Dementia ka fɔlɔ siginɛw ani dɔkotɔrɔ ye tuma min na

Hakili yɛrɛ ka hakili bɔli walima mɔgɔ min ka i ka nege ye, o ka hakili ɲɛnɔgɔn bɔli, o bɛ siran. Ko nin page bɛ dɛmɛ i ka dɔn tuma min na dɔkotɔrɔ ye, ani a ka kɛ cogo min na. A tɛ se ka fɔ mɔgɔ dɔ bɛ dementia la walima ko. Dɔkotɔrɔ min ka dɔnkili bɛ, o kelen de bɛ se ka dementia ɲini, ani hakili bɔli caman tɛ dementia ye. Aw ka ɲɛ, aw kana dɛsɛ online sɛbɛnni walima aw yɛrɛ ka sɛgɛsɛgɛli la.

Dementia ka fɔlɔ siginɛw ye mun ye?

Alzheimer’s Association b’a fɔ siginɛw 10 fɔlɔ. A b’o kelen-kelen ni ɲɛnamaya ka kɔrɔ ka yɛlɛmali ye ka ɲɛsin. An ka kuma la:

Siginɛ dɔ kelen tɛ fɔ ko dementia. Ko min ka mago ye, o ye yɛlɛma min bɛ bɔ mɔgɔ ka ɲɛnamaya ka kɔrɔ la, ka kɛ ko min bɛ ɲɛnamaya ka kɛlɛ dɔ, o ye ka sɔrɔ.

Ɲɛnamaya kɔrɔ ni dementia ye mun ye ka ɲɛsin?

National Institute on Aging (NIA) b’a fɔ ko kɔrɔ ɲɛnamaya caman bɛ ka hakili ɲɛ ka kɛ fɛ, walima ka hakili ɲɛ ka ɲɛ, walima ka wari sɛbɛn dɔ ɲini. Nin ye hakili bɔli dɔɔnin ye. Dementia tɛ ɲɛnamaya ka kɔrɔ ka dɔ ye. Hakili kɛlɛ min bɛ ka kɛ ka kɛwale ɲɔgɔn kɛ, i ko sira ɲini, telefɔni ni so ka sira ɲini, o bɛ ka kɛ gɛlɛya.

NIA b’a fɔ ko dɔkotɔrɔ ni kuma ka kɛ ɲɛ, ni mɔgɔ dɔ:

• Ka ɲininkali ɲɔgɔn ɲini ka tɛmɛ
• Yɔrɔ min ka a dɔn ka ɲɛ, o la sira kɛ
• Ka sɔn ka ɲɛ, walima ka sira ni kuma ɲɛnɔgɔn kɛ
• Ka hakili bɔ tuma, mɔgɔw ni yɔrɔw ko la
• Ka yɛrɛ labɛn bɔ, i ko ka dumuni dɔn ɲɔgɔn, ka dɔ ko, walima ka yɛrɛ ɲinɛ

Mɔgɔ dɔw bɛ hakili kɛlɛ dɔɔnin (MCI) la. O kɔrɔ ye hakili walima kɛlɛ caman ye ka tɛmɛ mɔgɔ dɔw fɛ ka kɔrɔ, nka mɔgɔ ka ɲɛnamaya ka kɛ tuma caman na. NIA b’a fɔ ko MCI bɛ se ka kɛ Alzheimer’s ka fɔlɔ siginɛ ye, nka mɔgɔ bɛɛ min bɛ MCI la, o tɛ Alzheimer’s sɔrɔ.

Hakili kɛlɛ dɔw tɔw bɛ se ka kɛ mun ye?

Dementia bɛ se ka hakili kɛ, nka ko tɔw caman bɛ se ka hakili kɛ, ani tɔw bɛ ɲɛ ka kɔfɛ dawolo ka kɔfɛ. NIA b’o yɛrɛ fɔ:

• Tiroyidi, dɛgɛ walima kɔ ka kɛlɛ
• Dawolo ka kɔfɛ kɛlɛ
• Dusu ni hɔrɔnya
• B12 ka kɔ walima dɔ ka ɲɛ ka fɛn ɲumanw kɛ
• Dormi kɛlɛ
• Dɔlɔ walima jɛlen ka kɔfɛ kɛlɛ
• Infɛksiɔn, sanga kɛlɛ walima dɛ hakili kɔnɔ
• Kun ka kɛlɛ, i ko kun kɔrɔ
• Hɛrɛ ka kɛlɛ caman walima nɛnɛ, i ko ka baara bɔ walima mɔgɔ ka sɛnɛ bɔ

Tendɛn ni hakili kɛlɛ bɛ se ka kɛ kuma ɲɛnɔgɔn ye ka dementia ɲɛ. O de kɛra dɔkotɔrɔ ka sɛgɛsɛgɛli ka mago. Aw ka hakili ka dɛmɛ ci a ɲɛ ka ɲɛ. Alzheimer’s Association b’a fɔ ko dɔkotɔrɔ bɛ jɛnɛ sɛgɛsɛgɛli kɛ ka tiroyidi kɛlɛ, B vitamini ka kɔ ani infɛksiɔn ɲini. Dɔrɔn ka ɲɛ ani dusu ka labɔ, o fana ka kan ka fɔ.

Sɛgɛn lɔnnen bɛ ka kɛ hakili kɛlɛ ye

Hakili bɔli min bɛ na lɔn sani wagati dɔ, walima don dɔ la, o bɛ kɛ dɔkɔtɔrɔ dɛmɛ ye ka kɔrɔ. A bɛ se ka kɛ delirium ye. VA b’a fɔ delirium la ko o ye sɛgɛn dɔ ye min ka wajibi, ani a b’a fɔ ko ka mɔgɔ ka dɔkotɔrɔ wele tuma ɲɔgɔn na, walima wele kunnafoni nɔmɔrɔ 15 (SAMU) ma. Siginɛw ye nin ye:

• Hakili ka sɛbɛn dɔ bɛ ɲɛ ka tɛmɛ ni dɔ ye
• Sɔn tɛ ka ɲɛ ka ɲinɛ
• Hakili bɛ ɲɛ ka hakili ɲɛnɔgɔn
• Ka ɲɛ ka sɔn kosɛbɛ, walima ka ɲɛ ka siran kosɛbɛ

Nin bɛ se ka kɛ mɔgɔ o mɔgɔ la, mɔgɔ min bɛ dementia la fana. NHS b’a fɔ ko kɛlɛ caman bɛ se ka kɛ infɛksiɔn ye (sɛnɛ ka infɛksiɔn caman bɛ ɲɛ ka kɔ mɔgɔ kɛnɛmanw ni dementia bɛ mɔgɔ la), dɛ dɔ, dusu kɛlɛ ni dolo ka kɔfɛ kɛlɛ, kun ka kɛlɛ ani dawolo dɔw. Ka dɛmɛ ka na ɲɛ, ka mɔgɔ sigi a fɛ, ka kuma ɲuman ni kuma gɛlɛn ɲɛnɔgɔn fɔ ka a hakili ɲɛ. Aw kana ɲininkali caman ɲini, ani aw ka dawolo min bɛ a ka nɛnɛ ye, o ɲini.

Dɔkotɔrɔ ka sɛgɛsɛgɛli ka ɲɛfɛ kɛ cogo di?

Sɛgɛsɛgɛli ɲuman bɛ daminɛ ni sɛbɛnni ɲuman ye. Alzheimer’s Association b’a fɔ ko aw ka ɲɛ ka nin ɲini:

1. Hakili, dusukasi ani kɛwale ka yɛlɛmali sɛbɛn, ni misali ye ani tuma min na a daminɛna
2. Ɲɛnamaya ka kɛlɛw kɔ ni sɔrɔ, ani hakili kɛlɛ min bɛ ka kɛ ka bɔ ɲɛnamaya kɔnɔ
3. Dawolo ka kɔfɛ ani ɲɛdiɲɛ dawolo bɛɛ
4. Vitamini ni dawolo ka ɲɛfɛ wɛrɛ
5. Aw ka ɲininkali, i ko ko min bɛ kɛ sɛgɛsɛgɛli ye, o bɛ se ka jɔ jɛn, ani jɛnɛjɛn bɛ se ka na cogo di

A fana ɲuman ka mɔgɔ dɔ ɲɛ ka aw ni ɲɔgɔn ye, mɔgɔ min bɛ ɲɛnamaya kɔrɔ ka dɔ kɛ kɛwale ye. NIA b’o fɔ ko dɔkotɔrɔ bɛ se ka mɔgɔ ni a ka denmisɛnnin ɲinɛ ka ɲɛ ko lafiya, dawolo, kɛwale ani hakili ka yɛlɛmali la. Dɔkotɔrɔw bɛ se fana ka:

• Hakili, ɲɛnamaya ka kɛwale, ka hakili kɔnɔ, ka jɛnɛ ni kuma ka sɛgɛsɛgɛli kɛ
• Ka jɛnɛ, ka sɛgɛsɛgɛ ani ɲɛ ka sɛgɛsɛgɛli kɛ ka fɛn tɔw ɲini
• Ka hakili kɔnɔ kɛlɛ walima sɛnɛ kɛlɛ sɛgɛsɛgɛ
• Ka brɛn sɛgɛsɛgɛli kɛ, i ko CT walima MRI
• Ka mɔgɔ ci dɔkotɔrɔ kɛnɛma ma, i ko gériatre, neurologue, psychiatre ani neuropsychologue

NIA b’a fɔ ko hakili sɛgɛsɛgɛli ye sɛgɛsɛgɛli dɔ ye min bɛ kɛ ɲɛnamaya ka cɛɲɛ fɛ, a bɛ se ka kɛ tuma ɲuman ye ka ɲɛɲɛmajɔ fɔ. Dɔkotɔrɔ sɛgɛsɛgɛli dɔɔnin tɛ se ka dementia ɲini kelen-kelen. O ye daminɛ de ye, ani ɲini bɛ se ka kɛ tuma kelen caman. NIA b’a fɔ ko hakili kɛlɛ bɛ se ka kɛ mɔgɔ min bɛ dɔkotɔrɔ bɛ ka ɲɛ tuma o tuma sanga 6 ni 12 kɔnɔ.

Kuma ɲumanw ni mɔgɔ wɛrɛ ka hakili ɲɛ

Ni aw bɛ siran mɔgɔ wɛrɛ kosɔn, sɔrɔ wagati ɲuman ni yɔrɔ tɛ mɔgɔ caman ye. Ka kuma ka fɛn kɔnɔ ni aw ye ko min ɲɛ, ka a fɔ ko aw bɛ siran a ka lafiya kosɔn, aw tɛ kɔrɔ fɔ. Ka fɔ ko ka dɔkotɔrɔ ka sɛgɛsɛgɛli kɛ, o bɛ se ka kɛ ko min tɛ siran kosɔn. Ka mɔgɔ ka kɛli kɛ, ka a ɲɛ i ko mɔgɔ min ye mɔgɔ fɔlɔ. Kuma ka ɲuman bɛ se ka dɛmɛ.

Dɔkotɔrɔ ni kuma ka kɛ

Ni aw ye hakili, kɛlɛ, dusukasi walima ɲɛnamaya ka kɛwale ka yɛlɛmali ye min kura, min bɛ kɛ tuma caman, aw ka dɔkotɔrɔ ni kɛ ka ɲɛ tuma min na. Sɛgɛn lɔnnen tuma, aw ka 15 (SAMU) walima mɔgɔ ka dɔkotɔrɔ wele tuma ɲɔgɔn na. Tuma ɲuman sɛgɛsɛgɛli bɛ se ka kɛ ko min bɛ kɛ dawolo ye, ani ni dementia ye, o kɔ waati caman bɛ sɔrɔ ka labɛn ani ka dɛmɛ sɔrɔ. Aw yɛrɛ fana ka lafiya; ka ɲɛ aw yɛrɛ ka lafiya ka kɛli la.

Nin page ye kunnafoni ye ka bɔ sɛbɛnni kɔnɔ, a tɛ dawolo ko ye. Ka ɲɛ dawolo ka fɛn la.