Hoạt động nhóm cho người sa sút trí tuệ: hướng dẫn cho viện dưỡng lão và trung tâm ban ngày

Hướng dẫn này dành cho người phụ trách hoạt động, đội ngũ khu chăm sóc đặc biệt và người điều hành trung tâm chăm sóc ban ngày. Nội dung gồm các hình thức nhóm hiệu quả, cách bố trí phòng, cách điều chỉnh một hoạt động cho nhiều mức khả năng, và cách dùng phiếu lô tô để in cùng các trò chơi trên màn hình lớn của chúng tôi. Mọi gợi ý ở đây hướng đến sự thoải mái, kết nối và quyền lựa chọn. Không có gì ở đây là một bài kiểm tra.

Điều gì làm hoạt động nhóm hiệu quả trong khu chăm sóc đặc biệt?

Một hoạt động nhóm tốt thì quen thuộc, ngắn, dễ tham gia ở mọi mức độ và không tạo áp lực. Khuyến nghị thực hành chăm sóc người sa sút trí tuệ của Alzheimer’s Association mô tả sự tham gia có ý nghĩa là điều nâng đỡ sở thích và mong muốn của một người, cho phép họ lựa chọn và thành công, ngay cả khi sa sút trí tuệ ở giai đoạn nặng nhất. Tài liệu này cũng lưu ý rằng các chương trình truyền thống thường dựa vào một hai sự kiện nhóm lớn mỗi ngày, trong đó người ở lại thường chỉ tham gia thụ động.

Từ đó có một vài nguyên tắc thực tế:

• Quen thuộc hơn mới lạ. Bài hát, câu tục ngữ, hình ảnh và đồ vật từ thời trẻ của mọi người dễ tham gia hơn.
• Ngắn hơn dài. Hãy lên kế hoạch theo khoảng chú ý thường thấy của nhóm, với một điểm dừng tự nhiên ở giữa.
• Làm hơn xem. Cho mỗi người một thứ để cầm, chạm, chọn hoặc nói.
• Nhiều mức, một hoạt động. Thiết kế sẵn những cách tham gia dễ hơn và khó hơn.
• Không người thắng, không điểm số. Hình thức thi đua khiến một số người cảm thấy mình đã thất bại.

Nhóm nên có bao nhiêu người?

Nhỏ hơn thường dễ hơn. Alzheimer’s Association lưu ý rằng một người thấy cuộc tụ họp lớn quá sức có thể giao tiếp thành công hơn trong nhóm nhỏ. Không có con số đúng duy nhất. Nó phụ thuộc vào những người tham gia, căn phòng và số nhân viên, tình nguyện viên có mặt.

Một cách thử hữu ích: mỗi người có thấy được gương mặt người dẫn, nghe rõ và được người hỗ trợ đến bên trong vài giây không? Nếu không, hãy chia nhóm, thêm người hỗ trợ, hoặc chuyển sang phòng nhỏ hơn.

Với sự kiện lớn, như một buổi văn nghệ dịp lễ, hãy xếp nhân viên và tình nguyện viên ngồi xen giữa mọi người, không đứng dọc theo tường.

Tôi nên bố trí phòng và chỗ ngồi thế nào?

• Vòng tròn hoặc hình móng ngựa. Khuyến nghị thực hành mô tả vòng chia sẻ tốt nhất ở một không gian đủ rộng để mọi người ngồi thành vòng tròn, không có tiếng ồn nền.
• Người dẫn ngồi gần và ngang tầm mắt. Hãy ngồi thay vì đứng khi có thể.
• Thính lực và thị lực trước tiên. Xếp người nghe kém ngồi gần người dẫn nhất, về phía tai nghe tốt hơn. Đảm bảo họ đã đeo kính và máy trợ thính. Alzheimer’s Association lưu ý rằng vấn đề về thị lực và thính lực có thể làm giao tiếp khó hơn.
• Ánh sáng từ phía sau mọi người, không phải phía sau bạn. Tránh xếp ai ngồi đối diện cửa sổ sáng chói.
• Tắt tivi và radio. Alzheimer’s Association khuyên nên loại bỏ tiếng ồn cạnh tranh trong các hoạt động âm nhạc.
• Một cuộc trò chuyện tại một thời điểm. Nhiều người nói chồng lên nhau khó với người sống chung với sa sút trí tuệ và người nghe kém, như Alzheimer’s Association chỉ ra trong hướng dẫn về ngày lễ.
• Lối ra thông thoáng và một góc yên tĩnh. Ai muốn rời đi nên có thể đi dễ dàng, kèm một nhân viên đi cùng.

