Luyindulu ya kilumbu sambu na muntu ti dimentia

Luyindulu ya lembila ke pesaka kilumbu mutindu ya kuzaba mbote: kutelama, kudia, kisalu ya fioti, kupema mpi kulala na ntangu ya kiteso ya mutindu mosi. Yo ke kulumusa mabanza ti bima ya kuyituka mingi, mpi yo ke pesaka nge manaka sambu na bantangu yina nge ta yindula nde nge sala nki. Luyindulu yina ke landa kele mbandu, kansi ve nsiku. Sadila yo bonso luyantiku, na nima soba yo na kintulumukina ya muntu yina nge ke sansaka.

Sambu na nki luyindulu ya kilumbu ke sadisaka?

Luyindulu ya mutindu mosi ke sadisaka sambu bikalulu ya kuzaba kele pete na kulanda kuluta bima ya mpa. Alzheimer’s Association ke tuba nde kilumbu ya kuyidika ke kulumusa ntangu ya kuzaba mambu ya kusala mpi ke pesaka ntangu mingi sambu na bisalu ya kiese, mpi ke monisa nde ntangu ya mutindu mosi ya kutelama mpi ya kulala lenda sadisa na bampasi ya kulala mpi na mavwanga ya nkokila. National Institute on Aging ke pesa ndongisila ya kuyobila, kulwata bilele mpi kudia na ntangu ya mutindu mosi konso kilumbu bonso ndambu ya nzo ya pima, mpi Family Caregiver Alliance ke pesa mpi ndongisila ya kubumba bikalulu ya mutindu mosi.

Mbandu ya kilumbu ya lembila

Bantangu kele mbandu kaka. Kwenda yo ntama to nima sambu na kukangama ti luyindulu ya muntu.

Mbandu yai ke landa mutindu ya plan ya mbandu ya Alzheimer’s Association sambu na bitambi ya luyantiku ti ya kati, yina ke banda na kudiyudika ti madia ya suka, ke luta na bisalu ya nzo, kutambula, miziki, kupema ti batala mbote, tii na madia ya nkokila, kuyibuka mambu mpi kuyilama sambu na kulala.

Nge lenda sala nki luyindulu na nge mosi?

Yantika na mutindu muntu vandaka kuzinga ntama, kansi ve na tablo. Alzheimer’s Association ke pesa ndongisila ya kuyindula mambu yai ntete ya kusala manaka:

• Mambu yina yandi ke zolaka, yina yandi ke zolaka ve, ngolo na yandi ti mambu yina ke sepedisaka yandi.
• Mutindu yandi vandaka kulutisa kilumbu na yandi ntama. Muntu yina vandaka kutelama ntama mpi kutambula ntama ti mbwa na yandi fwete landa kutambula ntama. Muntu yina vandaka kuzola kuvanda na mpongi tii na nima lenda zola ve kuyantika na 8:00 ya suka.
• Ntangu ya mbote ya kilumbu sambu na yandi. Tula kuyobila, kubasika mpi kisalu ya mfunu na ntangu yina.
• Ntangu ya kufwana sambu na kudia, kuyobila mpi kulwata, sambu kima mosi ve kuvanda na nswalu.
• Ntangu ya mutindu mosi ya kutelama mpi ya kulala.

Kisika ya mutindu mosi ke pesa ndongisila ya kutula ndambu ya bisalu ya nzo, madia, kudiyudika, bisalu ya maboko, kisalu ya nzutu, ntangu ya kusolula ti bantu, bisalu ya kimpeve mpi bantangu ya kukonda kuyidika, bonso nduku yina ke kwisa kutala mbote.

Meka yo sambu na mposo mosi, na nima soba yo

Sonika mambu ya fioti konso kilumbu. Alzheimer’s Association ke pesa ndongisila ya kuyula bisalu yina me sala mbote mpi sambu na nki, kana kuvandaka ti bantangu ya mambu mingi to ya kima mosi ve ya kusala, mpi kana mambu ya kukonda kuyidika vandaka ya kiese to ya kupesa mavwanga. Bumba mambu yina ke salaka mpi soba mambu yina ke salaka ve.

