W skrócie
Utrata pamięci zakłócająca codzienne życie, trudności z wykonywaniem znanych czynności, splątanie co do czasu lub miejsca oraz zmiany nastroju lub oceny sytuacji mogą być wczesnymi objawami demencji. Podobne zmiany mogą wywoływać też inne schorzenia, w tym problemy z tarczycą, niski poziom witaminy B12, skutki uboczne leków, depresja i kłopoty ze snem. Rozpoznać demencję może tylko wykwalifikowany lekarz. Nagłe splątanie wymaga pilnej pomocy.
- Okazjonalna zapominalskość jest z wiekiem częsta; warto sprawdzić zmiany, które utrudniają codzienne życie.
- Alzheimer's Association opisuje 10 objawów ostrzegawczych, a przy każdym podaje typową zmianę związaną z wiekiem dla porównania.
- Problemy z tarczycą, niski poziom witaminy B12, skutki uboczne leków, depresja, infekcje i kłopoty ze snem mogą wpływać na pamięć, a część z tych przyczyn da się leczyć.
- Rozpoznać demencję może tylko wykwalifikowany lekarz; nie zrobią tego quizy ani samodzielne testy w internecie.
- Splątanie, które pojawia się nagle, w ciągu godzin lub dni, może być majaczeniem (delirium) i wymaga pilnej pomocy medycznej.
Na tej stronie (części: 7)
Zauważenie zmian we własnej pamięci albo w pamięci bliskiej osoby może być przerażające. Ta strona pomoże Ci zdecydować, kiedy umówić wizytę u lekarza i jak się do niej przygotować. Nie powie Ci, czy ktoś ma demencję. Demencję może rozpoznać tylko wykwalifikowany lekarz, a wiele schorzeń powodujących problemy z pamięcią w ogóle nie jest demencją. Prosimy, nie opieraj się na quizach ani samodzielnych testach w internecie.
Jakie są wczesne objawy demencji?
Alzheimer’s Association opisuje 10 wczesnych objawów. Przy każdym podaje typową zmianę związaną z wiekiem, dla porównania. Własnymi słowami:
| Objaw wart sprawdzenia | Bardziej typowe z wiekiem |
|---|---|
| Utrata pamięci zakłócająca codzienne życie, na przykład zapominanie niedawnych wydarzeń albo wielokrotne zadawanie tego samego pytania | Czasem zapomnienie imienia lub terminu i przypomnienie go sobie później |
| Trudności z planowaniem lub rozwiązywaniem problemów, na przykład z podążaniem za znanym przepisem albo z pilnowaniem rachunków | Okazjonalna pomyłka w domowych rachunkach |
| Trudność z dokończeniem znanych czynności w domu, w pracy lub poza domem | Od czasu do czasu potrzeba pomocy przy ustawieniu mikrofalówki albo nagraniu programu telewizyjnego |
| Gubienie się w datach, porach roku lub w tym, gdzie się jest | Pomylenie dnia tygodnia, a potem samodzielne ustalenie, jaki jest |
| Nowe kłopoty z oceną odległości, czytaniem lub rozróżnianiem kolorów | Zmiany widzenia spowodowane zaćmą |
| Nowe problemy ze słowami, na przykład urywanie rozmowy w połowie albo mylenie nazw rzeczy | Czasem trudność ze znalezieniem właściwego słowa |
| Odkładanie rzeczy w nietypowych miejscach i niemożność odtworzenia swoich kroków | Od czasu do czasu odłożenie czegoś nie tam, gdzie trzeba, i odnalezienie tego po odtworzeniu kroków |
| Słaba ocena sytuacji, na przykład w sprawach pieniędzy albo higieny osobistej | Od czasu do czasu nietrafiona decyzja |
| Wycofywanie się z hobby, pracy lub spotkań towarzyskich | Czasem brak ochoty na spotkanie rodzinne lub towarzyskie |
| Zmiany nastroju lub osobowości, na przykład splątanie, podejrzliwość, lęk albo niepokój | Utarte sposoby robienia rzeczy i rozdrażnienie, gdy rutyna zostaje zaburzona |
Jeden objaw sam w sobie nie oznacza demencji. Chodzi o zmianę w porównaniu z tym, co jest normalne dla danej osoby, zwłaszcza taką, która utrudnia codzienne życie.
Czym normalne starzenie się różni się od demencji?
