Hópstörf við heilabilun: Fyrir heimili og dagþjónustu

Þessar leiðbeiningar eru fyrir dagskrárstjóra, teymi í minnisþjónustu og leiðbeinendur í dagþjónustu. Hér er fjallað um hópastarfsemi sem virkar vel, uppsetningu rýmis, aðlögun verkefna að mismunandi getu og notkun á prentanlegu bingóspilunum okkar og leikjum á stórum skjá. Allt hér miðar að vellíðan, tengslum og vali. Ekkert hér er próf.

Hvað gerir hópstörf árangursrík í minnisþjónustu?

Góð hópstörf eru kunnugleg, stutt, auðvelt að taka þátt í á öllum forsendum og laus við pressu. Ráðleggingar Alzheimer’s Association um umönnun við heilabilun lýsa markvissri þátttöku sem einhverju sem styður við áhugamál og óskir einstaklingsins og gefur rými fyrir val og árangur, jafnvel þegar heilabilunin er komin langt. Í sama skjali kemur fram að hefðbundnar dagskrár treysti oft á einn eða tvo stóra hópviðburði á dag þar sem íbúar séu oft aðeins aðgerðalausir áhorfendur.

Það bendir til nokkurra hagnýtra reglna:

• Það kunnuglega er betra en það nýja. Auðveldara er að tengjast lögum, orðatiltækjum, myndum og hlutum frá yngri árum íbúanna.
• Stutt er betra en langt. Skipuleggðu verkefnið í samræmi við athygli hópsins, með eðlilegum stað til að hætta mitt í.
• Að gera er betra en að horfa. Gefðu hverjum og einum eitthvað til að halda á, ýta á, velja eða segja.
• Mörg stig, sama verkefni. Hafðu bæði auðveldari og erfiðari leiðir til að taka þátt.
• Engir sigurvegarar, engin stig. Keppnisform geta látið sumum líða eins og þeim hafi mistekist.

Hversu stór á hópurinn að vera?

Minni er yfirleitt auðveldara. Alzheimer’s Association bendir á að einstaklingur sem upplifir stóra samkomu yfirþyrmandi geti átt auðveldara með samskipti í minni hópi. Það er engin ein rétt tala. Það fer eftir íbúunum, rýminu og því hversu margir starfsmenn og sjálfboðaliðar eru til staðar.

Gagnleg prófun: Getur hver og einn séð andlit leiðbeinanda, heyrt skýrt og náð til aðstoðarmanns innan nokkurra sekúndna? Ef ekki, skiptið hópnum upp, bætið við aðstoðarfólki eða færið ykkur í minna rými.

Í stórum viðburðum, eins og tónleikum um hátíðir, látið starfsmenn og sjálfboðaliða sitja meðal íbúa, ekki meðfram veggjunum.

Hvernig á ég að undirbúa rýmið og sætaskipun?

• Hringur eða hestskó. Í ráðleggingunum er minningahringur lýst sem bestum í rými sem er nógu stórt til að allir geti setið í hring, án bakgrunnshljóðs.
• Leiðbeinandi nálægt og í augnhæð. Setjist frekar en að standa þegar hægt er.
• Heyrn og sjón fyrst. Látið fólk með heyrnarskerðingu sitja næst leiðbeinanda, á þeirri hlið sem það heyrir betur. Gakktu úr skugga um að gleraugu og heyrnartæki séu til staðar. Alzheimer’s Association bendir á að sjón- og heyrnarvandamál geti gert samskipti erfiðari.
• Ljós að baki íbúanna, ekki að baki þér. Forðist að láta einhvern snúa að björtum glugga.
• Slökkvið á sjónvarpi og útvarpi. Alzheimer’s Association mælir með því að fjarlægja truflandi hljóð við tónlistarstundir.
• Eitt samtal í einu. Samtöl í kross geta verið erfið fyrir fólk sem lifir með heilabilun og fólk með heyrnarskerðingu, eins og Alzheimer’s Association bendir á í leiðbeiningum sínum um hátíðir.
• Auðveldar útgönguleiðir og rólegt horn. Allir sem vilja fara eiga að geta gert það auðveldlega, með starfsmanni sem gengur með þeim.

