Деменция: водзвыв тӧдмӧдчӧмъяс да врач дорӧ

Асланыд казьтыштӧмын либӧ радейтана мортыслӧн вежсьӧмъясын казьтыштӧм вермас повзьыны. Тайӧ лист бок отсалас тӧдмавны, кор колӧ гижсьыны врач дорӧ да кыдзи дасьтысьны сылы. Сійӧ оз вермы висьтавны, эм-ӧ кӧнкӧ деменция. Сӧмын тӧдса врач вермӧ пуктны деменция диагноз, да уна висьӧм, кодъяс лӧсьӧдӧны казьтыштӧм сьӧкыдлун, деменцияӧн оз лоны. Эн эскӧ онлайн-тестъяслы да асвидлалӧмлы.

Кутшӧмӧн деменциялӧн водзвыв тӧдмӧдчӧмъяс?

Alzheimer’s Association висьталӧ 10 водзвыв тӧдмӧдчӧм йылысь. Быд тӧдмӧдчӧм орччӧн сійӧ пуктӧ арлыд лоӧм бӧрын тшӧтш овлывлысь вежсьӧм. Миян кывъясӧн:

Ӧти тӧдмӧдчӧм сӧмын оз висьтав, мый тайӧ деменция. Медшӧртор — тайӧ сы мортлы тшӧтш оланторсьыс вежсьӧм, торйӧннад, кор сійӧ сьӧкыдджыка вӧчӧ быдлунъя оланторсӧ.

Кыдзи арлыд лоӧм бӧрын тшӧтш вежсьӧм торъялӧ деменцияысь?

National Institute on Aging (NIA) шуӧ, мый уна арлыда йӧз казялӧны, мый найӧ ёнджыка казьтыштӧны, коркӧ мыйкӧ ылӧ вӧчӧны либӧ счёт мында вунӧдӧны. Тайӧ тшӧтш лоӧ неыджыд казьтыштӧмлы тӧдмӧдчӧмӧн. Деменция оз ло арлыд овлӧмлӧн ӧткодялана тор. Сьӧкыд казьтыштӧм сьӧкыдлунъяс вӧчӧны быдлунъя уджъяссӧ сьӧкыдӧн, шуам машинаӧн веськӧдлӧм, телефонӧн вӧдитчӧм либӧ гортӧ туй аддзӧм.

NIA сӧнӧ врачкӧд сёрнитны, кор морт:

• Выльысь-выльысь юалӧ ӧти жӧ юалӧмъяс
• Ылӧ тшӧтӧ водзын тӧдса инын
• Оз вермы вуджны рецептъяс да иньдӧдъяс серти
• Унджыка гӧгӧрвотӧм лоӧ кад, йӧз да ин йылысь
• Дугдӧ асьсӧ видзны: оз бура сёй, оз мыськысь, либӧ лӧсьыдтӧг вӧчӧ

Мукӧд йӧзлӧн эм неыджыд когнитивнӧй ослабление (MCI). Тайӧ висьталӧ, мый казьтыштӧм либӧ мӧвпалӧм сьӧкыдлунъяс сы арлыда йӧз дорысь унджыка, но быдлунъя оланторсӧ на позьӧ видзны. NIA шуӧ, мый MCI вермас лоны Альцгеймер висьӧмлӧн водзвыв тӧдмӧдчӧмӧн, но став MCI-ысь овлысь йӧзлӧн оз артмы сыысь деменция.

Мый нӧшта вермас лӧсьӧдны казьтыштӧм сьӧкыдлунъяс?

Деменцияысь кындзи уна мый вермӧ вӧчны казьтыштӧмлы, да мукӧдтор бурдӧ бурдӧдӧм бӧрын. NIA лыддьӧ:

• Щитовиднӧй железа, кӧсаж либӧ мус висьӧмъяс
• Пельӧсаянторъяслӧн бӧръя торъяс
• Депрессия да тӧждӧм
• B12 витамин этшаджык либӧ бур сёян оз тырмы
• Узьӧм сьӧкыдлунъяс
• Вина либӧ наркотик юӧм да вӧдитчӧм
• Инфекцияяс, вир чукӧръяс либӧ опухольяс юр мозгын
• Юр выв вийӧм, шуам сотряссьӧм
• Ыджыд стресс либӧ шог вежсьӧм, шуам пенсия вылӧ мунӧм либӧ гӧтырӧсь/вердӧсь воштӧм

Кывзӧм да синмад сьӧкыдлунъяссӧ тшӧтш позьӧ гӧгӧрвоны гӧгӧрвоӧмтӧмлунӧн; видзӧд миян кывзӧм йылысь гижӧд. Та понда медвидлалӧм зэв колана. Alzheimer’s Association серти, врачъяс тшӧкыда сетӧны вир видлалӧм щитовиднӧй железа, витамин этшаджык да инфекция видлалӧм могысь. Бур узьӧм да депрессия бурдӧдӧм йылысь тшӧтш колӧ висьтавны.

