Аҭак кьаҿ
Есымшатәи аԥсҭазаара иаԥырхаго агәҭынчымра, еицырдыруа аусқәа рынагӡаразы агәаҟрақәа, аамҭеи аҭыԥи рҿы аԥхасҭара, иара убас агәахәтәи ахшыҩи рыԥсахра адеменциа раԥхьатәи адыргақәа иреиуазар алшоит. Егьырҭ аҭагылазаашьақәагьы, урҭ рахь иаҵанакуеит атиреоидтә пархақәа, авитамин B12 амаҷра, ахәшәқәа раԥырхага, адепрессиа, аухатә уадаҩрақәа — урҭ зегьы убри еиԥшу аԥсахрақәа раԥҵара рылшоит. Адиагноз ашьақәыргылара аҳақьым изаҵәык иоуп изылшо. Иргәаҵәаху ахшыҩԥсахра аамҭалатәи амедицинатә цхыраара аҭахуп.
- Ақәрахьнеираан зны-зны агәҭынчымра ахархәара иашауп; есымшатәи аԥсҭазаара иаԥырхаго аԥсахрақәа рыгәҭакра аҭахуп.
- Альцгеимер иассоциациа 10 гәҭакратә дыргак аанарԥшуеит, урҭ зегьы ақәрахьнеиратә ҭагылазаашьақәа ирыҿурԥшыр ауеит.
- Атиреоидтә пархақәа, авитамин B12 амаҷра, ахәшәқәа раԥырхага, адепрессиа, аинфекциақәа, аухатә уадаҩрақәа зегьы агәҭынчымра иаԥырхагоит, урҭ шьоукы ахәшәтәра рылшоит.
- Адеменциа адиагноз ашьақәыргылара заҵәык аҳақьым иоуп изылшо; аинтернет-тестқәа уи рылшом.
- Сааҭқәак ма мшықәак рыҩныҵҟа иргәаҵәахны ицәырҵуа ахшыҩԥсахра делириумузар алшоит, уи аамҭалатәи амедицинатә цхыраара аҭахуп.
Ари адаҟьаҿы (7 аҟәшақәа)
Ухатәы гәҭынчымраҿы, ма уара иузааигәоу ауаҩы иҿы аԥсахрақәа ргәаҭара шәарҭазар алшоит. Ари адаҟьа аҳақьым иҟны аҭагалара анеиқәыршәтәуи уи шахиркәшатәуи рыӡбараҿы шәыцхраар алшоит. Аха ари адеменциа ыҟоу-ыҟаму ҳәа шәасҳәом. Адеменциа адиагноз ашьақәыргылара заҵәык аҳақьым изаҵәык иоуп изылшо, агәҭынчымра зыхҟьо ахҭысқәа рацәа адеменциа акәӡом. Табу шәҟаҵаны, аинтернет-тестқәеи ухала агәаҭарақәеи шәыргәыӷламызт.
Иарбанқәоу адеменциа раԥхьатәи адыргақәа?
Alzheimer’s Association раԥхьатәи 10 дыргак еиқәнаршәоит. Урҭ зегьы ақәрахьнеиратә ҭагылазаашьақәа ирыҿурԥшыр ауеит:
| Игәаҭатәу адырга | Ақәрахьнеираан иҟалало |
|---|---|
| Есымшатәи аԥсҭазаара иаԥырхаго агәҭынчымра, убри аҟынтә ишаҳәо ала заанаҵәтәи ахҭысқәа рахашҭра ма ак еиҭа-еиҭа азҵаара | Зны-зны ахьӡ ма аиԥылара ахашҭра, анаҩс уи агәалашәара |
| Уснагӡашьақәа рыпланкра ма апроблемақәа раӡбара уадаҩхароуп, иаҳҳәап, ижәдыруа афатә ҟаҵашьа ма аҳасабқәа рыҩра | Аҩнытә шәахтәқәа рҿы зны-зны агха ҟаҵара |
| Аҩны, аусураҿы ма амҩахыҵраан ижәдыруа аусқәа рыхыркәшара уадаҩхароуп | Зны-зны амикроволнатә апарати ателевизори рышьақәыргылараҿы ацхыраара аҭахуп |
| Арыцхәқәа, аамҭақәа, ма шәахьыҟоу аҭыԥ ахашҭра | Амчыбжь амш агхала аҳәара, анаҩс уи аилкаара |
| Абжьарахьы ахшыҩ азымхара, аԥхьара ма аԥштәқәа реилкаара уадаҩхароуп | Акатаракта иахҟьаны ахәаԥшра аԥсахра |
| Ажәақәа рыԥшаара уадаҩхароуп, иаҳҳәап, ацәажәара бжьаҟа аанкылара ма ахархәагақәа ргахәҳәара | Зны-зны иашау ажәа аԥшаара уадаҩхароуп |
| Амаҭәақәа ишаҭахым аҭыԥқәа рҿы ршьҭаҵара, анаҩс рышьҭа аилкаара анымшара | Зны-зны амаҭәа аӡәы иҭыԥ ахьыҟоу ахашҭра, анаҩс уи аԥшаара |
| Агәазыҳәара лаҟәхароуп, иаҳҳәап, аԥара ахархәараҿы ма ухатәы гәабзиара ахылаԥшраҿы | Зны-зны ииашам аӡбара адкылара |
| Агәахәтәқәа, аусура, ма ауаажәларратә еиԥыларақәа рҟынтә аҽаҟәыхра | Зны-зны аҭаацәаратә ма ауаажәларратә еиԥыларахь ацара агәаҳәара анымзаара |
| Агәахәеи аҟазшьеи рыԥсахра, иаҳҳәап, ахшыҩԥсахра, агәҩабара, ашәара ма агәҭынчымра ацәырҵра | Еицырдыруа аҭагылазаашьақәа рыԥсахраан агәы ԥжәароуп |
Ацынхәрас дыргак мацара адеменциа акәӡом. Ихадоу — уи ауаҩы изы ишаҭахыз аҟынтә аԥсахра ыҟоуп, хаҭала есымшатәи аԥсҭазаара уадаҩызҵо.