Hugmyndir að hópstörfum

Myndabingó

Í myndabingói koma skýrar myndir í stað talna, eins og tekanna, hundur eða rós, svo enginn þurfi að fylgjast með löngum tölum eða lesa smáan texta.

Svona er það gert:

1. Prentaðu eitt spil fyrir hvern einstakling úr Picture Bingo með því að nota prenttakkann. Þykkur pappír er auðveldari í meðförum. Plastið spilin til að geta notað þau aftur.
2. Deildu út stórum merkjum sem auðvelt er að taka upp, eins og spilapeningum, tappakorkum eða pappírsferningum.
3. Notaðu kallarann á skjánum á sjónvarpi eða skjávarpa svo allir sjái myndina á meðan þú segir nafnið.
4. Gerðu stutt hlé eftir hverja mynd og bjóddu upp á stutta athugasemd: „Langar einhvern að segja okkur frá hundi sem hann þekkti?“ eða „Hvað tekur þú eftir á þessari mynd?“
5. Haltu áfram að kalla upp myndir þar til öll spilin eru full. Allir klára.

Aðlögun: Notaðu færri reiti fyrir þá sem finna fullt spil of mikið. Aðstoðarmaður getur bent á réttu myndina fyrir þann sem þarf á því að halda. Sumir kjósa kannski að halda á mynd kallarans og sýna hópnum hana.

Sameiginlegur söngur

Tónlist er eitt vinsælasta hópstörf. Alzheimer’s Association bendir á að jafnvel á síðustu stigum geti einstaklingur átt auðvelt með að taka taktin eða syngja lag frá barnæsku.

Svona er það gert:

• Veldu lög sem íbúarnir uxu upp við, ekki uppáhaldslög leiðbeinanda. Spurðu fjölskyldur hvað hver einstaklingur elskaði.
• Notaðu tónlist án auglýsinga, sem samtökin benda á að geti valdið ruglingi.
• Prentaðu texta í stóru letri fyrir þá sem lesa, en gerðu það ekki að skilyrði.
• Bjóððu upp á hrista, handtrommur eða klúta til að veifa.
• Hvettu til klapps og hreyfingar og hafðu hljóðstyrkinn þægilegan.

Aðlögun: Sumir syngja öll orðin, sumir raula, sumir trampa taktin og sumir hlusta bara. Allt þetta telur. Sjá leiðbeiningar um tónlistartengda starfsemi til að fá fleiri hugmyndir.

Minningahópar

Í minningahópi er safnast saman um ákveðið þema, eins og skólaárin, fyrstu bílana, eldhúsið eða sumarið, með myndum, hlutum og tónlist. Markmiðið er skemmtilegt spjall, ekki nákvæmar minningar.

Svona er það gert:

1. Veldu eitt þema og taktu með nokkra hluti sem fólk getur haldið á: handþeytara, hafnarhanska, hatt eða frækatalóg.
2. Láttu einn hlut fara í einu á milli manna. Spurðu opinna spurninga: „Segðu mér frá þessu,“ „Hvað tekur þú eftir?“ „Hver notaði svona hlut?“
3. Taktu vel á móti öllum svörum. Leiðréttu aldrei dagsetningu eða staðreynd.
4. Beindu samtalinu að hlýjum minningum. Í ráðleggingunum kemur fram að umönnunaraðilar ættu að beina minningum að jákvæðum endurminningum frekar en þeim sem geta valdið vanlíðan.

Conversation Cards býður upp á prentanleg myndaspjöld með opnum spurningum eftir þemum sem henta vel til að byrja umræðu. Fleiri hugmyndir eru í leiðbeiningunum um minningar.

