ડિમેન્શિયાનાં શરૂઆતનાં ચિહ્નો અને ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું

આપની પોતાની કે આપની પ્રિય વ્યક્તિની યાદશક્તિમાં ફેરફાર જોવા ડરામણું હોઈ શકે. આ પાનું આપને નક્કી કરવામાં મદદ કરી શકે કે ડૉક્ટરની મુલાકાત ક્યારે ગોઠવવી અને તેની તૈયારી કેવી રીતે કરવી. તે આપને એ કહી શકતું નથી કે કોઈને ડિમેન્શિયા છે કે નહીં. ડિમેન્શિયાનું નિદાન ફક્ત લાયક તબીબી નિષ્ણાત કરી શકે, અને યાદશક્તિની તકલીફ કરતી ઘણી સ્થિતિઓ ડિમેન્શિયા હોતી જ નથી. કૃપા કરીને ઑનલાઇન ક્વિઝ કે જાતે કરવાની કસોટીઓ પર આધાર ન રાખશો.

ડિમેન્શિયાનાં શરૂઆતનાં ચિહ્નો કયાં છે?

Alzheimer’s Association 10 શરૂઆતનાં ચિહ્નો વર્ણવે છે. તે દરેકને સરખામણી માટે ઉંમર સાથેના સામાન્ય ફેરફાર સાથે જોડે છે. અમારા પોતાના શબ્દોમાં:

એકલું કોઈ એક ચિહ્ન ડિમેન્શિયા દર્શાવતું નથી. મુદ્દો એ વ્યક્તિ માટે સામાન્ય હોય તેનાથી ફેરફાર છે, ખાસ કરીને એવો ફેરફાર જે રોજિંદું જીવન અઘરું બનાવે.

સામાન્ય વૃદ્ધત્વ ડિમેન્શિયાથી કેવી રીતે જુદું છે?

National Institute on Aging (NIA) કહે છે કે ઘણા વૃદ્ધોને લાગે છે કે તેઓ વસ્તુઓ વધુ ધીમે યાદ કરે છે, અથવા ક્યારેક વસ્તુઓ મૂકીને ભૂલી જાય છે કે બિલ ભૂલી જાય છે. આ સામાન્ય રીતે હળવી ભૂલકણાપણાનાં ચિહ્નો છે. ડિમેન્શિયા વૃદ્ધત્વનો સામાન્ય ભાગ નથી. ગંભીર યાદશક્તિની તકલીફો ગાડી ચલાવવી, ફોન વાપરવો કે ઘરનો રસ્તો શોધવા જેવી રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓ અઘરી બનાવે છે.

NIA સૂચવે છે કે જો કોઈ:

• એ જ પ્રશ્નો વારંવાર પૂછતું હોય
• પહેલાં સારી રીતે જાણતા હોય એવી જગ્યાઓમાં ખોવાઈ જતું હોય
• વાનગીની રીત કે દિશાઓ અનુસરવામાં તકલીફ અનુભવતું હોય
• સમય, લોકો અને જગ્યાઓ વિશે વધુ મૂંઝાતું જતું હોય
• પોતાની સંભાળ લેવાનું બંધ કરતું હોય, જેમ કે ખરાબ રીતે ખાવું, નહાવું નહીં કે જોખમી રીતે વર્તવું

તો ડૉક્ટર સાથે વાત કરો.

કેટલાક લોકોને હળવી જ્ઞાનાત્મક ક્ષતિ (MCI) હોય છે. એનો અર્થ એ કે તેમની ઉંમરના બીજા લોકો કરતાં વધુ યાદશક્તિ કે વિચારવાની તકલીફો, છતાં રોજિંદું જીવન સંભાળી શકે છે. NIA કહે છે કે MCI અલ્ઝાઇમરનું શરૂઆતનું ચિહ્ન હોઈ શકે, પણ MCI ધરાવતા દરેકને તે થતું નથી.

યાદશક્તિની તકલીફ બીજા કયા કારણથી થઈ શકે?