Ишԥаеиԥшым ақәрахьнеиреи адеменциеи?
Ақәрахьнеиразы Амилаҭтә институт (NIA) ишаҳәо ала, ақәра инақәыршәаны ауаа ласы-ласы ахәҭақәа хшыҩла ирылалоит, ма амаҭәа рхашҭуеит. Урҭ ласы-ласы маҷк агәҭынчымра иадыргақәоуп. Адеменциа ақәрахьнеира ишаҭаху ахәҭоуп ҳәа иԥхьаӡаӡом. Ицәгьоу агәҭынчымрақәа есымшатәи аусқәа уадаҩырҵоит, иаҳҳәап, автомашьина аныҟәцара, ателефон ахархәара, ма аҩныҟа амҩа аԥшаара.
NIA аҳақьым иҿаԥхьа ацәажәара шәаднагалоит, уи ауаҩы:
- Еицырдыруа азҵаарақәа еиҭа-еиҭа иҳәозар
- Заанаҵо бзианы издыруаз аҭыԥқәа рҿы дӡуазар
- Афатә ҟаҵашьа ма амҩақәа рынагӡара уадаҩхозар
- Аамҭеи, ауааи, аҭыԥқәеи рҿы ахшыҩ еиҳа еилаҳазар
- Есымша ихы имхылаԥшуазар, иаҳҳәап, ибзиаӡамкәа афара, амӡыршра, ма шәарҭадарада ахымҩаԥгара
Шьоукы акогнитивтә ԥхасҭара лаҟә (MCI) рымоуп. Урҭ ргәҭынчымра егьырҭ рқәра иаҿурԥшуа еиҳа уадаҩуп, аха есымшатәи рԥсҭазаара нарыгӡоит. NIA ишаҳәо ала, MCI Альцгеимер раԥхьатәи адыргазар алшоит, аха MCI змоу зегьы уи рымамзар ауеит.
Даҽазеи агәҭынчымра зыхҟьар алшо?
Адеменциа адагьы агәҭынчымра иаԥырхаго акы шәҟазар алшоит, урҭ шьоукы ахәшәтәра ашьҭахь еиӷьхоит. NIA иаанарԥшуеит:
- Атиреоидтә пархақәа, аҵәцақәеи агәаҵәи рычымазарақәа
- Ахәшәқәа раԥырхага
- Адепрессиеи агәҭынчымреи
- Авитамин B12 амаҷра ма афатә бзиа анымфара
- Аухатә уадаҩрақәа
- Арыжәтәи анаркотикқәеи рацәаны рахархәара
- Аинфекциақәа, ахшыҩ аҟны ашьаҵәцақәа ма адиалқәа
- Ахы ахьеибжьра, иаҳҳәап, аконтузиа
- Идуу астресс ма агәҭынчымра, иаҳҳәап, аусура аҟынтә ахҵара ма аҭаацәараҿы аӡәы иԥсҭазаара алҵра
Азыӡыршреи ахәаԥшреи рԥхасҭарақәагьы ахшыҩԥсахра иаҩызаны ирпхьаӡар ауеит; шәахәаԥш ҳтема азыӡыршразы агид. Убри аҟынтә аҳақьым иҿаԥхьа агәаҭара акраҵанакуеит. Alzheimer’s Association ишаҳәо ала, аҳақьымцәа ашьа аанализ ҟарҵоит атиреоидтә пархақәа, авитаминқәа рамаҷра, аинфекциақәа рыԥшааразы. Ибзиоу ацәара иара убас адепрессиа ахәшәтәра хадоуп.
Иргәаҵәаху ахшыҩԥсахра — аамҭалатәи аҭагылазаашьоуп
Сааҭқәак ма мшықәак рыҩныҵҟа иргәаҵәахны ицәырҵуа ахшыҩԥсахра аамҭалатәи амедицинатә цхыраара аҭахуп. Уи делириумузар алшоит. VA делириум амедицинатә ҭагылазаашьа цәгьа ҳәа иазгәанаҭоит, иаарласны аҳақьым иаҿацәажәара ма 103 (ма 112) ашәҟәы аҵара шәаднагалоит. Адыргақәа:
- Ахшыҩ ииашаны аҟазара зны еиӷьхо, зны еилаҳауа
- Ахшыҩ азакыра ацәгьара
- Ахшыҩҵакы аилаҳашьа
- Ирмаҷны ацәара, ма иргәаҵәахны агәахәтәи аҭынчымра
Ари дарбан ауаҩгьы иҿаԥхьа ицәырҵыр алшоит, адеменциа змоу ауаагьы уахь иналаҵаны. NHS ишаҳәо ала, ихадоу ахҟьаԥҵәақәа рахь иаҵанакуеит аинфекциақәа (ашьҭыбжьбатә амҩақәа ринфекциақәа ақәрахьнеира змоу ауааи адеменциа змоу ауааи рҿы ласы-ласы иҟалоит), инсульт, адиабет змоу рҿы ашьаҟны ашақар алаҟәра, ахы ахьеибжьра, шьоукы ахәшәқәа. Ацхыраара шәазыԥшуацыԥхьаца, уи ауаҩы ивацәа шәымыҵын, кьаҿу, имариоу ажәақәала шәирҭынч. Азҵаара рацәа шәымҭан, иара иижәо ахәшәқәа шәырхьӡала.
Ишԥахиркәшатәу аҳақьым иҟны ацара?
Ибзиоу ацара ибзиоу аҩымҭақәа рыла иалагоит. Alzheimer’s Association иаднагалоит шәазыхиарц:
- Аԥсахрақәа рсиа агәҭынчымра, агәахәи аҟазшьеи рҿы, ииашау аҿырԥштәқәеи урҭ анилагази
- Агәабзиара аҭагылазаашьа аҳасабкра, аҭаацәараҿы агәҭынчымра змоуз рыҭоурыхгьы уахь иналаҵаны
- Ижәдыруа зегь ахәшәқәа
- Авитаминқәеи абиологиатә тҟәацәрақәеи
- Шәазҵаарақәа, иаҳҳәап, иарбан тестқәоу ҟаҵахо, шаҟа аамҭа аҭаху, рылҵшәақәа аниаало
Иара убас ауаҩы бзианы издыруа аҭаацәара алахәыла ма аҩыза ицынхәрас ацара шәыцхраауеит. NIA иаҿацәажәоит аҳақьымцәа уи ауаҩи иҭаацәеи ргәабзиара, ахәшәқәа, есымшатәи ауснагӡарақәа, аҟазшьа аԥсахрақәа рзы дразҵаар ауеит ҳәа. Иара убас аҳақьымцәа:
- Агәҭынчымра, апроблемақәа раӡбара, ахшыҩ азакыра, аҳасабра, абызшәа ртестқәа ҟарҵар алшоит
- Ашьа, аҩашьа егьырҭ ахҟьаԥҵәақәа рыԥшааразы аҭҵаарақәа ҟарҵар алшоит
- Адепрессиеи егьырҭ ахшыҩтә уадаҩрақәеи ҭырҵаар алшоит
- Ахшыҩ асахьаҭыхра (КТ ма МРТ) ҟарҵар алшоит
- Аспециалистцәа рахь шәыршьҭыр алшоит: агериатр, аневролог, агериатриатә ԥсихиатр, ма анеироԥсихолог
NIA иазгәанаҭоит акогнитивтә гәаҭара Medicare Annual Wellness Visit ахәҭоуп ҳәа, уи агәҭынчымрақәа рыҳәаразы ԥсабаратә аамҭоуп. Аҳақьымцәа рхы иадырхәо кьаҿу атестқәа мацарагьы адеменциа адиагноз ашьақәыргыларазы изанамхоит. Урҭ зегь раԥхьатәи ашьаҿоуп еиҳа иҵаулоу агәаҭара ахь, адиагноз ашьақәыргыларазы акыр аҭагаларақәа аҭаххар алшоит. NIA иаднагалоит агәҭынчымра змоу ауаа копеик 6-12 рҩныҵҟа аҳақьым иҿаԥхьа ацара.
