Het korte antwoord
Geheugenverlies dat het dagelijks leven verstoort, moeite met bekende taken, verwarring over tijd of plaats en veranderingen in stemming of oordeel kunnen vroege tekenen van dementie zijn. Veel andere aandoeningen, zoals schildklierproblemen, een laag vitamine B12-gehalte, bijwerkingen van medicijnen, depressie en slaapproblemen, kunnen vergelijkbare veranderingen geven. Alleen een gekwalificeerde zorgverlener kan dementie vaststellen. Plotselinge verwardheid vraagt om dringende zorg.
- Af en toe vergeetachtig zijn komt met de leeftijd vaak voor; veranderingen die het dagelijks leven verstoren zijn het waard om na te laten kijken.
- De Alzheimer's Association beschrijft 10 waarschuwingssignalen, elk met een gebruikelijke leeftijdsgebonden verandering ter vergelijking.
- Schildklierproblemen, een laag vitamine B12-gehalte, bijwerkingen van medicijnen, depressie, infecties en slaapproblemen kunnen allemaal het geheugen beïnvloeden, en sommige zijn behandelbaar.
- Alleen een gekwalificeerde zorgverlener kan dementie vaststellen; online quizzen en zelftests kunnen dat niet.
- Verwardheid die plotseling opkomt, binnen uren of dagen, kan een delier zijn en vraagt om dringende medische zorg.
Op deze pagina (7 onderdelen)
Veranderingen in je eigen geheugen, of in dat van iemand van wie je houdt, kunnen beangstigend zijn. Deze pagina kan je helpen bepalen wanneer je een afspraak bij de huisarts maakt en hoe je je daarop voorbereidt. Ze kan je niet vertellen of iemand dementie heeft. Alleen een gekwalificeerde zorgverlener kan dementie vaststellen, en veel aandoeningen die geheugenproblemen geven hebben niets met dementie te maken. Vertrouw alsjeblieft niet op online quizzen of zelftests.
Wat zijn de vroege tekenen van dementie?
De Alzheimer’s Association beschrijft 10 vroege tekenen. Bij elk teken staat een gebruikelijke verandering die bij het ouder worden past, ter vergelijking. In onze eigen woorden:
| Teken om te laten nakijken | Past meer bij ouder worden |
|---|---|
| Geheugenverlies dat het dagelijks leven verstoort, zoals recente gebeurtenissen vergeten of steeds weer hetzelfde vragen | Soms een naam of afspraak vergeten en er later weer op komen |
| Moeite met plannen of problemen oplossen, zoals een bekend recept volgen of de rekeningen bijhouden | Af en toe een foutje met de rekeningen van het huishouden |
| Moeite met bekende taken thuis, op het werk of onderweg | Af en toe hulp nodig hebben bij een magnetron-instelling of het opnemen van een tv-programma |
| De datum, het seizoen of de plek waar je bent kwijtraken | De dag van de week verkeerd hebben en het dan toch kunnen uitrekenen |
| Nieuwe moeite met afstanden inschatten, lezen of kleuren onderscheiden | Veranderingen in het zicht door staar |
| Nieuwe problemen met woorden, zoals midden in een gesprek stoppen of dingen een verkeerde naam geven | Soms moeite hebben om het juiste woord te vinden |
| Dingen op ongebruikelijke plekken leggen en je stappen niet meer kunnen terugvolgen | Af en toe iets kwijtraken en het terugvinden door je stappen terug te volgen |
| Een slecht oordeel, bijvoorbeeld met geld of persoonlijke verzorging | Af en toe een slechte beslissing nemen |
| Zich terugtrekken uit hobby’s, werk of sociale activiteiten | Soms geen zin hebben in een familie- of sociale bijeenkomst |
| Veranderingen in stemming of persoonlijkheid, zoals verward, wantrouwend, angstig of bang worden | Vaste gewoonten hebben en geïrriteerd raken als een routine wordt verstoord |
Eén teken alleen betekent niet dat iemand dementie heeft. Waar het om gaat is een verandering ten opzichte van wat voor die persoon gebruikelijk is, vooral een die het dagelijks leven moeilijker maakt.
Wat is het verschil tussen normaal ouder worden en dementie?
