngikkaanni.
- Oqaluttuatoqqanik assersuuteqartarneq paasisimasariaqarsinnaavoq. Inunnut taakkununnga akornanni kingulliunerusunnullu naleqqiussisoqarsimasutut plainnik ilisimaneqartunik oqaluttuarnaanik atussigit.
- Soqutiginninneq naatsikkaangat unitsigit. Minutsit tallimat qulit akornanni oqaluttuarnaanik nalunaarsorneq nalunaaquttapiluinnarpoq.
Quppernermi matumani (immikkoortut 7)
- Sunaana oqaluttuarnaq naaneruk nalunaarsuineq?
- Qanoq nalunaarsorneqarsinnaavoq, killiffik killillugu
- Toqqagassat neqeroorfigineqartut aperisitsisuitsoqarnani
- Inummut naleqquttunik oqaluttuarnaanik toqqaanissaq
- Oqaluttuarnaat sammisanut immikkoortillugit
- Inuk akissuteqarsinnaanngippat qanoq?
- Oqaluttuarnaanik atornissat allat
Oqaluttuarnaq naaneruk nalunaarsuineruvoq oqaluttuarnaq ilisimaneqaq naggataatigut oqaluttuatoqarfissaa tikillugu unitsinneqartartoq. Inunnut amerlasuunut tamanna iluarpoq, periarfissalluinnartumillu peqatigiinnissamut. Nalunaarsuineq iluatsippoq, oqaasillit pisoqaasussusillit ilisimaneqarmata, inullu ullumi pisunik eqqaasitsisariaqarani. Massakkut siunnersuut iluani qanoq nalunaarsorneqarsinnaanera, qanoq oqaluttuarnaanik toqqaaneqarsinnaanera aammalu qanoq eqimattatitsigisumik ingerlanneqarsinnaanera nassuiarneqarpoq.
Sunaana oqaluttuarnaq naaneruk nalunaarsuineq?
Nalunaaruteqarpiaq tassaavoq inuk ataaseq oqaluttuup siullermik partii atuaqqataraa, aappaq naggatissaanik naammassisilluni. Assersuutit tassaapput «Actions speak louder than…» aamma «The early bird catches the…» Inuk naggatissaanik nipimik oqarasinnaavoq, toorsinnaavaa imaluunniit marlunnik pingasunnilluunniit toqqagassaqartillugu toqqarsinnaavaa. Inuit ilai nuannaralugu siulleq partii atuarneqarsinnaavaat.
Golden Moments-imi tamatuma allanngortitaava akeqanngitsumik oqaluttuarnaq naaneruk nalunaarsuineq allanik angisuunik. Qaralasuunani nalunaarsinnaavutit, siulleq partii oqarumallugu utaqqillutillu.
Qanoq nalunaarsorneqarsinnaavoq, killiffik killillugu
- Piffissaq nipaarnaq toqqaruk aammalu inup saniani, issiavilluni isikkullu qeqqani.
- Siulleq partii arriitsumik atuaruk, nipimik ilummoorfigisumillu, unitsillutillu. National Institute on Aging siunnersuuppoq arriitsumik oqalugiarnissaq aammalu oqaluttuatoqqat najuittat atorneqarnerat.
- Utaqqigit. Sekundit arlallit utaqqigit. Soqanngilaq, naggatissat marluk pingasut neqeroorfigikkit, ataaseq eqqortuusoq ilanngullugu.
- Akissuteqarnermik tamanik iluarisiuk. «Aappi, tamanna taanna» imaluunniit «Taama eqqarsarsimanngilara» pissaanerusumik atuartitsissaaq.
- Oqaluttuarnaq pillugu oqaloqatiginnigit. Sunaannera aperiuk, imaluunniit sumi tusarsimassagaa. Tamanna pingaarnersuuvoq.
- Qasusunnissaa sioqqullugu unitsigit. Oqaluttuarnaat arlallit illarlutillu nalunaaquttapiluinnarpoq.
Toqqagassat neqeroorfigineqartut aperisitsisuitsoqarnani
Naggatissat toqqagassat nalunaarsuineq ajornanngortissinnaavaat, aperisitsisutullu misigineqarsinnaapput piumasarisinnaasumik neqeroorfigineqarpat. Pissaanersoq ataavarlugu. «Naggatissaq tusarusuppiuk imaluunniit ataaseq toqqarusuppiuk?» oqarit, «Sunaana taava?» oqarnatit. Toqqagassat unitsinnikkut kinguneratigut neqeroorfigikkit, inup akissuteqarnissamut periarfissinneqarnissaata sioqqullugu.
Inuk aliasuppat imaluunniit pakatsippat, nalunaarsuineq unitsigit allamut nuullutillu. Oqaloqatigiissutit siunnersuutai nassuiaapput qanoq allanngortitsineq nuanneqanngitsumik ingerlanneqarsinnaasoq.
Inummut naleqquttunik oqaluttuarnaanik toqqaanissaq
- Inup nammineq oqaluttuarnaanik atussigit. Ilaqutariit aperikkit angajoqqaaminik nuliaminilluunniit qanoq oqartartarsimanera. Meeqqatilluni oqaluttuarnaat ilisimaneqarnerpaat iluseqarlutik.
- Oqaluttuarnaat najuittat ulluinnarni atugassat toqqakkit. Sila, igaffik, naatsiivik, ilaqutariit ukiup nalaanerillu pillugit oqaluttuatoqqat nalinginnaasut maluginiartullu.
- Pisinngitsuulluaruk. Oqaluttuatoqqat pisoqaasunit aalajangersimasunit imaluunniit ajoqersuutinit naapertuuttartut paatsiveqarsinnaapput. Inunnut nuannarisaannut toqqorakkit.
- Oqaatsit misissukkit. Oqaluttuatoqqat amerlasuut nutserneqarsinnaanngillat. Inup nammineq oqaatsini ilisimasaannik atussigit, nutaanik ujartariaqaraluaruttilluunniit.
Oqaluttuarnaat sammisanut immikkoortillugit
Titarnerni ataani naggatissaq ilagiinni ilanngunneqarpoq illit peqataatitsillutit. Siulleq partii atuaruk, unitsillutillu utaqqi.
- Sila: «Rain before seven…» (naggatissaq: «fine by eleven»); «Every cloud has…» (a silver lining).
- Igaffik nerisallu: «Too many cooks…» (spoil the broth); «Don’t count your chickens…» (before they hatch).
- Angerlarsimaffik ilaqutariillu: «Home is where the heart…» (is); «Blood is thicker than…» (water).
- Ukiup nalaanerai naatsiivillu: «April showers bring…» (May flowers); «You reap what you…» (sow).
Inuk akissuteqarsinnaanngippat qanoq?
Inuit ilai kingulliunerusuni killiffinni oqaaseqartarsinnaanngillat. Oqaluttuarnaq unitsissanngilat. Atuaruk, qungujullutit, pekitsigisutigalugu, niaqullugulu imaluunniit assilimmik toqqaasillugu akissuteqarnissaq kajumissutsiguk. Ilisimaneqaq tusaaneq ataaseq peqatigiinnertut atorneqarpoq. Nalunaarsuineq erinarsuutimik, imermik kissartumik imaluunniit assamik aalunneqarnermi ataqatigiissinnaavat, soorlu kingulliunerusuni nalunaarsuinerit.
Oqaluttuarnaanik atornissat allat
Oqaluttuarnaat inup inuusimaanik oqaluttuartitsinissamut iluaqutaasinnaapput. Oqaluttuarnissaq kajumissutsisinnaavat eqqaamasanik aperinermut siunnersuutinit, imaluunniit nalunaarsuineq assinganik soorlu oqaloqatigiinnermut kortit. Ullormut isumassarsiat amerlanerit takuniarukkit pujortussuseqartunut nalunaarsuinerit.
Apeqqutit nalinginnaasut
Sunaana oqaaseq naaneruk nalunaarsuineq pujortussuseqartunut?
Nalunaaruteqarpiaq tassaavoq oqaluttuarnaq ilisimaneqaq naggataatigut oqaluttuatoqarfissaa tikillugu atuarneqartoq, inuk ilanngullugu naammassisinniarlugu kajumissutsinneqartartoq. Inuit naggatissaanik nipimik oqarasinnaapput, toqqagassaqartillugu toorsinnaavaat imaluunniit oqaluttuarnaq tusarnaarlugu aliasuttarsinnaavaat. Golden Moments-imut akeqanngitsumik saqqummersitsineqqarpoq, qaralasuutikkullu toqqagassat takutippai naggatissarlu pissaanerusumik ersersinniarlugu.
Oqaluttuarnaq naaneruk eqqarsaatinik misileraanerpa?
Aperisitsineqatut ingerlappat misileraaneratut misigineqarsinnaavoq. Eqimattatitsigisumik peqatigiinnertut nalunaariuk, toqqagassat neqeroorfigikkit, akissuteqarnermut aliasuuteqartitsisumut soqutiginngikkit, nalunaarsuinerlu takussutissaqartitsinagu. Anguniagaq nuannaarneq oqaloqatigiinnerlu.
Oqaluttuarnaat suut pujortussuseqartunut inuttanut pitsaanerpaartussat?
Oqaluttuarnaat najuittat ulluinnarni inuuniarnermi ilisimaneqartut pitsaasut: sila, igaffik, angerlarsimaffik, ilaqutariit ukiup nalaanerillu pillugit. Inup inuusuttuani oqaluttuarnaat ilisimaneqarnerpaat iluseqarlutik. Oqaluttuatoqqat paasisimajunnaarsimasut ilassaqarnagit, paatsiveqarsinnaammata.
Inuk naggatissamik allaannik akissuteqarpat qanoq iliussissunga?
Ilumoorlutit akueriuk sunaanneraallu aperiuk. Inuit amerlasuut naggatissamik allaannik aammalu akuersinnaasumik akissuteqartarput, imaluunniit oqaluttuarnaamit allaminnit pisumik. Taamaasillutit inup inuuniarneranik oqalugiaatinissaq aallartissinnaavat.
Najoqqutat
Suliniaqatigiiffiit misissuinerillu quppernerup matuma toqqammavigisaasa innersuussutaat ilannguppavut. Quppernerup nutarterneqarnerani tamarmik misissorneqarput.
- Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease: Do's and Don'ts · National Institute on Aging
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS