Fyrstu merki heilabilunar og hvenær á að leita til læknis

Það getur verið ógnvekjandi að taka eftir breytingum á eigin minni eða minni einhvers sem þú hefur ást af. Þessi síða getur hjálpað þér að meta hvenær sé rétt að panta tíma hjá lækni og hvernig þú getur undirbúið heimsóknina. Hún getur ekki sagt til um hvort einhver sé með heilabilun. Aðeins hæfur heilbrigðisstarfsmaður getur greint heilabilun, og margar aðstæður sem valda minnisvandamálum eru alls ekki heilabilun. Vinsamlegast reiða þig ekki á netpróf eða sjálfspróf.

Hver eru fyrstu merki heilabilunar?

Alzheimer‘s Association lýsir 10 fyrstu merkjum. Þar er hverju merki parað saman við dæmigerða breytingu sem fylgir aldri til samanburðar. Í okkar eigin orðum:

Eitt merki eitt og sér þýðir ekki heilabilun. Lykilatriðið er breyting frá því sem er eðlilegt fyrir viðkomandi, sérstaklega ef hún gerir daglegt líf erfiðara.

Hvernig er eðlileg öldrun öðruvísi en heilabilun?

National Institute on Aging (NIA) segir að margir eldri einstaklingar taki eftir því að þeir muni hluti hægar eða týni stundum hlutum eða gleymi reikningi. Þetta eru yfirleitt merki um væga gleymsku. Heilabilun er ekki eðlilegur hluti af öldrun. Alvarleg minnisvandamál gera hversdagsverk erfið, eins og akstur, símanotkun eða að rata heim.

NIA mælir með því að ræða við lækni ef einhver:

• Spyr sömu spurninganna aftur og aftur
• Villist á stöðum sem hann þekkti vel áður
• Á í erfiðleikum með að fylgja uppskriftum eða leiðbeiningum
• Verður ruglaðri varðandi tíma, fólk og staði
• Hættir að sjá um sig, til dæmis með lélegu mataræði, án þess að baða sig eða með óöruggri hegðun

Sumir eru með væg vitræn skerðing (MCI). Það þýðir meiri minnis- eða hugsunarvandamál en hjá öðrum á sama aldri, en viðkomandi ræður samt við daglegt líf. NIA segir að MCI geti verið snemmtákn um Alzheimer-sjúkdóm, en ekki allir sem eru með MCI fá sjúkdóminn.

Hvað annað getur valdið minnisvandamálum?

Margt annað en heilabilun getur haft áhrif á minni og sumt batnar með meðferð. NIA nefnir:

• Vandamál með skjaldkirtil, nýru eða lifur
• Aukaverkanir lyfja
• Þunglyndi og kvíða
• Lágt B12-vítamín eða ónógt hollt mataræði
• Svefnvandamál
• Misnotkun áfengis eða annarra efna
• Sýkingar, blóðtappa eða æxli í heila
• Höfuðáverka, til dæmis heilahristing
• Mikið álag eða sorg, eins og starfslok eða missir maka

Heyrnar- og sjónvandamál geta einnig verið misskilin sem rugl, sjá leiðbeiningar okkar um heyrn. Þess vegna skiptir máli að fá læknisskoðun. Samkvæmt Alzheimer‘s Association biðja læknar oft um blóðprufur til að kanna vandamál með skjaldkirtil, vítamínskort og sýkingar. Gott er líka að nefna svefn og meðferð við þunglyndi.

