Zajęcia grupowe dla osób z demencją: poradnik dla domów opieki i placówek dziennych

Ten poradnik jest dla osób prowadzących zajęcia, zespołów opiekuńczych i osób kierujących placówkami dziennymi dla osób z demencją. Opisuje formy zajęć grupowych, które się sprawdzają, ustawienie sali, dostosowanie jednego zajęcia do różnych możliwości oraz korzystanie z naszych kart bingo do wydruku i gier na dużym ekranie. Wszystko tutaj ma służyć komfortowi, kontaktowi i możliwości wyboru. Nic tutaj nie jest testem.

Co sprawia, że zajęcia grupowe w opiece nad osobami z demencją się udają?

Dobre zajęcia grupowe są znajome, krótkie, łatwe do podjęcia na każdym poziomie i wolne od presji. Zalecenia dotyczące praktyki opieki nad osobami z demencją Alzheimer’s Association opisują sensowne zaangażowanie jako coś, co wspiera zainteresowania i preferencje danej osoby oraz pozwala jej wybierać i odnosić sukces, nawet gdy demencja jest bardzo zaawansowana. Ten sam dokument zauważa, że tradycyjne programy często opierają się na jednym lub dwóch dużych wydarzeniach grupowych dziennie, w których mieszkańcy zwykle angażują się tylko biernie.

Z tego wynika kilka praktycznych zasad:

• Znajome wygrywa z nowym. Piosenki, powiedzenia, obrazki i przedmioty z młodości mieszkańców łatwiej podjąć.
• Krótkie wygrywa z długim. Planuj zajęcia mniej więcej na tyle, na ile zwykle starcza uwagi Waszej grupie, z naturalnym miejscem na przerwę w połowie.
• Robienie wygrywa z oglądaniem. Daj każdej osobie coś do potrzymania, dotknięcia, wybrania albo powiedzenia.
• Wiele poziomów, jedno zajęcie. Przewiduj łatwiejsze i trudniejsze sposoby uczestnictwa.
• Bez zwycięzców i punktów. Formy z rywalizacją sprawiają, że część osób czuje, że sobie nie poradziła.

Jak duża powinna być grupa?

Mniejsza zwykle jest łatwiejsza. Alzheimer’s Association zauważa, że osoba, którą przytłacza duże zgromadzenie, może lepiej nawiązywać kontakt w mniejszej grupie. Nie ma jednej właściwej liczby. Zależy ona od mieszkańców, sali oraz tego, ilu członków personelu i wolontariuszy jest dostępnych.

Przydatny sprawdzian: czy każda osoba widzi twarz prowadzącego lub prowadzącej, dobrze słyszy i może w ciągu kilku sekund otrzymać pomoc? Jeśli nie, podziel grupę, dodaj pomocników albo przenieś się do mniejszej sali.

Przy dużym wydarzeniu, takim jak świąteczny koncert, sadzaj personel i wolontariuszy między mieszkańcami, a nie pod ścianami.

Jak ustawić salę i miejsca siedzące?

• Krąg lub podkowa. Zalecenia dotyczące praktyki opisują krąg, w którym wszyscy dzielą się wypowiedziami, jako najlepszy w przestrzeni na tyle dużej, by wszyscy mogli usiąść w kręgu, bez hałasu w tle.
• Prowadzący blisko i na wysokości oczu. Jeśli możesz, siadaj zamiast stać.
• Najpierw słuch i wzrok. Osoby z niedosłuchem posadź najbliżej prowadzącego, po stronie lepiej słyszącego ucha. Upewnij się, że mają okulary i aparaty słuchowe. Alzheimer’s Association zauważa, że problemy ze wzrokiem i słuchem mogą utrudniać porozumiewanie się.
• Światło zza pleców mieszkańców, a nie za Tobą. Nie sadzaj nikogo twarzą do jasnego okna.
• Wyłącz telewizor i radio. Alzheimer’s Association radzi usuwać konkurujące dźwięki podczas zajęć z muzyką.
• Jedna rozmowa naraz. Rozmowy równoległe są trudne dla osób z demencją i osób z niedosłuchem, na co Alzheimer’s Association zwraca uwagę w wskazówkach na święta.
• Wolne wyjścia i spokojny kącik. Każda osoba, która chce wyjść, powinna móc to łatwo zrobić, a ktoś z personelu powinien jej towarzyszyć.