Дзик пыр гӧгӧрвоӧмтӧмлун — тайӧ ӧдйӧ случай

Гӧгӧрвоӧмтӧмлун, коді артмӧ ӧдйӧ, часъясын либӧ лунъясын, колӧ ӧдйӧ медотсӧг. Тайӧ вермас лоны делирий. VA шуӧ делирий йылысь, мый тайӧ ӧдйӧ медотсӧг колана ситуация, да сӧнӧ дзик пыр шуны мортыслӧн врачлы либӧ 112 номерӧ. Тӧдмӧдчӧмъяс:

• Вежсьӧмъяс мӧвпалӧм бурлунъясын
• Сьӧкыдлун зільӧм вылӧ
• Дзугсьӧм мӧвпалӧм
• Вывті уна узьӧм либӧ, мӧдар боксянь, вывті лэбзьӧм да вӧрзьӧдчӧм

Тайӧ вермас лоны быд морткӧд, деменцияӧн овлысь йӧзкӧд тшӧтш. NHS серти, тшӧкыда помкаясӧн лоӧны инфекцияяс (арлыда йӧз да деменцияӧн овлысь йӧз костын унаысь овлӧны мунан туй инфекцияяс), инсульт, диабетӧн овлысь йӧзлӧн вирын сахар чинӧм, юр выв вийӧм да мукӧд пельӧсаянторъяс. Кор ті виччысьанныд отсӧг, лоӧй медбӧрын мортыслӧн дорын да сетӧй лӧньлун дженьыд да гӧгӧрвоана кывъясӧн. Эн юав уна, да гӧгӧрвоӧй, кутшӧм пельӧсаянторъяс сійӧ босьтӧ.

Кыдзи дасьтысьны врач дорӧ тӧдмалӧм вылӧ?

Бур тӧдмалӧм заводитчӧ бур гижӧдъясысь. Alzheimer’s Association сӧнӧ босьтны:

1. Казьтыштӧм, сьӧлӧмкӧд да вӧчӧм ног вежсьӧмъяс лыддьӧг: торъя примеръяс да, кымын верманныд тӧдны, кор найӧ заводитчисны
2. Водзын да ӧнія висьӧмъяс, тшӧтш котырын казьтыштӧм сьӧкыдлунъяс вӧліны-ӧ
3. Став рецепта да рецептытӧг босьтана пельӧсаянторъяс
4. Став витаминъяс да добавкаяс
5. Ассьыныд юалӧмъяс, шуам кутшӧм видлалӧмъяс лоасны, кымын кад найӧ босьтасны да кор лоасны результатъяс

Бур тшӧтш босьтны котырись либӧ ёртӧс, коді бура тӧдӧ сійӧ мортӧс. NIA висьталӧ, мый врачъяс вермасны юавны сійӧ мортсӧ и котырын мортӧс дзоньвидзалун, пельӧсаянторъяс, быдлунъя уджъяс да вӧчӧм ног вежсьӧм йылысь. Врачъяс вермасны тшӧтш:

• Сетны казьтыштӧм, сьӧкыдлун видлӧм, зільӧм, лыддьӧм да кыв тестъяс
• Тшӧктӧдны вир, кудз да мукӧд видлалӧмъяс мукӧд помкаяс корсьӧм могысь
• Видлавны депрессия либӧ мукӧд ментальнӧй дзоньвидзалун висьӧмъяс
• Тшӧктӧдны юр мозг сканируйтӧм, шуам КТ либӧ МРТ
• Ыстыны специалист дорӧ, шуам гериатр, невролог, гериатрическӧй психиатр либӧ нейропсихолог дорӧ

NIA пасйӧ, мый когнитивнӧй видлалӧм — Medicare Annual Wellness Visit программаын колана тор, да тайӧ вермас лоны лӧсялана кад, кор позьӧ висьтавны ассьыным повзьӧдлӧм йылысь. Врачъясӧн вӧдитчана дженьыд тестъяс сӧмын асьныс оз тырмыны деменция диагноз пуктӧм вылӧ. Найӧ — медводдза кымын паськыдджыка видлалӧм вылӧ, да диагноз пуктӧм вермас корны ӧтиысь унджыка тӧдмалӧм. NIA сӧнӧ, медым казьтыштӧм сьӧкыдлунъясысь овлысь йӧз волывлісны врач дорӧ быд 6–12 тӧлысьын.

Кыдзи лёка висьтавны тайӧ йылысь

Ті кӧ повзьӧданныд мӧд морт йылысь, бӧрйӧй лӧнь да аслыспӧлӧс кад. Висьтавӧй торъятор йылысь, мый ті казялінныд, дзоньвидзалун йылысь тӧждӧмӧн, абу видӧмӧн. Сӧнӧм ортсыса медвидлалӧм вермас лоны этшаджык повзьӧдана. Пыртӧй сійӧ мортсӧ мӧвпалӧмъясӧ да сёрнитӧй сыкӧд, кыдзи ыджыд морткӧд. Миян сёрнитӧм йылысь сӧнъяс вермасны отсавны.

Сёрнитӧй врачкӧд

Ті кӧ казяланныд выль да дзик пыр кывкӧртана вежсьӧмъяс казьтыштӧмын, мӧвпалӧмын, сьӧлӧмкӧдын либӧ быдлунъя уджъясын, гижсьӧй тӧдмалӧм вылӧ медводдза врач дорӧ. Дзик пыр гӧгӧрвоӧмтӧмлун дырйи шуӧй 112 номерӧ либӧ мортыслӧн врачлы дзик пыр. Водзын видлалӧм отсӧг позьӧ аддзыны бурдӧдана помкаяс, а деменция кӧ лоӧ, эм унджыка кад планируйтны да отсӧг корсьны. Видзӧй асьныдтӧ тшӧтш; видзӧд миян мортыс видзысьлы отсӧг да бур олан йылысь гижӧд.

Тайӧ лист бокын — ӧтувъя юӧр, абу медсӧнӧд. Видзӧд миян мед ӧтдортӧм пасйӧд.