Het National Institute on Aging (NIA) zegt dat veel ouderen merken dat ze dingen langzamer terughalen, of soms iets kwijtraken of een rekening vergeten. Dat zijn meestal tekenen van milde vergeetachtigheid. Dementie hoort niet bij normaal ouder worden. Ernstige geheugenproblemen maken alledaagse dingen moeilijk, zoals autorijden, telefoneren of de weg naar huis vinden.
Het NIA stelt voor met een arts te praten als iemand:
- Steeds dezelfde vragen stelt
- Verdwaalt op plekken die hij of zij vroeger goed kende
- Moeite heeft met het volgen van recepten of aanwijzingen
- Verwarder wordt over tijd, mensen en plaatsen
- Niet meer voor zichzelf zorgt, bijvoorbeeld slecht eet, zich niet wast of onveilig gedrag vertoont
Sommige mensen hebben een lichte cognitieve stoornis (mild cognitive impairment, MCI). Dat betekent meer geheugen- of denkproblemen dan anderen van dezelfde leeftijd, terwijl iemand het dagelijks leven nog wel redt. Het NIA zegt dat MCI een vroeg teken van alzheimer kan zijn, maar dat niet iedereen met MCI dat ontwikkelt.
Wat kan nog meer geheugenproblemen geven?
Veel dingen behalve dementie kunnen het geheugen beïnvloeden, en sommige worden beter met behandeling. Het NIA noemt:
- Problemen met de schildklier, nieren of lever
- Bijwerkingen van medicijnen
- Depressie en angst
- Een laag vitamine B12-gehalte of te weinig gezond eten
- Slaapproblemen
- Misbruik van alcohol of drugs
- Infecties, bloedproppen of tumoren in de hersenen
- Hoofdletsel, zoals een hersenschudding
- Grote stress of verdriet, bijvoorbeeld door pensionering of het verlies van een partner
Gehoor- en zichtproblemen kunnen ook voor verwardheid worden aangezien; zie onze gids over gehoor. Daarom is een medische controle belangrijk. Volgens de Alzheimer’s Association laten artsen vaak bloedonderzoek doen naar schildklierproblemen, vitaminetekorten en infecties. Ook goede slaap en de behandeling van een depressie zijn de moeite van het bespreken waard.
Plotselinge verwardheid is een noodgeval
Verwardheid die snel opkomt, binnen uren of dagen, vraagt om dringende medische zorg. Het kan een delier zijn. De VA beschrijft delier als een medisch noodgeval en adviseert direct de zorgverlener van de persoon te bellen of het alarmnummer te bellen (in de Verenigde Staten 911, in Nederland 112). Tekenen zijn:
- Schommelingen in het vermogen om helder te denken
- Moeite om de aandacht erbij te houden
- Een warrig denkpatroon
- Ongewoon slaperig zijn, of ongewoon onrustig en geagiteerd
Dit kan iedereen overkomen, ook mensen die al met dementie leven. Volgens de NHS zijn veelvoorkomende oorzaken infecties (urineweginfecties komen vaak voor bij ouderen en mensen met dementie), een beroerte, een lage bloedsuiker bij mensen met diabetes, hoofdletsel en sommige medicijnen. Blijf bij de persoon terwijl je op hulp wacht en stel hem of haar gerust met korte, eenvoudige woorden. Stel niet veel vragen en noteer welke medicijnen de persoon gebruikt.
Hoe bereid ik me voor op het bezoek aan de huisarts?
