Аҭак кьаҿ
Ажәамаана ахыркәшара ахәмарраҿы еицырдыруа ажәаҳәа аҵыхәтәантәи ажәа аҟынӡа иаԥхьаӡоит, уаҳа аҵыхәтәантәи ажәа ҳәаӡом. Ауаҩы аҵыхәтәа ихаҭа иҳәоит, мамзаргьы ҩба-хԥа алхрақәа рҟынтәи алихуеит. Ишәыцхыраауа ауаҩы изыжәлоу, бзиа иибо ажәамаанақәа хархәала, алхрақәа иҭала, иарбан ҭакзаалакгьы ацәажәара бзиа алагараны иҟалап, ииашоуп мамзаргьы ииашам ҳәа ахьеиламырцаз. Golden Moments апланшет аҿы мамзаргьы акомпьютер аҿы хәыда-ԥсада ихәмарра ауа ажәамаана ахыркәшара ахәмарра амоуп.
- Ишәыцхыраауа ауаҩы иԥсҭазаареи икультуреи ирхыҵуа ажәамаанақәа шәхы иашәырхәа, аҭак аԥшаара цәгьазар алхрақәа иҭала.
- Ажәамаана алагамҭа еилкааны шәаԥхьа, нас шәаҟәыҵны шәазыԥш. Ажәа иццакны шәхаҭа шәымҳәлан, ԥышәарагьы шәамырҟазан.
- Иарбан ҭакзаалакгьы бзиахоит. «Иссиру ажәоуп» шәҳәа, ииашамызт ҳәа аиашара шәалагар ацынхьа, уи иалацәажәа.
- Ажәамаанақәа хшыҩла еилкаагас иуадаҩзар ҟалоит. Адеменциа еиҳа ианацҵахо, имариоу, бзиа ирбо ажәаҳәақәа шәрықәгәыӷла.
- Аинтерес аниӡлалакгьы шәаҟәыҵ. Хәба-жәаба минуҭ ажәамаанақәа раԥхьара наӡаӡоу, агәырӷьара зцу сессиоуп.
Ари адаҟьаҿы (7 аҟәшақәа)
Ажәамаана ахыркәшара ахәмарраҿы еицырдыруа ажәаҳәа аҵыхәтәантәи ажәа аҟынӡа иаԥхьаӡоит. Рацәаҩны рзы ари марины, гәҭынчыла аамҭа аицырцыԥхьаӡара алшара ҟанаҵоит. Ахәмарра аманшәалара уи аҟны иҟоуп: ажәақәа ражәоуп, еицырдыруеит, ауаҩгьы иахьатәи амш ахҭысқәа игәалашәароу уҳәа цәгьара имам. Ари аҵарадаҟьа аҿы еилкаауп шәышԥахәмаруа, ажәамаанақәа шәшԥалышхуа, ари аусгьы хьаас имаҷны шәшԥанарыгӡо.
Иҟоузеи ажәамаана ахыркәшара ахәмарра?
Ари кьакоу хәмарроуп, уаҟны аӡәы ажәамаана алагамҭа диаԥхьаӡоит, егьи аҵыхәтәа адиҵоит. Ауаҩы аҵыхәтәа бжьыҭины иҳәар ҟалоит, напӀала инарбар, мамзаргьы шәара ишәыҭаз ҩба-хԥа алхрақәа рҟынтәи алихар ауеит. Ӡәырҩы рхаҭа ажәамаана алагамҭа аԥхьара бзиа ирбоит.
Golden Moments ари ахәмарра хәыда-ԥсада ажәамаана ахыркәшара ахәмарра ҳәа идуӡоу анбанқәа рыла ишәзаартыр ауеит. Екрандакгьы шәахәмарр шәылшоит, ажәамаана алагамҭа шәҳәаны, ҭынч шәазыԥшла.
Шьаҿа-шьаҿала ахәмаршьа
- Иҭынчу аамҭа шәалихи, лабҿаба шәахәаԥшуа шәаҵәагыла.
