Actividades en grupo para a demencia: guía para residencias e centros

Esta guía é para persoas que coordinan actividades, equipos de atención a persoas con demencia e persoas responsables de centros de día. Explica formatos de grupo que funcionan, como preparar a sala, como adaptar unha actividade para persoas con distintas capacidades e como usar os nosos cartóns de bingo para imprimir e os xogos nunha pantalla grande. Todo o que aparece aquí busca o benestar, a conexión e a elección. Nada disto é unha proba.

Que fai que unha actividade en grupo funcione na atención a persoas con demencia?

Unha boa actividade en grupo é familiar, curta, fácil de seguir ao ritmo de cada persoa e sen presión. As recomendacións de práctica para a atención á demencia da Alzheimer’s Association describen a participación con sentido como algo que apoia os intereses e as preferencias da persoa e que permite escoller e ter éxito, mesmo nas fases máis avanzadas da demencia. O mesmo documento sinala que os programas tradicionais adoitan depender dun ou dous eventos grandes ao día nos que as persoas residentes adoitan participar de forma pasiva.

Isto leva a unhas regras prácticas:

• O familiar funciona mellor ca o novo. As cancións, os refráns, as imaxes e os obxectos da mocidade das persoas son máis fáciles de seguir.
• O curto funciona mellor ca o longo. Pense en que dure o tempo de atención habitual do grupo, cun punto natural para parar a metade.
• Facer algo funciona mellor ca observar. Déalle a cada persoa algo que poida soster, tocar, escoller ou dicir.
• Moitos niveis, unha soa actividade. Inclúa formas máis fáciles e máis complexas de participar.
• Sen gañadores nin puntuacións. Os formatos competitivos poden facer que algunhas persoas sintan que non o fixeron ben.

Canto debe ser de grande o grupo?

Adoita ser máis doado cun grupo pequeno. A Alzheimer’s Association sinala que unha persoa que se sente incómoda nunha reunión grande pode participar mellor nun grupo máis pequeno. Non hai un número único correcto. Depende das persoas residentes, da sala e de cantas persoas do equipo e do voluntariado hai dispoñibles.

Unha proba útil: pode cada persoa ver o rostro de quen guía, escoitar con claridade e recibir a axuda de alguén en poucos segundos? Se non, divida o grupo, engada axuda ou cambie a unha sala máis pequena.

Nun evento grande, como un concerto de festa, sente as persoas do equipo e do voluntariado entre as persoas residentes, non pegadas ás paredes.

Como debo preparar a sala e os asentos?

• Círculo ou ferradura. As recomendacións de práctica describen o círculo para compartir como mellor nun espazo suficientemente grande para que todas as persoas se senten en círculo, sen ruído de fondo.
• Quen guía, preto e á altura dos ollos. Sente cando poida, en vez de estar de pé.
• A audición e a visión primeiro. Sente as persoas con perda de audición máis preto de quen guía, polo seu mellor lado. Asegúrese de que leven as lentes e os audífonos postos. A Alzheimer’s Association sinala que os problemas de visión e audición poden dificultar a comunicación.
• Luz detrás das persoas residentes, non detrás de vostede. Evite que alguén quede de cara a unha ventá con moita luz.
• Apague a televisión e a radio. A Alzheimer’s Association recomenda eliminar os ruídos que compiten durante as actividades con música.
• Unha conversa de cada vez. As conversas cruzadas son difíciles para as persoas que viven con demencia e para as persoas con perda de audición, como indica a Alzheimer’s Association na súa guía para as festas.
• Saídas despexadas e un recuncho tranquilo. Calquera persoa que queira marchar debe poder facelo con facilidade, acompañada por alguén do equipo.

Ideas de actividades en grupo

Bingo de imaxes

O bingo de imaxes usa imaxes claras en vez de números, como unha teteira, un can ou unha rosa, para que ninguén teña que seguir un número longo nin ler letra pequena.

Como facelo:

1. Imprima un cartón para cada persoa desde a nosa páxina de Picture Bingo co botón Imprimir. O papel groso é máis fácil de manexar. Plastifíqueo para reutilizalo.
2. Reparta marcadores grandes e fáciles de coller, como fichas, tapas de botella ou cadrados de cartolina.
3. Use o presentador en pantalla nun televisor ou proxector para que todas as persoas vexan a imaxe mentres vostede di o seu nome.
4. Faga unha pausa despois de cada imaxe e convide a un breve comentario: «A alguén lle gustaría contarnos algo sobre un can que coñeceu?» ou «Que lle chama a atención desta imaxe?».
5. Siga nomeando imaxes ata que todos os cartóns estean completos. Todas as persoas rematan.

Como adaptalo: Use menos cadros para as persoas ás que lles resulte demasiado cheo un cartón completo. Alguén que axuda pode sinalar a imaxe correspondente a quen o necesite. Algunhas persoas poden preferir soster a tarxeta da imaxe do presentador e ensinala ao grupo.

Cancións en grupo

A música é unha das actividades en grupo máis apreciadas. A Alzheimer’s Association sinala que, mesmo nas fases avanzadas, unha persoa pode seguir o ritmo ou cantar unha canción da infancia.