Een goed gesprek begint met goede aantekeningen. De Alzheimer’s Association stelt voor mee te nemen:
- Een lijst met veranderingen in geheugen, stemming en gedrag, met concrete voorbeelden en ongeveer wanneer ze begonnen
- Eerdere en huidige gezondheidsproblemen, ook geheugenproblemen in de familie
- Alle voorgeschreven en vrij verkrijgbare medicijnen
- Vitamines of supplementen
- Je vragen, bijvoorbeeld welke onderzoeken worden gedaan, hoe lang ze duren en wanneer de uitslagen komen
Het helpt ook om een familielid of vriend mee te nemen die de persoon goed kent. Het NIA legt uit dat artsen zowel de persoon als een familielid kunnen vragen naar gezondheid, medicijnen, dagelijkse bezigheden en veranderingen in gedrag. Artsen kunnen ook:
- Tests afnemen voor geheugen, probleemoplossing, aandacht, rekenen en taal
- Bloed-, urine- en andere onderzoeken laten doen om naar andere oorzaken te zoeken
- Nagaan of er sprake is van depressie of een andere psychische aandoening
- Hersenscans laten maken, zoals CT of MRI
- Doorverwijzen naar een specialist, zoals een geriater, neuroloog, ouderenpsychiater of neuropsycholoog
Het NIA merkt op dat in de Verenigde Staten een beoordeling van het denkvermogen een verplicht onderdeel is van het jaarlijkse gezondheidsbezoek van Medicare (het Amerikaanse zorgstelsel voor ouderen), wat een natuurlijk moment kan zijn om zorgen te bespreken. Waar je woont kan de huisarts een vertrouwd aanspreekpunt zijn. Zelfs de korte tests die artsen gebruiken zijn op zichzelf niet genoeg om dementie vast te stellen. Ze zijn een eerste stap naar een uitgebreider onderzoek, en de diagnose kan meer dan één bezoek vragen. Het NIA adviseert dat mensen met geheugenproblemen elke 6 tot 12 maanden terugkomen bij de arts.
Het onderwerp vriendelijk aansnijden
Als je je zorgen maakt om iemand anders, kies dan een rustig, privémoment. Praat over concrete dingen die je hebt gemerkt, en laat merken dat het om zorg voor zijn of haar gezondheid gaat en niet om kritiek. Een algemene controle voorstellen kan minder beangstigend voelen. Betrek de persoon bij beslissingen en spreek hem of haar aan als de volwassene die hij of zij is. Onze tips voor communicatie kunnen daarbij helpen.
Praat met een arts
Merk je veranderingen in geheugen, denken, stemming of alledaagse vaardigheden die nieuw zijn en blijven terugkomen, maak dan een afspraak bij de huisarts. Bel bij plotselinge verwardheid direct het alarmnummer (112) of de zorgverlener van de persoon. Vroeg laten nakijken betekent dat behandelbare oorzaken gevonden kunnen worden en dat er, als het om dementie gaat, meer tijd is om te plannen en steun te zoeken. Informatie en steun vind je bijvoorbeeld ook bij Alzheimer Nederland. Zorg ook goed voor jezelf; zie onze gids over zorg voor jezelf als mantelzorger.
Deze pagina is algemene informatie, geen medisch advies. Zie onze medische disclaimer.
Veelgestelde vragen
Hoort vergeetachtigheid bij normaal ouder worden?
Voor een deel wel. Het National Institute on Aging zegt dat af en toe iets kwijtraken of een rekening vergeten meestal milde, leeftijdsgebonden vergeetachtigheid is. Dementie hoort niet bij normaal ouder worden. Geheugenproblemen die alledaagse taken zoals autorijden, telefoneren of de weg naar huis vinden moeilijk maken, zijn het waard om met een arts te bespreken.
Kunnen geheugenproblemen een andere oorzaak hebben dan dementie?
Ja. Het National Institute on Aging noemt onder meer problemen met schildklier, nieren of lever, bijwerkingen van medicijnen, depressie en angst, een laag vitamine B12-gehalte, alcoholmisbruik, slaapproblemen, infecties en hoofdletsel. Sommige hiervan verbeteren zodra ze worden behandeld, en dat is een van de redenen waarom een medische controle belangrijk is.
Kan ik thuis testen of iemand dementie heeft?
Nee. Alleen een gekwalificeerde zorgverlener kan dementie vaststellen, met behulp van een medische voorgeschiedenis, lichamelijk onderzoek, geheugen- en denktests, laboratoriumonderzoek en soms hersenscans. Zelfs de korte tests die artsen gebruiken zijn op zichzelf niet genoeg om dementie vast te stellen.
Wat moet ik doen als iemand plotseling verward raakt?
Zoek direct medische hulp. Plotselinge verwardheid kan een delier zijn, dat de VA beschrijft als een medisch noodgeval. Bel meteen de huisarts van de persoon of het alarmnummer (112), blijf bij de persoon en noteer welke medicijnen hij of zij gebruikt.
Bronnen
We linken naar de organisaties en studies waarop deze pagina steunt. Elke bron is gecontroleerd toen de pagina werd bijgewerkt.
- 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
- Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
- Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
- When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
- Sudden confusion (delirium) · NHS