- Алагамҭа ҭынч шәаԥхьа, бзиабара ацу бжьыла, нас шәаҟәыҵ. Ари ахырхарҭала National Institute on Aging иаҳәоит ҭынч ацәажәареи икьакоу, имариоу аҳәашьақәа рыхархәареи.
- Шәазыԥш. Маҷк аамҭа шәыҭ. Акагьы иҳәамзар, ҩба ма хԥа алхра шәиҭа, урҭ рахьтә аӡәы ииашазарц.
- Иарбан ҭакзаалакгьы шәагәырӷьа. «Ааи, убас акәын» мамзаргьы «Ари сара схаҿы исымкызт» шәҳәа, аиҩызара ацынҵарала.
- Ажәамаана уалацәажәа. Уи иара изы иаанаго, мамзаргьы ахьиҳазыз шәазҵаа. Ихадоу хазына уи аҟны иҟоуп.
- Дшамԥшаацыԥхьаӡа шәаҟәыҵ. Маҷк ажәамаанақәеи ахыччеи сессиа хыркәшоуп.
Алхрақәа рыҭара ԥышәарада
Ирацәоу алхрақәа ахәмарра еиҳа имариахар ҟалоит, аха ԥышәарас иҟашәҵар ауаҩы игәы иаланархаргьы ҟалоит. Ацәажәара марианы шәымазааит. «Ииашоу иарбану?» шәҳәартә ацынхьа, «Аҵыхәтәа уаҳазар уҭахума, ма ухаҭа уалхыр?» шәҳәа. Алхрақәа ауаҩы ихаҭа аҭак аҭара аамҭа аниоу анаҩс шәиҭа, уи шаԥхьа акәымкәа.
Ауаҩы игәы каҳазар, ахәмарра шәаҟәыҵны даҽа ус шәалага. Ҳара ҳтәы аицәажәара аҟны ацаҟьақәа аҿы иарбоуп аҭагылазаашьа шәшԥаԥсахыр шәылшо хьаас имаҷны.
Ишәыцхыраауа ауаҩы изыжәлоу ажәамаанақәа ралхра
- Ихатәы ажәамаанақәа шәхы иашәырхәа. Иҭаацәа шәрызҵаа иаб, иан, ма иԥҳәыс/ихаҵа есымша ирҳәоз. Ауаҩы ихәыҷра иатәу ажәақәа еиҳа имариоуп.
- Икьакоу, есымшатәи ажәақәа шәалышх. Аҳауа, абаҳча, аҩны, аҭаацәара, аамҭақәа ирызку ажәаҳәақәа еиҳа еицырдыруеит.
- Имарианы шәаанкыла. Рацәак иахьа изымҳәо ажәақәа ма хшыҩла еилкаагас иуадаҩу ажәамаанақәа шәрацәахьааит. Урҭ бзиа избо ауаа рзы шәаанкыла.
- Абызшәа шәахәаԥш. Рацәа ажәамаанақәа даҽа бызшәахьы ииашоу аиҭагара рымам. Ихатәы бызшәала идыруа ажәамаанақәа шәхы иашәырхәа, уи азы ҿыц ажәамаанақәа шәԥшаароузаргьы.
Ажәамаанақәа хырхарҭала
Ҵаҟа иану ажәамаанақәа рҿы аҵыхәтәа аковышкақәа рҟны шәара шәзы иарбоуп. Актәи ахәҭа заҵәы шәаԥхьа, нас шәазыԥш.
- Аҳауа: «Амш бзиазар…» (аҵыхәтәа: «уада аҩнауамызт»); «Аԥша ӷәӷәа аниаауа…» (аҵыхәа шәҵәа).
- Аҩны аҩнуҵҟеи афатәи: «Ҩ-хҭыраказ…» (афатә ырцәгьоит); «Умырҩашьоз ахәыҷқәа…» (урыԥхьаӡалан).
- Аҭаацәара: «Ухатәы ҩны…» (угәы ахьыҟоуп); «Ашьа…» (аӡы аасҭа еиҳа ижәпауп).