Como facelo:

• Escolla cancións da mocidade das persoas residentes, non as favoritas de quen guía. Pregunte ás familias que música lle gustaba a cada persoa.
• Use música sen anuncios, que segundo a Association poden resultar confusos.
• Imprima as letras en tamaño grande para quen lea, pero non o esixa.
• Ofreza maracas, pequenos tambores de man ou panos para mover.
• Anime a bater palmas e a moverse, e manteña un volume cómodo.

Como adaptalo: Algunhas persoas cantarán todas as palabras, outras tararearán, outras moverán un pé e outras simplemente escoitarán. Todas estas formas contan. Vexa máis na nosa guía de actividades con música.

Grupos de lembranzas

Un grupo de lembranzas xírase arredor dun tema, como os días de escola, os primeiros coches, as cociñas ou o verán, usando fotos, obxectos e música. O obxectivo é unha conversa agradable, non lembrar datos con precisión.

Como facelo:

1. Escolla un tema e leve algúns obxectos que as persoas poidan soster: unha batedora de man, unha luva de béisbol, un sombreiro, un catálogo de sementes.
2. Pase un obxecto de cada vez. Faga preguntas abertas: «Cónteme algo sobre isto», «Que lle chama a atención?» «Quen usaba algo así?».
3. Reciba ben todas as respostas. Non corrixa datas nin datos.
4. Encamiñe a conversa cara a lembranzas agradables. As recomendacións de práctica sinalan que as persoas que coidan deben orientar as lembranzas cara a recordos positivos, non cara a outros que poidan causar malestar.

Conversation Cards ofrece cartóns imprimibles con imaxes e preguntas abertas por temas, que funcionan ben para comezar a conversa. Atopará máis ideas na nosa guía de lembranzas.

Completar o refrán

Os refráns coñecidos («Máis vale tarde…») convidan a todas as persoas a dicir xuntas o final. Mostre Finish the Saying nunha pantalla grande e deixe que o grupo responda a unha soa voz. Despois de cada refrán hai unha proposta para conversar. Se ninguén di o final, móstreo e siga adiante. Non hai respostas correctas nin incorrectas.

Sopa de letras en letra grande, en grupo

Proxecte a Sopa de letras en letra grande nunha pantalla e busquen palabras en grupo, ou imprima copias para quen prefira traballar pola súa conta na mesa. As palabras só van en horizontal e cara abaixo.

Movemento suave

Estiramentos sentados, pasar unha pelota ou globo suave, ou bailar sentados con música coñecida. Mostre cada movemento en vez de describilo.

Clasificar e emparellar na mesa

Mesas pequenas de tres ou catro persoas poden clasificar xuntas imaxes, mostras de tea ou cubertos. Na pantalla, Picture Pairs pódese xogar deixando as imaxes visibles, cunha persoa que toca mentres a mesa comenta cada imaxe.

Como podo usar os seus xogos nunha pantalla grande?

Os nosos xogos funcionan nun navegador web, así que pode usalos nun televisor ou proxector sen instalar nada.

1. Abra o xogo nun portátil ou tableta conectados á pantalla por cable ou sen fíos.
2. Poña o navegador en pantalla completa e axuste o son a un nivel cómodo.
3. Pida a unha persoa que guíe a actividade que toque na pantalla mentres o grupo di as opcións. Tamén pode pasar unha tableta a unha persoa residente que queira probar.
4. Pare cando o grupo estea listo. Os xogos non teñen temporizador, puntuación nin final obrigado.

Picture Bingo, Finish the Saying, Picture Pairs e Conversation Cards adoitan funcionar mellor en grupo. Vexa todas as opcións na nosa páxina de xogos.

Como podo adaptar unha actividade para persoas con distintas capacidades?

Pense en polo menos tres formas de participar en cada actividade.

Para as persoas en fases máis avanzadas, o NHS indica que as actividades adoitan ter que ser máis sinxelas e centrarse máis nos sentidos, como a música, os obxectos para tocar e as masaxes nas mans. Un momento individual durante ou despois do grupo pode ser mellor para elas ca o propio grupo. Vexa actividades para fases avanzadas.

Como deben falar as persoas que guían durante un grupo?

• Preséntese cada vez e use o nome que prefire cada persoa.
• Fale amodo, dea un paso de cada vez e mostre antes de explicar.
• Faga invitacións abertas («Cónteme algo sobre…») ou opcións sinxelas, nunca preguntas para comprobar («Lembra…?»).
• Non corrixa. Agradeza cada achega.

Atopará máis información na nosa páxina sobre consellos de comunicación.

Rematar ben e deixar que as persoas marchen

Parar é un bo resultado. Estea atento aos sinais de que alguén está canso, inquieto ou molesto, e teña alguén dispoñible para ofrecerlle dar un paseo ou sentar nun lugar máis tranquilo. Unha persoa que adormece durante unha sesión de cancións pode estar simplemente cómoda.

Peche cada grupo sempre da mesma maneira, cunha canción coñecida ou cun agradecemento sinxelo, para que o final resulte tranquilo e esperado. Despois, tome nota do que funcionou e do que lle gustou a cada persoa. Esas notas axudan a mellorar a seguinte sesión.