Gruppeaktivitetar for demens: ein rettleiar for sjukeheimar og dagtilbod

Denne guiden er for aktivitetsleiarar, minneomsorgsteam og leiarar av dagtilbod for vaksne. Han dekkjer gruppeformat som fungerer, romoppsett, tilpassing av éin aktivitet for blanda evner, og bruk av våre utskrivbare bingokort og spel på stor skjerm. Alt her har som mål komfort, kontakt og val. Ingenting her er ein test.

Kva gjer ein gruppeaktivitet god i minneomsorg?

Ein god gruppeaktivitet er kjend, kort, lett å vere med på uansett nivå, og fri for press. Alzheimer’s Association sine Dementia Care Practice Recommendations skildrar meiningsfull deltaking som noko som støttar ein persons interesser og ønske, og som gir rom for val og meistring, også når demensen er svært alvorleg. Det same dokumentet nemner at tradisjonelle program ofte baserer seg på eitt eller to store gruppearrangement om dagen, der beboarane ofte berre er passivt med.

Det peiker mot nokre praktiske reglar:

• Kjent slår nytt. Songar, ordtak, bilete og gjenstandar frå beboarane sine yngre år er lettare å vere med på.
• Kort slår langt. Planlegg for omtrent den merksemda gruppa vanlegvis har, med eit naturleg stoppunkt halvvegs.
• Å gjere slår å sjå på. Gi kvar person noko å halde, slå på, velje eller seie.
• Mange nivå, éin aktivitet. Byggje inn både enklare og vanskelegare måtar å delta på.
• Ingen vinnarar, ingen poeng. Konkurransepregede format gjer at nokre kjenner seg mislukka.

Kor stor bør gruppa vere?

Mindre er vanlegvis lettare. Alzheimer’s Association seier at ein person som finn ein stor samling overveldande, kan samhandle betre i ei mindre gruppe. Det finst ikkje eitt rett tal. Det avheng av beboarane, rommet og kor mange tilsette og frivillige som finst.

Ein nyttig test: kan kvar person sjå leiarens ansikt, høyre tydeleg og bli nådd av ein hjelpar innan nokre få sekund? Om ikkje, del gruppa, legg til hjelparar, eller flytt til eit mindre rom.

Ved eit stort arrangement, til dømes ei høgtidskonsert, sett tilsette og frivillige blant beboarane, ikkje langs veggane.

Korleis set eg opp rommet og sitjeplassane?

• Ring eller hestesko. Practice-tilrådingane skildrar ein delingsring som best i eit rom stort nok til at alle kan sitje i ring, utan bakgrunnsstøy.
• Leiaren nær og i augehøgd. Sit heller enn å stå når du kan.
• Høyrsel og syn først. Sett folk med høyrselsvanskar nærast leiaren, på den betre sida. Sjå til at briller og høyrselsapparat er på. Alzheimer’s Association nemner at syns- og høyrselsproblem kan gjere kommunikasjon vanskelegare.
• Lys bak beboarane, ikkje bak deg. Unngå å setje nokon med ansiktet mot eit sterkt vindauge.
• Slå av TV og radio. Alzheimer’s Association rår til å fjerne konkurrerande støy under musikkaktivitetar.
• Éin samtale om gongen. Samtale i munnen på kvarandre er vanskeleg for personar med demens og personar med høyrselstap, slik Alzheimer’s Association peiker på i høgtidsrettleiinga si.
• Tydelege utgangar og ein roleg krok. Den som vil gå, skal kunne gjere det lett, med ein medarbeidar som kan gå saman med vedkomande.

Gruppeaktivitetsidear

Biletbingo

Biletbingo erstattar tal med tydelege bilete, til dømes ei tekanne, ein hund eller ei rose, slik at ingen må halde styr på eit langt tal eller lese liten skrift.

Slik gjer du det:

1. Skriv ut eitt kort per person frå Biletbingo-sida med Skriv ut-knappen. Tungt papir er lettare å handtere. Laminer for å bruke det fleire gonger.
2. Del ut store, lette markørar, til dømes pokerbrikker, flaskekorkar eller utskorne kvadrat av kartong.
3. Bruk den rop-funksjonen på skjermen på TV eller projektor, slik at alle ser biletet medan du seier namnet.
4. Stogg etter kvart bilete, og inviter til ein kort kommentar: «Er det nokon som vil fortelje oss om ein hund dei kjende?» eller «Kva legg de merke til på denne?»
5. Fortset å rope opp til alle kort er fulle. Alle blir ferdige.

Tilpassing: Bruk færre ruter til personar som synest eit fullt kort er for travelt. Ein hjelpar kan peike på det tilsvarande biletet for nokon som treng det. Nokre føretrekkjer å halde biletkortet til leiaren og vise det til gruppa.

Songsamlingar

Musikk er ein av dei mest likte gruppeaktivitetane. Alzheimer’s Association seier at ein person, også i seint stadium, kan kunne banke takt eller syngje ein song frå barndommen.