ડિમેન્શિયા સિવાય ઘણી બાબતો યાદશક્તિને અસર કરી શકે, અને કેટલીક સારવારથી સુધરે છે. NIA ગણાવે છે:

• થાઇરોઇડ, કિડની કે લિવરની સમસ્યાઓ
• દવાઓની આડઅસર
• ઉદાસી અને ચિંતા
• ઓછું વિટામિન B12 કે પૂરતો સ્વસ્થ ખોરાક ન ખાવો
• ઊંઘની તકલીફ
• દારૂ કે નશાનો દુરુપયોગ
• મગજમાં ચેપ, લોહીના ગઠ્ઠા કે ગાંઠો
• માથાની ઈજા, જેમ કે કન્કશન
• મોટો તણાવ કે શોક, જેમ કે નિવૃત્તિ કે જીવનસાથી ગુમાવવું

સાંભળવાની અને દૃષ્ટિની સમસ્યાઓ પણ મૂંઝવણ સમજી લેવાઈ શકે; અમારી સાંભળવા વિશેની માર્ગદર્શિકા જુઓ. એટલે જ તબીબી તપાસ મહત્વની છે. Alzheimer’s Association મુજબ, ડૉક્ટરો થાઇરોઇડની સમસ્યાઓ, વિટામિનની ઊણપ અને ચેપ તપાસવા ઘણી વાર લોહીની તપાસ કરાવે છે. સારી ઊંઘ અને ઉદાસીની સારવાર વિશે પણ વાત કરવા જેવી છે.

અચાનક મૂંઝવણ કટોકટી છે

કલાકો કે દિવસોમાં ઝડપથી આવતી મૂંઝવણમાં તાત્કાલિક તબીબી સારવાર જોઈએ. તે ડેલિરિયમ હોઈ શકે. VA ડેલિરિયમને તબીબી કટોકટી તરીકે વર્ણવે છે અને વ્યક્તિના આરોગ્ય સંભાળ પ્રદાતાને તરત ફોન કરવાની કે આપના સ્થાનિક કટોકટી નંબર પર ફોન કરવાની સલાહ આપે છે. ચિહ્નોમાં આ સામેલ છે:

• સ્પષ્ટ વિચારવાની ક્ષમતામાં ચઢ-ઉતર
• ધ્યાન આપવામાં તકલીફ
• અવ્યવસ્થિત વિચારસરણી
• અસામાન્ય રીતે ઊંઘરેટું હોવું, અથવા અસામાન્ય રીતે બેચેન અને ઉશ્કેરાયેલું હોવું

આ કોઈને પણ થઈ શકે, જેમાં પહેલેથી ડિમેન્શિયા સાથે જીવતા લોકો પણ સામેલ છે. NHS મુજબ, સામાન્ય કારણોમાં ચેપ (પેશાબના માર્ગના ચેપ વૃદ્ધોમાં અને ડિમેન્શિયા ધરાવતા લોકોમાં સામાન્ય છે), લકવો, ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોમાં લોહીમાં ઓછી ખાંડ, માથાની ઈજા અને કેટલીક દવાઓ સામેલ છે. મદદની રાહ જોતી વખતે, વ્યક્તિ સાથે રહો અને ટૂંકા, સાદા શબ્દોમાં તેમને આશ્વાસન આપો. ઘણા પ્રશ્નો ન પૂછો, અને તેઓ કઈ દવાઓ લે છે તે નોંધી લો.

ડૉક્ટરની મુલાકાતની તૈયારી કેવી રીતે કરવી?

સારી મુલાકાત સારી નોંધથી શરૂ થાય છે. Alzheimer’s Association સૂચવે છે કે સાથે લાવો:

1. ફેરફારોની યાદી: યાદશક્તિ, મનોદશા અને વર્તનમાં, ચોક્કસ ઉદાહરણો અને લગભગ ક્યારે શરૂ થયું તે સાથે
2. ભૂતકાળની અને હાલની આરોગ્ય સમસ્યાઓ, જેમાં યાદશક્તિની તકલીફોનો કોઈ પારિવારિક ઇતિહાસ પણ સામેલ છે
3. બધી ડૉક્ટરની ચિઠ્ઠીવાળી અને દુકાનમાંથી લીધેલી દવાઓ
4. કોઈ પણ વિટામિન કે પૂરક
5. આપના પ્રશ્નો, જેમ કે કઈ તપાસ થશે, તે કેટલો સમય લે છે અને પરિણામ ક્યારે આવશે