Ý tưởng hoạt động nhóm

Lô tô hình ảnh

Lô tô hình ảnh thay các con số bằng những hình rõ nét, như ấm trà, con chó hay bông hồng, để không ai phải theo dõi dãy số dài hay đọc chữ nhỏ.

Cách tổ chức:

1. In mỗi người một phiếu từ trang Lô tô hình ảnh bằng nút In. Giấy dày dễ cầm hơn. Ép plastic để dùng lại.
2. Phát những quân đánh dấu to, dễ nhặt, như hạt đậu lớn, nắp chai hay các ô vuông cắt từ bìa cứng.
3. Dùng người xướng hình trên màn hình ở tivi hoặc máy chiếu để mọi người nhìn thấy hình khi bạn gọi tên.
4. Dừng sau mỗi hình và mời một nhận xét ngắn: “Có ai muốn kể về một con chó mà mình từng nuôi không?” hoặc “Mọi người thấy gì ở hình này?”
5. Cứ xướng đến khi phiếu của ai cũng đầy. Ai cũng hoàn thành.

Điều chỉnh: Dùng ít ô hơn cho người thấy phiếu đầy quá rối mắt. Người hỗ trợ có thể chỉ vào hình trùng giúp ai cần. Có người thích cầm thẻ hình mà người xướng đang gọi và giơ cho cả nhóm xem.

Hát chung

Âm nhạc là một trong những hoạt động nhóm được yêu thích rộng rãi nhất. Alzheimer’s Association lưu ý rằng ngay cả ở giai đoạn muộn, một người vẫn có thể gõ nhịp hoặc hát một bài từ thời thơ ấu.

Cách tổ chức:

• Chọn những bài mọi người lớn lên cùng, không phải bài người dẫn yêu thích. Hãy hỏi gia đình mỗi người từng thích gì.
• Dùng nhạc không có quảng cáo xen vào, vì Hiệp hội lưu ý quảng cáo có thể gây bối rối.
• In lời bài hát cỡ chữ lớn cho người đọc được, nhưng đừng bắt buộc.
• Đưa lục lạc, trống tay nhỏ hoặc khăn để vẫy.
• Khuyến khích vỗ tay và vận động, và giữ âm lượng dễ chịu.

Điều chỉnh: Có người sẽ hát từng lời, có người ngân nga, có người gõ chân, và có người chỉ lắng nghe. Tất cả đều được tính. Xem thêm hướng dẫn hoạt động âm nhạc.

Nhóm hoài niệm

Nhóm hoài niệm quy tụ quanh một chủ đề, như thời đi học, chiếc xe đầu tiên, căn bếp hay mùa hè, với ảnh, đồ vật và âm nhạc. Mục đích là cuộc trò chuyện dễ chịu, không phải nhớ chính xác.

Cách tổ chức:

1. Chọn một chủ đề và mang vài đồ vật mọi người có thể cầm: một cái máy đánh trứng cầm tay, một chiếc nón lá, một chiếc mũ, một túi hạt giống.
2. Chuyền từng đồ vật một. Hỏi những câu mở: “Kể cho tôi nghe về cái này nhé,” “Bạn thấy gì ở đây?” “Ai từng dùng thứ gì giống thế này?”
3. Đón nhận mọi câu trả lời. Đừng bao giờ sửa một ngày tháng hay sự việc.
4. Dẫn câu chuyện về những ký ức ấm áp. Khuyến nghị thực hành lưu ý rằng người chăm sóc nên hướng hoài niệm về những ký ức tích cực thay vì những ký ức có thể gây đau buồn.

Thẻ trò chuyện có các thẻ hình để in kèm gợi ý mở theo chủ đề, rất hợp để khơi chuyện. Bạn sẽ tìm thêm ý tưởng trong hướng dẫn hoài niệm.