Skyndilegt rugl er neyðarástand

Rugl sem kemur skyndilega fram, á nokkrum klukkustundum eða dögum, kallar á bráðaaðstoð. Það getur verið óráð. VA lýsir óráði sem læknisfræðilegu neyðarástandi og ráðleggur að hringja strax í heilbrigðisstarfsmann viðkomandi eða í 112. Merki geta verið:

• Sveiflur í getu til að hugsa skýrt
• Erfiðleikar með að halda athygli
• Óskipulögð hugsun
• Óvenju mikil syfja, eða óvenju mikil eirðarleysi og óróleiki

Þetta getur komið fyrir hjá hverjum sem er, þar á meðal fólki sem þegar lifir með heilabilun. Samkvæmt NHS eru algengar orsakir meðal annars sýkingar (þvagfærasýkingar eru algengar hjá eldra fólki og fólki sem lifir með heilabilun), heilablóðfall, lágt blóðsykur hjá fólki með sykursýki, höfuðáverkar og sum lyf. Meðan beðið er eftir aðstoð skaltu vera hjá viðkomandi og róa hann með stuttum, einföldum orðum. Ekki spyrja margra spurninga og skráðu hvaða lyf hann tekur.

Hvernig undirbý ég mig fyrir læknisheimsókn?

Góð heimsókn hefst á góðum glósum. Alzheimer‘s Association leggur til að þú takir með:

1. Lista yfir breytingar á minni, skapi og hegðun, með skýrum dæmum og um það bil hvenær þær hófust
2. Fyrri og núverandi heilsufarsvandamál, þar á meðal fjölskyldusögu um minnisvandamál
3. Öll lyfseðilsskyld og lausasölulyf
4. Öll vítamín eða fæðubótarefni
5. Spurningarnar þínar, til dæmis hvaða próf verða gerð, hversu langan tíma þau taka og hvenær niðurstöður liggja fyrir

Það hjálpar líka að taka með fjölskyldumeðlim eða vin sem þekkir viðkomandi vel. NIA útskýrir að læknar geti spurt bæði viðkomandi og fjölskyldumeðlim um heilsufar, lyf, daglega athafnir og breytingar á hegðun. Læknar geta einnig:

• Gert próf á minni, lausnaleit, athygli, talningu og máli
• Beðið um blóð-, þvag- og aðrar rannsóknir til að leita að öðrum orsökum
• Kannað hvort um þunglyndi eða önnur geðræn vandamál sé að ræða
• Beðið um heilaskanna eins og tölvusneiðmynd eða segulómun
• Vísað til sérfræðings, eins og öldrunarlæknis, taugalæknis, geðlæknis öldraðra eða taugasálfræðings

NIA bendir á að vitræn matsskoðun sé nauðsynlegur hluti af árlegri heilsufarsskoðun hjá Medicare, sem getur verið eðlilegur tími til að koma áhyggjum á framfæri. Jafnvel stuttu prófin sem læknar nota duga ekki ein og sér til að greina heilabilun. Þau eru fyrsta skref í átt að ítarlegri skoðun og greining getur tekið fleiri en eina heimsókn. NIA ráðleggur fólki með minnisvandamál að fara aftur til læknis á 6 til 12 mánaða fresti.

Að ræða málið af nærgætni

Ef þú hefur áhyggjur af einhverjum öðrum skaltu velja rólegt og einkarlegt augnablik. Talaðu um ákveðna hluti sem þú hefur tekið eftir, út frá áhyggjum af heilsu hans frekar en gagnrýni. Að stinga upp á almennri heilsufarsskoðun getur virst minna ógnandi. Hafðu viðkomandi með í ákvörðunum og talaðu við hann sem þann fullorðna einstakling sem hann er. Ráð okkar um samskipti geta hjálpað.

Ræddu við lækni

Ef þú tekur eftir breytingum á minni, hugsun, skapi eða getu í daglegu lífi sem eru nýjar og viðhalda sér skaltu panta tíma hjá heimilislækni. Ef um skyndilegt rugl er að ræða skaltu hringja í 112 eða í heilbrigðisstarfsmann viðkomandi strax. Að láta athuga málið snemma þýðir að hægt er að finna meðhöndlanlegar orsakir og, ef um heilabilun er að ræða, er meiri tími til að skipuleggja og finna stuðning. Mundu líka að sjá um þig sjálfan í þessu ferli, sjá leiðbeiningar okkar um sjálfsumönnun aðstandenda.

Þessi síða er almennar upplýsingar, ekki læknisráðgjöf. Sjá yfirlýsingu okkar um læknisfræðilegar upplýsingar.