Pomysły na zajęcia grupowe

Bingo obrazkowe

W bingo obrazkowym liczby zastępują wyraźne obrazki, takie jak dzbanek do herbaty, pies albo róża, więc nikt nie musi śledzić długiej liczby ani czytać drobnego druku.

Jak je poprowadzić:

1. Wydrukuj po jednej karcie na osobę ze strony Bingo obrazkowe, używając przycisku Drukuj. Z grubego papieru łatwiej korzystać. Zalaminuj karty, jeśli chcesz użyć ich ponownie.
2. Rozdaj duże, łatwe do chwycenia żetony, na przykład żetony do gry, kapsle od butelek albo wycięte kwadraciki z kartonu.
3. Użyj wywoływacza na ekranie telewizora lub projektora, żeby wszyscy widzieli obrazek, gdy wymawiasz jego nazwę.
4. Po każdym obrazku zrób pauzę i zaproś do krótkiego komentarza: „Czy ktoś chciałby opowiedzieć o psie, którego znał?” albo „Co zauważacie na tym obrazku?”
5. Wywołuj dalej, aż każda karta będzie pełna. Wszyscy kończą razem.

Dostosowanie: Użyj mniejszej liczby pól dla osób, którym pełna karta wydaje się zbyt zatłoczona. Pomocnik może wskazać pasujący obrazek osobie, która tego potrzebuje. Niektórzy mogą woleć trzymać kartę wywoływacza z obrazkiem i pokazywać ją grupie.

Wspólne śpiewanie

Muzyka to jedno z najchętniej wybieranych zajęć grupowych. Alzheimer’s Association zauważa, że nawet w późnych stadiach osoba może wystukać rytm albo zaśpiewać piosenkę z dzieciństwa.

Jak je poprowadzić:

• Wybieraj piosenki, z którymi mieszkańcy dorastali, a nie ulubione piosenki prowadzącego. Zapytaj rodziny, co kochała każda z osób.
• Używaj muzyki bez reklam, które, jak zauważa Alzheimer’s Association, mogą dezorientować.
• Wydrukuj teksty dużą czcionką dla osób, które czytają, ale nie wymagaj tego.
• Zaproponuj marakasy, bębenki ręczne albo szale do machania.
• Zachęcaj do klaskania i ruchu, a głośność utrzymuj na komfortowym poziomie.

Dostosowanie: Jedne osoby zaśpiewają każde słowo, inne będą nucić, jeszcze inne będą wybijać rytm stopą, a niektóre po prostu posłuchają. Wszystko to się liczy. Więcej w naszym poradniku o zajęciach z muzyką.

Grupy wspomnień

Grupa wspomnień zbiera się wokół tematu, na przykład lat szkolnych, pierwszych samochodów, kuchni albo lata, z użyciem zdjęć, przedmiotów i muzyki. Celem jest przyjemna rozmowa, a nie dokładne przypominanie.

Jak ją poprowadzić:

1. Wybierz jeden temat i przynieś kilka przedmiotów, które można potrzymać: trzepaczkę do jajek, piłkę, kapelusz, katalog nasion.
2. Podawaj po jednym przedmiocie. Zadawaj otwarte pytania: „Opowiedz mi o tym”, „Co zauważasz?”, „Kto używał czegoś takiego?”
3. Przyjmuj każdą odpowiedź. Nigdy nie poprawiaj daty ani faktu.
4. Kieruj rozmowę ku ciepłym wspomnieniom. Zalecenia dotyczące praktyki podkreślają, że osoby zapewniające opiekę powinny kierować wspomnienia ku pozytywnym, a nie ku takim, które mogą wywołać cierpienie.

Karty do rozmowy to karty z obrazkami do wydruku, z otwartymi propozycjami rozmowy według tematów, które dobrze sprawdzają się na początek dyskusji. Więcej pomysłów znajdziesz w naszym poradniku o wspomnieniach.