વ્યક્તિને સારી રીતે ઓળખતા કોઈ પરિવારજન કે મિત્રને સાથે લાવવું પણ મદદરૂપ થાય છે. NIA સમજાવે છે કે ડૉક્ટરો વ્યક્તિ અને પરિવારના સભ્ય બંનેને આરોગ્ય, દવાઓ, રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓ અને વર્તનમાં ફેરફાર વિશે પૂછી શકે. ડૉક્ટરો આ પણ કરી શકે:

• યાદશક્તિ, સમસ્યા ઉકેલવા, ધ્યાન, ગણતરી અને ભાષાની કસોટીઓ લેવી
• બીજાં કારણો શોધવા માટે લોહી, પેશાબ અને બીજી તપાસ કરાવવી
• ઉદાસી કે માનસિક સ્વાસ્થ્યની બીજી સ્થિતિઓ તપાસવી
• CT કે MRI જેવા મગજના સ્કૅન કરાવવા
• વૃદ્ધો માટેના ડૉક્ટર, ન્યુરોલૉજિસ્ટ, વૃદ્ધો માટેના મનોચિકિત્સક કે ન્યુરોસાયકૉલૉજિસ્ટ જેવા નિષ્ણાત પાસે મોકલવા

NIA નોંધે છે કે અમેરિકામાં Medicare ની વાર્ષિક વેલનેસ મુલાકાતમાં વિચારવાની ક્ષમતાનું મૂલ્યાંકન જરૂરી ભાગ છે; નિયમિત આરોગ્ય તપાસ ચિંતા રજૂ કરવાનો સ્વાભાવિક સમય બની શકે. ડૉક્ટરો જે ટૂંકી કસોટીઓ વાપરે છે તે પણ એકલી ડિમેન્શિયાનું નિદાન કરવા માટે પૂરતી નથી. તે વધુ સંપૂર્ણ મૂલ્યાંકન તરફનું પહેલું પગલું છે, અને નિદાનમાં એક કરતાં વધુ મુલાકાત લાગી શકે. NIA સલાહ આપે છે કે યાદશક્તિની તકલીફ ધરાવતા લોકો દર 6 થી 12 મહિને ડૉક્ટર પાસે પાછા જાય.

વાત માયાળુપણે કેવી રીતે ઉઠાવવી

જો આપ બીજા કોઈ વિશે ચિંતિત હો, તો શાંત, ખાનગી ક્ષણ પસંદ કરો. આપે જોયેલી ચોક્કસ બાબતો વિશે વાત કરો, ટીકા તરીકે નહીં પણ તેમના સ્વાસ્થ્ય માટેની ચિંતા તરીકે. સામાન્ય આરોગ્ય તપાસનું સૂચન કરવું ઓછું ડરામણું લાગી શકે. વ્યક્તિને નિર્ણયોમાં સામેલ કરો અને તેઓ જે પુખ્ત છે તે રીતે તેમની સાથે વાત કરો. અમારાં વાતચીતનાં સૂચનો મદદ કરી શકે.

ડૉક્ટર સાથે વાત કરો

જો આપને યાદશક્તિ, વિચારવાની ક્ષમતા, મનોદશા કે રોજિંદી ક્ષમતાઓમાં નવા અને ચાલુ રહેતા ફેરફારો દેખાય, તો પ્રાથમિક સંભાળના ડૉક્ટર સાથે મુલાકાત ગોઠવો. અચાનક મૂંઝવણ માટે, આપના સ્થાનિક કટોકટી નંબર પર કે વ્યક્તિના આરોગ્ય સંભાળ પ્રદાતાને તરત ફોન કરો. વહેલી તપાસથી સારવાર થઈ શકે એવાં કારણો મળી શકે છે અને, જો તે ડિમેન્શિયા હોય, તો આયોજન કરવા અને ટેકો શોધવા માટે વધુ સમય મળે છે. આ સમય દરમિયાન પોતાની પણ કાળજી લો; અમારી સંભાળ રાખનારની સ્વ-સંભાળની માર્ગદર્શિકા જુઓ.

આ પાનું સામાન્ય માહિતી છે, તબીબી સલાહ નથી. અમારી તબીબી અસ્વીકૃતિ જુઓ.