Атема ахҳәаара гәаҳәарала
Шәара уаҩ даҽаӡәы изы шәгәы ҭынчымзар, иҭынчу, ухала шәахьыҟоу аамҭа шәалышәх. Шәарҭау ахҭысқәа рзы шәацәажәа, уи ауаҩы иламыс ахьӡымкәа, игәабзиара шәахьазхәыцуа ала. Изеиԥшу агәаҭара адгалара еиҳа шәарҭамкәа шәҿаԥхьа игылар алшоит. Уи ауаҩы аӡбарақәа рахь дналашәырх, шәагьрацәажәа дунеи аҿы ихшыҩ зегь змоу еицырдыруа уаҩык иеиԥш. Ҳтема аимадаразы ацхыраагӡақәа шәыцхраар алшоит.
Аҳақьым иҿаԥхьа шәацәажәа
Агәҭынчымра, ахшыҩ, агәахәи есымшатәи абаҩхатәрақәеи рҿы ҿыцу, цәырҵуа аԥсахрақәа шәгәаҭар, аҳақьым иҟны аҭагалара аҭахуп. Иргәаҵәаху ахшыҩԥсахра анеилкаахала, 103 (ма 112) ма аҳақьым шәиаарласны шәиҿацәажәа. Заанаҵо агәаҭара ахәшәтәра рылшо ахҟьаԥҵәақәа аԥшааразы алшара аҭоит, адеменциа акәзар, апланкразы аамҭа еиҳа иҟалоит. Ухатәы гәабзиарагьы шәахылаԥш; шәахәаԥш ҳтема ахылаԥшҩы ихы ахылаԥшразы агид.
Ари адаҟьа зеиԥшу аинформациа аанарԥшуеит, амедицинатә ссир акәӡом. Шәахәаԥш амедицинатә хаҭарнак.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Агәҭынчымра ақәрахьнеира ишаҭаху ахәҭоума?
Аӡәырҩы рҿы убас иҟоуп. Ақәрахьнеиразы Амилаҭтә институт (NIA) ишаҳәо ала, зны-зны амаҭәа аӡәы иҭыԥ ахьыҟоу ахаҵара ма ашәахтә ахашҭра ласы-ласы иҟало, ақәра иахьырҟьаԥҵоу агәҭынчымроуп. Адеменциа ақәрахьнеира ишаҭаху акәӡом. Есымшатәи аԥсҭазаараҿы автомашьина аныҟәцара, ателефон ахархәара, ма аҩныҟа амҩа аԥшаара уадаҩызҵо агәҭынчымрақәа аҳақьым иҿаԥхьа агәаҭара рыҭахуп.
Агәҭынчымра адеменциа акәымкәа даҽакагьы иахҟьар алшоума?
Ааи. Ақәрахьнеиразы Амилаҭтә институт (NIA) иаанарԥшуеит атиреоидтә пархақәа, аҵәцақәеи агәаҵәи рычымазарақәа, ахәшәқәа раԥырхага, адепрессиеи агәҭынчымреи, авитамин B12 амаҷра, ахьеибжьра, аухатә уадаҩрақәа, аинфекциақәа, ахы рхацәра. Урҭ шьоукы ахәшәтәра ашьҭахь еиӷьхоит, убри аҟынтә аҳақьым иҟны агәаҭара акраҵанакуеит.
Адеменциа ҩныҵҟа атест азура сылшоума?
Мап. Адеменциа адиагноз ашьақәыргылара заҵәык аҳақьым иоуп изылшо, амедицинатә ҭоурых, агәаҭара, агәҭынчымреи ахшыҩи ртестқәа, алабораториатә ҭҵаарақәа, зны-зны ахшыҩ асахьаҭыхрақәа рхархәарала. Аҳақьымцәа рхы иадырхәо кьаҿу атестқәа мацарагьы адиагноз ашьақәыргыларазы изанамхоит.
Иргәаҵәахны ахшыҩԥсахра анеилкаахала иҟаҵатәузеи?
Иаарласны амедицинатә цхыраара шәаԥшаа. Иргәаҵәаху ахшыҩԥсахра делириумузар алшоит, уи VA амедицинатә ҭагылазаашьа цәгьа ҳәа иазгәанаҭоит. Уи аамҭазы аҳақьым иаарласны шәиҿацәажәа ма 103 (ма 112) ашәҟәы шәаҵа, уи ауаҩы ивацәа шәымыҵын, иара иижәо ахәшәқәа шәырхьӡала.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- 10 Early Signs and Symptoms of Alzheimer's and Dementia · Alzheimer's Association
- Memory Problems, Forgetfulness, and Aging · National Institute on Aging
- How Is Alzheimer's Disease Diagnosed? · National Institute on Aging
- Visiting Your Doctor for Memory Loss · Alzheimer's Association
- Assessing Cognitive Impairment in Older Patients · National Institute on Aging
- When should I worry about Delirium? · U.S. Department of Veterans Affairs
- Sudden confusion (delirium) · NHS