National Institute on Aging (NIA) podaje, że wielu starszych dorosłych zauważa, że wolniej sobie coś przypominają albo czasem odłożą rzecz nie tam, gdzie trzeba, lub zapomną o rachunku. To zwykle oznaki łagodnej zapominalskości. Demencja nie jest normalną częścią starzenia się. Poważne problemy z pamięcią utrudniają codzienne czynności, takie jak prowadzenie samochodu, korzystanie z telefonu czy trafienie do domu.
NIA zaleca rozmowę z lekarzem, jeśli ktoś:
- Zadaje w kółko te same pytania
- Gubi się w miejscach, które dobrze znał
- Ma trudność z podążaniem za przepisami lub wskazówkami
- Jest coraz bardziej zdezorientowany co do czasu, osób i miejsc
- Przestaje o siebie dbać, na przykład źle się odżywia, nie myje się albo zachowuje się w sposób niebezpieczny
Niektóre osoby mają łagodne zaburzenia poznawcze (MCI). Oznacza to więcej problemów z pamięcią lub myśleniem niż u innych osób w tym samym wieku, przy zachowanej zdolności radzenia sobie na co dzień. NIA podaje, że MCI może być wczesnym objawem choroby Alzheimera, ale nie u każdej osoby z MCI ona się rozwija.
Co jeszcze może powodować problemy z pamięcią?
Na pamięć może wpływać wiele rzeczy poza demencją, a niektóre z nich poprawiają się po leczeniu. NIA wymienia:
- Problemy z tarczycą, nerkami lub wątrobą
- Skutki uboczne leków
- Depresję i stany lękowe
- Niski poziom witaminy B12 lub niedostateczną ilość zdrowego jedzenia
- Problemy ze snem
- Nadużywanie alkoholu lub narkotyków
- Infekcje, zakrzepy lub guzy w mózgu
- Uraz głowy, na przykład wstrząśnienie mózgu
- Silny stres lub żałobę, na przykład po przejściu na emeryturę albo po stracie współmałżonka
Problemy ze słuchem i wzrokiem mogą być też brane za splątanie; zobacz nasz poradnik o słuchu. Dlatego badanie lekarskie jest ważne. Według Alzheimer’s Association lekarze często zlecają badania krwi, by sprawdzić, czy nie ma problemów z tarczycą, niedoborów witamin i infekcji. Warto też porozmawiać o dobrym śnie i o leczeniu depresji.
Nagłe splątanie to stan nagły
Splątanie, które pojawia się szybko, w ciągu godzin lub dni, wymaga pilnej pomocy medycznej. Może to być majaczenie (delirium). VA opisuje majaczenie jako stan nagły i radzi natychmiast zadzwonić do lekarza prowadzącego tę osobę albo pod numer alarmowy (w USA 911; w Polsce i w całej Unii Europejskiej 112). Objawy to między innymi:
- Wahania zdolności jasnego myślenia
- Trudność ze skupieniem uwagi
- Chaotyczne myślenie
- Niezwykła senność albo niezwykły niepokój i pobudzenie
Może się to zdarzyć każdemu, także osobom, które już żyją z demencją. Według NHS częste przyczyny to infekcje (zakażenia dróg moczowych są częste u osób starszych i u osób z demencją), udar, niski poziom cukru we krwi u osób z cukrzycą, uraz głowy i niektóre leki. Gdy czekasz na pomoc, zostań przy tej osobie i uspokajaj ją krótkimi, prostymi słowami. Nie zadawaj wielu pytań i zanotuj, jakie leki przyjmuje.
Jak przygotować się do wizyty u lekarza?