Dokończ przysłowie

Znajome przysłowia („Lepiej późno niż…”) zachęcają wszystkich, by wspólnie wykrzyknęli zakończenie. Pokaż Dokończ przysłowie na dużym ekranie i pozwól grupie odpowiadać jednym głosem. Po każdym przysłowiu pojawia się propozycja rozmowy. Jeśli nikt nie powie zakończenia, pokaż je i idźcie dalej. Nie ma tu dobrych ani złych odpowiedzi.

Wykreślanka z dużymi literami, razem

Wyświetl na ekranie Wykreślankę z dużymi literami i szukajcie słów wspólnie albo wydrukuj kopie dla osób, które lubią pracować samodzielnie przy stole. Słowa biegną tylko poziomo i pionowo.

Łagodny ruch

Rozciąganie na siedząco, podawanie sobie miękkiej piłki albo balonu, taniec na krześle przy znajomej muzyce. Pokazuj każdy ruch zamiast go opisywać.

Sortowanie i dopasowywanie przy stole

Małe stoliki dla trzech lub czterech osób mogą wspólnie sortować obrazki, próbki tkanin albo sztućce. Na ekranie można grać w Pary obrazków z odkrytymi obrazkami, a jedna osoba dotyka ekranu, podczas gdy stolik rozmawia o każdym obrazku.

Jak używać Waszych gier na dużym ekranie?

Nasze gry działają w przeglądarce internetowej, więc możesz korzystać z nich na telewizorze lub projektorze bez instalowania czegokolwiek.

1. Otwórz grę na laptopie lub tablecie połączonym z ekranem kablem albo przez przesyłanie obrazu.
2. Włącz przeglądarkę na pełnym ekranie i ustaw dźwięk na komfortowym poziomie.
3. Niech jedna osoba prowadząca dotyka ekranu, a grupa podpowiada wybory. Albo podaj tablet mieszkańcowi lub mieszkance, którzy chcą spróbować.
4. Skończcie, gdy grupa będzie gotowa. W grach nie ma stopera, punktów ani wymuszonego zakończenia.

Grupom zwykle najlepiej odpowiadają Bingo obrazkowe, Dokończ przysłowie, Pary obrazków i Karty do rozmowy. Wszystkie możliwości zobaczysz na naszej stronie z grami.

Jak dostosować jedno zajęcie do różnych możliwości?

Zaplanuj co najmniej trzy sposoby dołączenia do każdego zajęcia.

Dla mieszkańców w późniejszych stadiach NHS zauważa, że zajęcia zwykle muszą być prostsze i bardziej oparte na zmysłach, takie jak muzyka, przedmioty do dotykania i masaż dłoni. Chwila sam na sam podczas zajęć grupowych lub po nich może im odpowiadać bardziej niż sama grupa. Zobacz zajęcia w późniejszym stadium.

Jak prowadzący powinni mówić podczas zajęć grupowych?

• Przedstawiaj się za każdym razem i używaj imienia, które dana osoba woli.
• Mów powoli, podawaj jeden krok naraz i najpierw pokazuj, potem mów.
• Zadawaj otwarte zaproszenia („Opowiedz mi o…”) albo proste pytania z wyborem, nigdy pytania jak w quizie („Pamiętasz…?”).
• Nie poprawiaj. Dziękuj za każdy wkład.

Więcej na ten temat znajdziesz w naszych wskazówkach o komunikacji.

Jak dobrze kończyć zajęcia i pozwalać odejść

Przerwanie to dobry wynik. Obserwuj oznaki, że ktoś jest zmęczony, niespokojny albo zdenerwowany, i poproś pomocnika, by zaproponował spacer albo spokojne miejsce gdzie indziej. Osoba, która zdrzemnęła się podczas śpiewania, może po prostu czuć się dobrze.

Kończ każde spotkanie tak samo, znajomą piosenką albo prostym podziękowaniem, żeby zakończenie było spokojne i oczekiwane. Potem zanotuj, co się sprawdziło i komu co się podobało. Te notatki pomogą przy następnym spotkaniu.