Nói tiếp câu tục ngữ

Những câu tục ngữ quen thuộc (“Có công mài sắt, có ngày nên…”) mời cả nhóm cùng đọc phần cuối. Hãy chiếu Nói tiếp câu tục ngữ lên màn hình lớn và để cả nhóm trả lời bằng một giọng chung. Sau mỗi câu có một gợi ý để trò chuyện. Nếu không ai nói được phần cuối, hãy hiện nó ra và đi tiếp. Không có đúng hay sai.

Tìm từ chữ to, cùng nhau

Chiếu trò Tìm từ chữ to lên màn hình và cùng nhau tìm từ, hoặc in bản giấy cho những ai thích làm một mình ở bàn. Các từ chỉ chạy ngang và dọc.

Vận động nhẹ

Duỗi người khi ngồi, chuyền một quả bóng mềm hay bóng bay, hoặc nhảy trên ghế theo nhạc quen thuộc. Hãy làm mẫu từng động tác thay vì mô tả.

Phân loại và ghép ở bàn

Các bàn nhỏ ba đến bốn người có thể cùng phân loại hình ảnh, mẫu vải hoặc bộ muỗng đũa. Trên màn hình, có thể chơi Ghép đôi hình với các hình luôn hiện rõ, một người chạm trong khi cả bàn trò chuyện về từng hình.

Tôi dùng các trò chơi của các bạn trên màn hình lớn thế nào?

Các trò chơi chạy trên trình duyệt web, nên bạn có thể dùng trên tivi hay máy chiếu mà không cần cài gì.

1. Mở trò chơi trên máy tính xách tay hoặc máy tính bảng nối với màn hình bằng dây hoặc phát không dây.
2. Mở trình duyệt toàn màn hình và chỉnh âm thanh ở mức dễ chịu.
3. Để một người dẫn chạm trong khi cả nhóm nói to lựa chọn. Hoặc chuyền máy tính bảng cho một cụ muốn thử.
4. Dừng bất cứ lúc nào nhóm đã sẵn sàng. Các trò chơi không có đồng hồ, điểm số hay bắt buộc phải chơi hết.

Lô tô hình ảnh, Nói tiếp câu tục ngữ, Ghép đôi hình và Thẻ trò chuyện thường hợp nhất với nhóm. Xem mọi lựa chọn ở trang trò chơi của chúng tôi.

Làm sao điều chỉnh một hoạt động cho nhiều mức khả năng?

Hãy chuẩn bị ít nhất ba cách tham gia cho mỗi hoạt động.

Với người ở giai đoạn muộn, NHS lưu ý rằng hoạt động thường cần đơn giản hơn và tập trung nhiều hơn vào giác quan, như âm nhạc, đồ vật để chạm và xoa bóp tay. Một khoảnh khắc riêng giữa hai người, trong hoặc sau buổi nhóm, có thể hợp với họ hơn chính buổi nhóm. Xem hoạt động cho giai đoạn muộn.

Người dẫn nên nói chuyện thế nào trong nhóm?

• Giới thiệu mình mỗi lần, và gọi mỗi người bằng tên họ thích.
• Nói chậm, đưa ra từng bước một, và làm mẫu trước khi nói.
• Hỏi những lời mời mở (“Kể cho tôi nghe về…”) hoặc lựa chọn đơn giản, không bao giờ hỏi kiểu kiểm tra (“Bạn có nhớ…?”).
• Đừng sửa lời. Cảm ơn mọi đóng góp.

Bạn sẽ tìm thêm trong mẹo giao tiếp của chúng tôi.

Kết thúc nhẹ nhàng, và để mọi người rời đi

Dừng lại là một kết quả tốt. Hãy để ý dấu hiệu ai đó mệt, bồn chồn hay buồn, và nhờ một người hỗ trợ mời họ đi dạo hoặc ngồi nghỉ yên tĩnh ở chỗ khác. Người ngủ gật trong lúc hát chung có thể chỉ đang thấy thoải mái.

Hãy kết thúc mọi buổi nhóm theo một cách giống nhau, bằng một bài hát quen thuộc hoặc một lời cảm ơn giản dị, để phần kết thúc êm đềm và có thể đoán trước. Sau đó, ghi nhanh điều gì hiệu quả và ai thích gì. Những ghi chép ấy giúp buổi sau tốt hơn.