Dobra wizyta zaczyna się od dobrych notatek. Alzheimer’s Association radzi zabrać ze sobą:
- Listę zmian w pamięci, nastroju i zachowaniu, z konkretnymi przykładami i mniej więcej z czasem, kiedy się zaczęły
- Dawne i obecne problemy zdrowotne, w tym ewentualne problemy z pamięcią w rodzinie
- Wszystkie leki na receptę i dostępne bez recepty
- Wszelkie witaminy i suplementy
- Swoje pytania, na przykład jakie badania zostaną zrobione, ile potrwają i kiedy będą wyniki
Pomaga też zabranie członka rodziny lub przyjaciela, który dobrze zna tę osobę. NIA wyjaśnia, że lekarze mogą pytać zarówno samą osobę, jak i kogoś z rodziny o zdrowie, leki, codzienne czynności i zmiany w zachowaniu. Lekarze mogą też:
- Przeprowadzić testy pamięci, rozwiązywania problemów, uwagi, liczenia i języka
- Zlecić badania krwi, moczu i inne, by szukać innych przyczyn
- Sprawdzić, czy nie ma depresji lub innych zaburzeń psychicznych
- Zlecić badania obrazowe mózgu, takie jak tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI)
- Skierować do specjalisty, takiego jak geriatra, neurolog, psychiatra geriatryczny lub neuropsycholog
NIA zauważa, że w USA ocena funkcji poznawczych jest obowiązkową częścią rocznej wizyty profilaktycznej w programie Medicare (Medicare Annual Wellness Visit), która może być naturalną okazją do zgłoszenia obaw. W innych krajach taką okazją może być zwykła wizyta kontrolna u lekarza rodzinnego. Nawet krótkie testy, których używają lekarze, same nie wystarczą do rozpoznania demencji. To pierwszy krok do pełniejszej oceny, a diagnoza może wymagać więcej niż jednej wizyty. NIA radzi, by osoby z problemami z pamięcią wracały do lekarza co 6 do 12 miesięcy.
Jak delikatnie poruszyć ten temat
Jeśli martwisz się o kogoś innego, wybierz spokojną chwilę bez świadków. Mów o konkretnych rzeczach, które zauważyłeś lub zauważyłaś, jako o trosce o zdrowie tej osoby, a nie o krytyce. Zaproponowanie zwykłej kontroli może być mniej niepokojące. Włączaj tę osobę w decyzje i mów do niej jak do dorosłego człowieka, którym jest. Pomocne mogą być nasze wskazówki do rozmowy.
Porozmawiaj z lekarzem
Jeśli zauważysz nowe zmiany w pamięci, myśleniu, nastroju lub codziennych umiejętnościach, które się powtarzają, umów wizytę u lekarza rodzinnego. W razie nagłego splątania zadzwoń od razu pod numer alarmowy 112 albo do lekarza prowadzącego tę osobę. Wczesne sprawdzenie oznacza, że można znaleźć uleczalne przyczyny, a jeśli to jednak demencja, jest więcej czasu na planowanie i szukanie wsparcia. Zadbaj też o siebie; zobacz nasz poradnik o trosce o siebie dla opiekunów.
Ta strona zawiera ogólne informacje i nie jest poradą medyczną. Zobacz naszą informację o treściach zdrowotnych.
Częste pytania
Czy zapominalskość to normalna część starzenia się?
Do pewnego stopnia tak. National Institute on Aging podaje, że okazjonalne odkładanie rzeczy nie tam, gdzie trzeba, albo zapomnienie o rachunku to zwykle łagodna zapominalskość związana z wiekiem. Demencja nie jest normalną częścią starzenia się. Problemy z pamięcią, które utrudniają codzienne czynności, takie jak prowadzenie samochodu, korzystanie z telefonu czy trafienie do domu, warto skonsultować z lekarzem.
Czy problemy z pamięcią mogą mieć inną przyczynę niż demencja?
Tak. National Institute on Aging wymienia między innymi choroby tarczycy, nerek lub wątroby, skutki uboczne leków, depresję i stany lękowe, niski poziom witaminy B12, nadużywanie alkoholu, problemy ze snem, infekcje i urazy głowy. Część z nich ustępuje po leczeniu, dlatego badanie lekarskie jest ważne.
Czy mogę sprawdzić w domu, czy ktoś ma demencję?
Nie. Demencję może rozpoznać tylko wykwalifikowany lekarz, na podstawie wywiadu medycznego, badania fizykalnego, testów pamięci i myślenia, badań laboratoryjnych, a czasem badań obrazowych mózgu. Nawet krótkie testy, których używają lekarze, same nie wystarczą do rozpoznania demencji.
Co zrobić, gdy ktoś nagle staje się splątany?
Od razu poszukaj pomocy medycznej. Nagłe splątanie może być majaczeniem (delirium), które amerykański Departament ds. Weteranów (VA) opisuje jako stan nagły. Natychmiast skontaktuj się z lekarzem prowadzącym tej osoby albo zadzwoń pod numer alarmowy 112, zostań przy niej i zanotuj, jakie leki przyjmuje.
Źródła
Podajemy linki do instytucji i badań, na których opiera się ta strona. Każde źródło sprawdziliśmy przy ostatniej aktualizacji strony.
- 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
- Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
- Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
- When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
- Sudden confusion (delirium) · NHS