- Аамҭақәеи абаҳчаи: «Ааԥын уамыжыз…» (ҭагалан уамыкьасӡом); «Иуҵаз…» (уагәылоит).
Аҭак ҟазмыҵар зылшо ауаҩы изы шәҟаҵар шәылшозеи?
Шьоукы адеменциа анацҵахо ажәақәа ԥшаара рыздырӡом. Ажәамаанақәа шәамыҟәыҵын. Шәаԥхьа, шәчча, напӀала ма ахәаԥшышьала, мамзаргьы асахьа алхрала шәрыдшәало. Еицырдыруа ауха-ачҳара иамоу аритм шамахамзар агәырӷьара амоуп. Ахәмарра амузика, ишоуроу аҩашьа, ма анапӀақәа рылаӡра иацшәҵа, ҳара ҳтәы аҵыхәтәантәи аетапқәа рзы аусқәа рҿы ишәбо еиԥш.
Ажәамаанақәа рыхархәашьа даҽа ҿырԥштәықәак
Ажәамаанақәа ауаҩы иԥсҭазаара ахҭысқәа рзы ацәажәара лабҿаба иалагоит. Шәара ажәамаанақәа шәрылацәажәар шәылшоит агәалашәара азы азҵаарақәа рхы иашәырхәаны, мамзаргьы ацәажәара акартақәа ишәахәмарр шәылшоит. Амш зегь азы даҽа идеақәа шәаԥшаарц азы, шәахәаԥш адеменциа змоу ауаа рзы аусқәа.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Иҟоузеи ажәамаана ахыркәшара ахәмарра адеменциа змоу ауаа рзы?
Ари еицырдыруа ажәамаана аҵыхәтәантәи ажәа аҟынӡа иаԥхьаны, аҵыхәтәа аҳәара ахьадыргало хәмарроуп. Ауаҩы аҵыхәтәа бжьыҭины иҳәар ҟалоит, алхрақәа рҟны инапӀа арбар, мамзаргьы ажәамаана азыӡырҩра гуырӷьарас иамазар ауеит. Golden Moments аекран аҿы алхрақәа зну хәыда-ԥсада хәмарра амоуп, уаҟны аҵыхәтәа хьаас имаҷны аарԥшуеит.
Ажәамаана ахыркәшара агәалашәара аԥышәара акәума?
Иаартны ԥышәарас иҟашәҵар, убас иргәаԥхар ҟалоит. Уи ацынхьа агәрагареи аҭынчреи ала иаԥхьала, алхрақәа ҭала, ауаҩы игәы казыжьуа аҭакқәа уасхырк, қәҿиарақәагьы шәрымшәын. Ихадоу ныҟәцароуп агәырӷьара аиуреи ацәажәареи.
Иарбан ажәамаанақәоу адеменциа змоу аиҳабацәа рзы еиҳа ибзиоу?
Икьакьоу, есымшатәи аԥсҭазаара иатәу ажәамаанақәа бзиоуп: аҳауа, аҩны, аҭаацәара ма аамҭақәа ирызку. Ауаҩы иқәра данықәыԥшыз еицырдыруаз ажәақәа еиҳа имарианы иргәалашәоит. Иуадаҩу, ирацәаӡаны иахьа ихархәарамам ажәамаанақәа шәрацәахьааит, урҭ ахшыҩ реилагар ҟалоит.
Ауаҩы егьырҭ ажәақәа рыла аҵыхәтәа анихыркәша узеи?
Гәабзиарала шәахәаԥш, иара изы уи изиаанаго шәазҵаа. Рацәаҩны егьырҭ ажәақәа рыла ажәамаана ахыркәшара бзиа ирбоит, мамзаргьы даҽа ажәамаанак аҟынтәи ажәақәа адыргылоит. Ари иԥсҭазаара ахҭысқәа шәрылацәажәарц азы фатер дууп.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease: Do's and Don'ts · National Institute on Aging
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS