Ekalonawa louluvi

Omadidiliko opehovelo edimbuluko noshikando okuya kundokotola

Sha talululwa Elesho lominute 6Kokangudu ka-Golden Moments · Nghee hatu shange

Enyamukulo lixupi

Okudimbwa taku piyaaneke oilonga yakeshe efiku, oudjuu mokulonga oinima oyo wa ikilila, okukanifa efimbo ile onhele, nelunduluko meenghedi ile metokolo otai dulu okukala omadidiliko opehovelo edimbuluko. Oinima ihapu, ngaashi omaupyakadi othyroid, okuhe na vitamin B12 ya wana, oilanduli yomiti, oluhodi nomaupyakadi okukofa, otai dulu okweetifa omalunduluko a faafana. Omunhu a pyokoka mouhaku oye ta dulu okuninga etokolo lopaunamiti. Okukwatwa kedimbuluko ombadilila okwa pumbwa ekwafo lopaulumomhumbwe diva.

  • Okudimbwa omalupita olusheshi oshinima shoshiwana eshi omunhu ta kulu; omalunduluko taa piyaaneke onghalamwenyo yakeshe efiku okwa wana okutalika.
  • Alzheimer's Association oya yelifa omadidiliko 10 elondwelo, keshe limwe noku li yelekanifa nomalunduluko a nyika okukulupa.
  • Oinima ngaashi omaupyakadi othyroid, okuhe na vitamin B12 ya wana, oilanduli yomiti, oluhodi, omikifi nomaupyakadi okukofa otai dulu okukuma edimbuluko, nohapu otai dulu okuwapalekwa.
  • Omunhu a pyokoka mouhaku oye ta dulu okutya omunhu oku na edimbuluko; omakonakono opaintaneta ile ouyelele woye mwene itaa dulu oku shi ninga.
  • Okukwatwa kedimbuluko ombadilila, moule weevili ile omafiku, otashi dulu okukala delirium notashi pumbwa ekwafo lopaulumomhumbwe diva.
Kepandja eli (oitukulwa 7)
  1. Omadidiliko opehovelo edimbuluko oelipi?
  2. Okukulupa kwopaushitwe okwa yooloka ngahelipi kedimbuluko?
  3. Oshike vali tashi dulu okweetifa omaupyakadi edimbuluko?
  4. Okukwatwa kedimbuluko ombadilila onghalo yopaulumomhumbwe
  5. Ohandi lilongekida ngahelipi okuya kundokotola?
  6. Okupopya oshinima eshi nombili
  7. Popya nandokotola

Okumona omalunduluko medimbuluko loye mwene, ile lomunhu oo u hole, otashi dulu okutilifa. Ependa eli otali dulu oku ku kwafela okutokola kutya onaini wa pumbwa okuya kundokotola nanghee to lilongekidile. Itali dulu oku ku lombwela ngeenge omunhu oku na edimbuluko ile ahawe. Omunhu a pyokoka mouhaku oye ta dulu okutya omunhu oku na edimbuluko, noinima ihapu oyo hai eta omaupyakadi edimbuluko kai fi edimbuluko. Ino lineekela omakonakono opaintaneta ile ouyelele woye mwene.

Omadidiliko opehovelo edimbuluko oelipi?

Alzheimer’s Association oya yelifa omadidiliko 10 opehovelo. Keshe limwe oya li yelekanifa nomalunduluko a nyika okukulupa. Meendjovo detu vene:

Edidiliko tali pumbwa okutalika Osheshi shoshiwana eshi omunhu ta kulu
Okudimbwa taku piyaaneke onghalamwenyo yakeshe efiku, ngaashi okudimbwa oiningwanima ipe ile okupula oshinima shelifa lwoikando Okudimbwa omalupita edina ile efiku ndele to li dimbuluka konima
Oudjuu mokulongekida ile okukandula omaupyakadi, ngaashi okulandula omusholondodo wokuteleka oo wa ikilila ile okuunganeka oifendela Okuninga epuko limwe omalupita moifendela yomeumbo
Oudjuu mokumanifa oilonga ya ikililwa keumbo, koilonga ile pondje Okupumbwa ekwafo omalupita nokuunganeka omashina ile okushanga oshinima koutelevisi
Okukanifa efimbo, omafiku ile onhele apa u li Okupuka efiku loshivike ndele to li dimbuluka
Oudjuu mupe mokutala oule, okulesha ile okutongola omaluvala Omaupyakadi omesho taa etwa kokatarakta
Omaupyakadi mape meendjovo, ngaashi okweehena pokati keenghundafana ile okwiifana oinima nomadina a puka Okukonga omalupita ondjovo ya yuka
Okutula oinima meenhele inadi ikililwa nokuhadulu okudimbuluka apa we i tula Okukana oinima omalupita ndele to di mono eshi to landula apa wa enda
Etokolo lihe li nawa, ngaashi moimaliwa ile mefiloshisho lopaumwene Okuninga omalupita etokolo lihe li nawa
Okweehena koilonga yomalihafifo, koilonga ile komakwatafano novanhu Okuhakala omalupita wa hala okuya koshivilo shoukwaneumbo ile shovakwao
Omalunduluko meenghedi ile momukalo, ngaashi okukala wa ngwangwana, wa limbililwa, wa tila ile wa limbililwa unene Okukala u na omikalo doye ndele to udifwa nai ngeenge elandulafano ola lunduluka

Edidiliko limwe alike itali ti kutya omunhu oku na edimbuluko. Oshinima sha fimana elunduluko kwaasho sha li shoshiwana komunhu oo, unene tuu ngeenge otali ningifa onghalamwenyo yakeshe efiku idjuu.

Okukulupa kwopaushitwe okwa yooloka ngahelipi kedimbuluko?

National Institute on Aging (NIA) oya ti ovakulunhu vahapu ohava mono kutya ohava dimbuluka oinima kanini ile ohava kana omalupita oinima ile okudimbwa ondado. Oyo oi li omadidiliko okudimbwa kwopakulupa. Edimbuluko inali kala oshinima shoshiwana shokukulupa. Omaupyakadi edimbuluko a kwata moiti ohaa ningifa oilonga yakeshe efiku idjuu, ngaashi okushinga, okulongifa ongodi ile okumona ondjila yokushuna keumbo.

NIA otai kumaida okupopya nandokotola ngeenge omunhu:

  • Oha pula omapulo amwe lwoikando
  • Oha kana meenhele odo a li e shii nawa nale
  • Oku na oudjuu okulandula omusholondodo wokuteleka ile omalombwelo
  • Oha kala a ngwangwana unene kombinga yefimbo, ovanhu neenhele
  • Oha efa okufila oshisho ye mwene, ngaashi okulya nai, okuhalikosha ile okukala monghalo ihe li nawa

Ovanhu vamwe ove na mild cognitive impairment (MCI). Osho tashi ti ove na omaupyakadi edimbuluko ile okudiladila e dule ovakwao vepupi lavo, ndele natango otava dulu okulonga oilonga yakeshe efiku. NIA oya ti MCI otashi dulika shi kale edidiliko lopehovelo la Alzheimer’s, ashike havanhu aveshe ve na MCI tava ka kala ve na yo.

Oshike vali tashi dulu okweetifa omaupyakadi edimbuluko?

Oinima ihapu i lili, hayedimbuluko alike, otai dulu okukuma edimbuluko, nohapu oya xwepopala ngeenge ya pangwa. NIA oya tumbula:

  • Omaupyakadi othyroid, oudu woshinhono ile woshikandja
  • Oilanduli yomiti
  • Oluhodi nelimbililo
  • Okuhe na vitamin B12 ya wana ile okuhalya eendja diwa
  • Omaupyakadi okukofa
  • Okulongifa oikolwifa ile omiti sha pitilila
  • Omikifi, oupambu wohonde ile eendudi mouluvi
  • Oshiponga shomutwe, ngaashi concussion
  • Oudjuu munene ile oluhodi, ngaashi okweefa oilonga ile okufya kwakaume kopahombo

Omaupyakadi okuuda nokumona nao otaa dulu okutalika ko a fa okungwangwana; tala ewiliko letu kombinga yokuuda. Osho shi li etomheno kutya omakonakono opaunamiti a fimana. Metwokumwe na Alzheimer’s Association, eendokotola olundji ohadi pula omakonakono ohonde okutala omaupyakadi othyroid, okuhe na ouvitamini nomikifi. Okukofa nawa nokupanga oluhodi oinima ya fimana okupopya.

Okukwatwa kedimbuluko ombadilila onghalo yopaulumomhumbwe

Okukwatwa kedimbuluko taku holoka ombadilila, moule weevili ile omafiku, okwa pumbwa ekwafo lopaunamiti diva. Otashi dulika shi kale delirium. VA oya yelifa delirium i li onghalo yopaulumomhumbwe notai kumaida okufana omuyakuli wouhaku womunhu diva ile okufana 112. Omadidiliko otaa kwatele mo:

  • Elunduluko mokudula okudiladila nawa
  • Oudjuu mokuyandja elitulemo
  • Okudiladila inaku yela nawa
  • Okukala a kumwa unene, ile a he na ombili nokungwangwana unene

Osho otashi dulu okuholoka komunhu keshe, mwa kwatelwa naavo tava kala nedimbuluko nale. Metwokumwe na NHS, oinima oyo hai eta olundji oyo omikifi (omikifi yomomihadi otai monika luhapu movakulunhu nomovanhu ve na edimbuluko), stroke, osuuka ya ninipala mohonde movanhu ve na diabetes, oshiponga shomutwe nomiti dimwe. Fimbo to teelele ekwafo, kala pamwe nomunhu oo ndele to mu hekeleke neendjovo di li pauxupi nodi li paunafangwa. Ino mu pula omapulo mahapu, ndele shanga omiti adishe odo ta nu.

Ohandi lilongekida ngahelipi okuya kundokotola?

Eenghundafana diwa nandokotola ohadi tameke neeshangwa diwa. Alzheimer’s Association otai kumaida okutwala:

  1. Omusholondodo womalunduluko medimbuluko, meenghedi nomomikalo, pamwe noihopaenenwa ya yela nokutya okwa tameka lwaapo
  2. Omaupyakadi ouhaku onale naa opaife, mwa kwatelwa ondjokonona youkwaneumbo yomaupyakadi edimbuluko
  3. Omiti adishe odo a pewa kundokotola naado hadi landwa nopehe na omushangwa
  4. Ouvitamini ile ouwedo keshe
  5. Omapulo oye, ngaashi omakonakono elipi taa ka ningwa, otaa kufa efimbo li fike peni nonaini oidjemo tai uya

Oshiwa yo okutwala oshilyo shoukwaneumbo ile kaume oo e shii omunhu oo nawa. NIA oya yelifa kutya eendokotola otadi dulu okupula omunhu oo nosho yo oshilyo shoukwaneumbo kombinga youhaku, omiti, oilonga yakeshe efiku nomalunduluko meenghedi. Eendokotola otadi dulu yo:

  • Okuninga omakonakono edimbuluko, okukandula omaupyakadi, okuyandja elitulemo, okuvalula nelaka
  • Okupula omakonakono ohonde, omakundungu nomakonakono amwe okutala oinima ikwao tai eta omaupyakadi
  • Okutala ngeenge ope na oluhodi ile omaupyakadi amwe opamadiladilo
  • Okupula omakonakono omoule ngaashi CT ile MRI
  • Okutuma komunhu a pyokoka mouhaku, ngaashi geriatrician, neurologist, geriatric psychiatrist ile neuropsychologist

NIA oya ti ekonakono lokudiladila oli li oshitopolwa sha pumbiwa moshivilo shomudo shouhaku sha Medicare, osho tashi dulu okukala efimbo liwa okupopya kombinga yomalimbililo. Nokuli omakonakono maxupi oo eendokotola hadi longifa kae fi a wana oku aeke okutya omunhu oku na edimbuluko. Oo onghatu yotete yokuya kekonakono la kwata moiti, netokolo otali dulu okukufa eenghundafana dihapu. NIA otai kumaida ovanhu ve na omaupyakadi edimbuluko va shune kundokotola keshe eemwedi 6 fiyo 12.

Okupopya oshinima eshi nombili

Ngeenge ou na oshisho kombinga yomunhu umwe, hoolola efimbo la ngungumana nolopaumwene. Popya kombinga yoinima ya yela oyo wa mona, wa tala koshisho louhaku waye, ha kokutokola. Okupula ekonakono lopaunamiti laaveshe otashi dulu okuudika shihe na oumbada unene. Kwafela omunhu oo momatokolo ndele to popi naye ngaashi omunhu a kula e li. Omayele etu okupopya otaa dulu okukwafela.

Popya nandokotola

Ngeenge owa mono omalunduluko medimbuluko, mokudiladila, meenghedi ile moilonga yakeshe efiku oo mape nota twikile, ninga efiku okuya kundokotola. Ngeenge ope na okukwatwa kedimbuluko ombadilila, ifana 112 ile omuyakuli wouhaku womunhu oo diva. Okukonakonwa diva otashi kwafele okumona oinima tai dulu okuwapalekwa, nongeenge edimbuluko, ope na efimbo lihapu okulongekida nokumona ekwafo. Fila yo oshisho ove mwene pefimbo eli; tala ewiliko letu lokufila oshisho ovafili voshisho.

Ependa eli ouyelele wopaunafangwa, kau fi omayele opaunamiti. Tala elondwelo letu lopaunamiti.

Omapulo haa pulwa olundji

Okudimbwa oshinima shoshiwana eshi omunhu ta kulu?

Osheshi. National Institute on Aging oya ti okukana omalupita oinima ile okudimbwa okufuta ondado oshinima shoshiwana shokudimbwa kwopakulupa. Edimbuluko inali kala oshinima shoshiwana shokukulupa. Omaupyakadi edimbuluko taa ningifa oilonga yakeshe efiku ngaashi okushinga, okulongifa ongodi ile okumona ondjila yokushuna keumbo idjuu okwa wana okutalika kundokotola.

Omapyakadi edimbuluko otaa dulu okweetifwa koinima imwe i lili, hayedimbuluko?

Heeno. National Institute on Aging oya tumbula omaupyakadi othyroid, oudu woshinhono ile woshikandja, oilanduli yomiti, oluhodi nelimbililo, okuhe na vitamin B12 ya wana, okulongifa oikolwifa sha pitilila, omaupyakadi okukofa, omikifi nomauvela omutwe, mokati koinima ikwao. Ihapu yomuyo otai dulu okuwapala ngeenge ya pangwa, osho shi li etomheno limwe kutya omakonakono opaunamiti a fimana.

Ohandi dulu okukonakona omunhu edimbuluko keumbo?

Ahowe. Omunhu a pyokoka mouhaku oye ta dulu okuninga etokolo ledimbuluko, ta longifa ondjokonona youhaku, ekonakono lolutu, omakonakono edimbuluko nokudiladila, omakonakono ohonde nokuli omalupita omakonakono omoule. Nokuli omakonakono maxupi oo eendokotola hadi longifa kae fi a wana oku aeke okutya omunhu oku na edimbuluko.

Ondi na okuninga shike ngeenge omunhu okwa kwatwa kedimbuluko ombadilila?

Konga ekwafo lopaunamiti diva. Okukwatwa kedimbuluko ombadilila otashi dulu okukala delirium, osho VA ya yelifa shi li onghalo yopaulumomhumbwe. Ifana omuyakuli wouhaku womunhu diva ile ifana 112, kala pamwe naye, ndele to shanga omiti adishe odo ta nu.

Eeshako doilongifo

Ohatu tula omalinki komahangano nokeekonakono omo epandja eli la likolelela. Keshe shimwe osha li sha talululwa eshi epandja la pepalekwa.

  1. 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
  2. Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
  3. How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
  4. Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
  5. Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
  6. When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
  7. Sudden confusion (delirium) · NHS

Mbela owe lilongekela eudano liondjabi?

Omafano manene, kaku na efimbo lokuvalwa, kaku na oitwa, nokaku na okulishangifa. Daneni pamwe me-browser yeni.

Kufa omaudano aa pamwe naave

O-app yoshali ya-Golden Moments yee-iPhone, iPad na-Android: omafano manene eetaila, omaudano e na omafano oukwaneumbo woye mwene, nomakanghameno omafano oo haa longo nopehe na Wi-Fi. Kaku na o-akaunda, omaulikifo oipindi, efimbo lokuvalwa ile oitwa.