Slik gjer du det:

• Vel songar beboarane vaks opp med, ikkje leiarens favorittar. Spør familiane kva kvar person elska.
• Bruk musikk utan reklame, som Alzheimer’s Association seier kan vere forvirrande.
• Skriv ut songtekstar med stor skrift til dei som les, men krev det ikkje.
• Tilby rytmeshakarar, handtrommer eller skjerf å vifte med.
• Oppmuntre til klapping og bevegelse, og hald volumet behageleg.

Tilpassing: Nokre syng kvart ord, nokre nynnar, nokre bankar med foten, og nokre lyttar berre. Alt dette tel. Sjå musikkaktivitetsguiden vår for meir.

Reminisensgrupper

Ei reminisensgruppe samlar seg rundt eit tema, som skuledagar, første bilar, kjøkken eller sommar, med bruk av bilete, gjenstandar og musikk. Målet er ein hyggeleg samtale, ikkje nøyaktig hugsing.

Slik gjer du det:

1. Vel eitt tema, og ta med nokre gjenstandar folk kan halde: ein handmikser, ein baseballhanske, ein hatt, ein frøkatalog.
2. Send éin gjenstand om gongen rundt. Still opne spørsmål: «Fortel meg om denne», «Kva legg du merke til?», «Kven brukte noko liknande?»
3. Ta imot alle svar med glede. Rett aldri ein dato eller eit faktum.
4. Før samtalen mot varme minne. Practice-tilrådingane seier at omsorgsgivarar bør styre reminisens mot positive minne, ikkje minne som kan skape uro.

Samtalekort har utskrivbare biletkort med opne spørsmål etter tema, som fungerer godt som utgangspunkt for samtale. Fleire idear finst i reminisensguiden vår.

Fullfør ordtaket

Kjende ordtak («Ein spar, ein har…») inviterer alle til å rope ut slutten saman. Vis Fullfør ordtaket på ein stor skjerm, og la gruppa svare med éi stemme. Det er eit snakkeforslag etter kvart ordtak. Ingen svarer slutten, vis han og gå vidare. Det finst ikkje noko rett eller galt.

Ordsøk med stor skrift, saman

Vis eit ordsøk med stor skrift på ein skjerm og leit etter ord som gruppe, eller skriv ut kopiar til dei som likar å jobbe åleine ved bordet. Ord går berre vassrett og loddrett.

Forsiktig bevegelse

Sitjande strekk, å sende ein myk ball eller ballong rundt, eller å dansa frå stolen til kjend musikk. Demonstrer kvar rørsle i staden for å skildre han.

Sortering og matching ved bordet

Små bord med tre til fire personar kan sortere bilete, stoffprøvar eller sølvtøy saman. På skjerm kan Biletpar spelast med bileta synlege, der éin person trykkjer medan bordet snakkar om kvart bilete.

Korleis bruker eg spela dine på stor skjerm?

Spela våre køyrer i ein nettlesar, så du kan bruke dei på TV eller projektor utan å installere noko.

1. Opne spelet på ein bærbar eller nettbrett kopla til skjermen med kabel eller casting.
2. Gjer nettlesaren fullskjerm, og still lyden på eit behageleg nivå.
3. La éin leiar gjere trykkinga, medan gruppa roper ut val. Eller send nettbrettet rundt til ein beboar som vil ha ei tur.
4. Stogg når gruppa er klar. Spela har ingen tidsur, poeng eller tvungen slutt.

Biletbingo, Fullfør ordtaket, Biletpar og Samtalekort passar gjerne best for grupper. Sjå alle val på spelsida vår.

Korleis tilpassar eg éin aktivitet for blanda evner?

Planlegg minst tre måtar å vere med på kvar aktivitet.

For beboarar i seinare stadium nemner NHS at aktivitetar som regel må vere enklare og fokusere meir på sansane, til dømes musikk, gjenstandar å kjenne på og handmassasje. Eit eitt-til-eitt-augeblikk under eller etter gruppa kan passe dei betre enn sjølve gruppa. Sjå aktivitetar for seint stadium.

Korleis bør leiarar snakke i ei gruppe?

• Presenter deg sjølv kvar gong, og bruk kvar person sitt føretrekte namn.
• Snakk langsamt, gi eitt steg om gongen, og vis før du fortel.
• Still opne invitasjonar («Fortel meg om …») eller enkle val, aldri kvizspørsmål («Hugsar du …?»).
• Ikkje rett. Takk folk for kvart bidrag.

Meir om dette står i kommunikasjonstipsa våre.

Avslutt godt, og la folk gå

Å stogge er eit godt resultat. Sjå etter teikn på at nokon er trøytt, rastlaus eller opprørt, og la ein hjelpar tilby ein spasertur eller ein roleg stol andre stader. At nokon sovnar under ein songsamling, kan berre bety at vedkomande har det godt.

Avslutt alle grupper på same måte, med ein kjend song eller ein enkel takk, slik at slutten kjennest roleg og føreseieleg. Skriv etterpå ned kva som fungerte, og kven som likte kva. Notata gjer neste økt betre.