Ljúktu við orðatiltækið

Kunnugleg orðatiltæki („Betri er einn fugl í hendi en…“) bjóða öllum að kalla endinguna út í kór. Sýndu Finish the Saying á stórum skjá og láttu hópinn svara í einu. Eftir hvert orðatiltæki kemur spurning sem hvetur til samtals. Ef enginn segir endinguna, sýndu hana og haltu áfram. Það er hvorki rétt né rangt.

Stórt orðaleitarspil saman

Varpaðu stóra Word Search á skjá og leitið að orðum sem hópur, eða prentaðu eintök fyrir þá sem hafa gaman af að vinna einir við borðið. Orðin liggja aðeins lárétt og lóðrétt.

Hógværar hreyfingar

Teygjur í sitjandi stöðu, að kasta mjúkri bolta eða blöðru á milli manna, eða dans í stól við kunnuglega tónlist. Sýndu hverja hreyfingu í stað þess að lýsa henni.

Flokkun og pörun við borðið

Við lítil borð með þremur til fjórum einstaklingum er hægt að flokka myndir, efnisbita eða áhöld saman. Á skjá er hægt að spila Picture Pairs með myndirnar sýnilegar, þar sem einn ýtir á skjáinn á meðan fólk við borðið talar um hverja mynd.

Hvernig nota ég leikina ykkar á stórum skjá?

Leikirnir okkar keyra í vafra, svo þú getur notað þá á sjónvarpi eða skjávarpa án þess að setja neitt upp.

1. Opnaðu leikinn í fartölvu eða spjaldtölvu sem er tengd við skjáinn með snúru eða þráðlaust.
2. Stilltu vafrann á allan skjáinn og settu hljóðið á þægilegt stig.
3. Láttu einn leiðbeinanda sjá um að ýta á skjáinn á meðan hópurinn kallar út valmöguleika. Eða réttu spjaldtölvu að íbúa sem vill fá að reyna.
4. Hættið hvenær sem hópurinn er tilbúinn. Leikirnir hafa hvorki tímamæli, stigagjöf né þvingaða endingu.

Picture Bingo, Finish the Saying, Picture Pairs og Conversation Cards henta yfirleitt best fyrir hópa. Sjá alla valmöguleika á leikjasíðunni okkar.

Hvernig aðlaga ég eitt verkefni að mismunandi getu?

Skipuleggðu að minnsta kosti þrjár leiðir til að taka þátt í hverju verkefni.

Fyrir íbúa á síðari stigum bendir NHS á að viðfangsefni þurfi yfirleitt að vera einfaldari og leggja meiri áherslu á skynjun, eins og tónlist, hluti til að snerta og handnudd. Einn á einn augnablik á meðan hópnum stendur eða eftir hann gæti hentað betur en hópurinn sjálfur. Sjá starfsemi á síðari stigum.

Hvernig ættu leiðbeinendur að tala í hópnum?

• Kynntu þig í hvert sinn og notaðu nafnið sem hver einstaklingur vill nota.
• Talaðu rólega, gefðu eitt skref í einu og sýndu frekar en að segja.
• Spurðu með opnum boðum („Segðu mér frá…“) eða einföldum valkostum, aldrei spurningum sem reyna á minnið („Manstu eftir…?“).
• Ekki leiðrétta. Þakkaðu öllum fyrir framlagið.

Meira um þetta er í ráðunum okkar um samskipti.

Að ljúka vel og leyfa fólki að fara

Að hætta er góður árangur. Fylgstu með merkjum um að einhver sé þreyttur, eirðarlaus eða í uppnámi og hafðu aðstoðarmann tilbúinn til að bjóða upp á göngutúr eða rólegan stað annars staðar. Það getur verið að sá sem dettur út af í söngstund sé einfaldlega þægilega kominn.

Ljúktu hverjum hópi á sama hátt, með kunnuglegu lagi eða einföldum þakkarorðum, svo endirinn sé rólegur og fyrirsjáanlegur. Skráðu stuttlega niður eftir á hvað virkaði vel og hvað hver og einn hafði gaman af. Þær athugasemdir gera næstu stund betri.