Sala yo ya kumonana

Kana muntu lenda tanga kaka, tablo ya mpembe to karte ya nsonama ya nene ti manaka ya kilumbu lenda pesa kikesa. Bumba yo nkufi: « Madia ya suka. Kutambula ti Sarah. Madia ya midi. Kupema. » Bantu ya nkaka ke vandaka mbote kana bo zaba ve mambu mingi na ntwala; Family Caregiver Alliance ke pesa ndongisila ya kutubila manaka kaka ntangu yo ke finama, kana yo ke pesaka mavwanga.

Mutindu ya kusoba luyindulu

Bika kisika ya kupema

Kufulusa ve konso minuta. Alzheimer’s Association ke monisa nde muntu fwete vanda ti ndambu ya kisalu ti ndambu ya kupema mpi lenda vanda na mfunu ya kupema mbala mingi. Kana yandi ke monana bonso kele ve ti kima ya kusala, ke kangama ve to ke waka makasi, soba kisalu to pesa ntangu ya kupema.

Tanina nima ya midi

Bantu mingi ke kumaka ti mavwanga ntangu mwini ke kwenda na kulala. NIA ke pesa ndongisila ya kuvanda na nganda to pene-pene ya fenetre sambu na mwini konso kilumbu, kuvanda ti kisalu ya nzutu konso kilumbu kansi kukanga ve manaka mingi, kubuya kafe mpi malafu na nima ya midi, mpi kubuya kulala mingi na nima ya midi. Mabuta ya nkaka ke monaka mpi nde yo ke sadisa kukanga barido mpi kupela bamwinda ntete ya mpimpa. Tala mavwanga ya nkokila mpi kulala.

Soba yo ntangu mfunu ke soba

• Kitambi ya luyantiku: sala manaka ya luyindulu kumosi. Muntu lenda zola manaka ya kusonama yina yandi lenda landa yandi mosi.
• Kitambi ya kati: nge ke twadisa mingi. Bisalu ya nkufi, kupema mingi mpi bisalu mingi ya kuzaba; tala bisalu sambu na kitambi ya kati.
• Kitambi ya nsuka: luyindulu ke tulaka dikebi na kikesa ya nzutu, madia mpi lusansu, ti bantangu ya nkufi ya kuwakanisa bima bonso miziki to kumasa maboko na kati; tala bisalu sambu na kitambi ya nsuka.

Soba bisalu, kansi bumba nzonzi ya mutindu mosi

Bumba madia, kupema mpi ntangu ya kulala na mutindu mosi, mpi soba bisalu na kati. NIA ke pesa ndongisila ya kumeka bisalu ya kuswaswana na bilumbu ya kuswaswana sambu na kubumba mambu ya mpa. Nge lenda lamba na Kilumbu ya yantete, sala bilanga na Kilumbu ya zole mpi tala bafoto na Kilumbu ya tatu. 101 bandongisila ya bisalu mpi bisalu ya nzo na beto lenda fulusa bisika yina.

Ntangu kilumbu ke soba mpenza

Bilumbu ya nkaka ta landa manaka mosi ve. Kubela, mpongi ya mbi, kutala ya munganga to nsoba ya ntangu lenda balula mambu yonso. Bika manaka, bumba mambu ya mfunu (madia, kunwa, kupema, kikesa ya nzutu) mpi meka diaka mbasi. Kana muntu ke buya kima mosi, tala ntangu yandi ke tuba nde ve. Kupema malembe kumosi, bonso calm breathing, lenda sadisa beno zole na kuvutuka na pima.

Luyindulu na nge mosi kele mpi mfunu. Tula bantangu ya kupema sambu na nge mosi, mpi lomba bantu ya dibuta to kisalu ya kupema na kusadisa nge na kubaka ntangu ya kupema mbala na mbala. Tala kuditanina ya muntu yina ke sansaka.